Dergiler / İnsan ve Toplum / 2026 / Cilt: 16 Sayı: 3

Değişen Mekân ve Dönüşen Komşuluk İlişkileri: Mardin Örneği

Changing Space and Transforming Neighborly Relations: The Case of Mardin

Faruk Turğut(SAMSUN ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-1230-818X
Sayfa
36–66
Yayın Tarihi
2026-09-08
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Eski Mardin’in özgün mimari dokusu, avlu, dam, sokak gibi ortak kullanım alanları ve geleneksel taş konut yapısı, sosyal etkileşimi ve komşuluk ilişkilerinin güçlenmesini sağlarken; Yenişehir’deki modern apartman yaşamının bireyselleşmeye zemin hazırlayarak toplumsal bağların zayıflamasına neden olduğu bulgularına ulaşılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, Mardin’in Artuklu ilçesinde yer alan Eski Mardin ve Yenişehir bölgeleri örneğinde, geleneksel ile modern mekânlar arasındaki farklılıkların komşuluk ilişkileri, gündelik yaşam pratikleri ve sosyal etkileşim üzerindeki yansımalarına odaklanmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Eski Mardin’in özgün mimari dokusu, avlu, dam, sokak gibi ortak kullanım alanları ve geleneksel taş konut yapısı, sosyal etkileşimi ve komşuluk ilişkilerinin güçlenmesini sağlarken; Yenişehir’deki modern apartman yaşamının bireyselleşmeye zemin hazırlayarak toplumsal bağların zayıflamasına neden olduğu bulgularına ulaşılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Mardin gibi kültürel ve etnik olarak zengin bir kentte gerçekleştirilen bu araştırma, mekânsal dönüşümün yalnızca fiziksel değil, aynı zamanda toplumsal bir dönüşüm olduğu, komşuluk ilişkilerinin mekânla birlikte yeniden şekillendiği ve mekânın komşuluk ilişkilerinin inşasında kurucu bir rol oynadığını göstermesi bakımından önem taşımaktadır.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:11 katılımcı
⚙️Değişkenler:Mardin · Komşuluk · Mekân

Özet

Bu çalışma, Mardin’in Artuklu ilçesinde yer alan Eski Mardin ve Yenişehir bölgeleri örneğinde, geleneksel ile modern mekânlar arasındaki farklılıkların komşuluk ilişkileri, gündelik yaşam pratikleri ve sosyal etkileşim üzerindeki yansımalarına odaklanmaktadır. Komşuluğun mekânsal bağlamda inşa edilen bir sosyal ilişki formu olduğu varsayımından hareketle, değişen fiziksel çevrenin bu ilişkileri nasıl dönüştürdüğü araştırılmıştır. Çalışmanın temel amacı, Eski Mardin’den Yenişehir’e taşınan bireylerin yeni yerleşim alanlarındaki komşuluk deneyimlerini anlamak ve bu deneyimlerin mekânsal değişimle olan ilişkisini ortaya koymaktır. Eski Mardin’in özgün mimari dokusu, avlu, dam, sokak gibi ortak kullanım alanları ve geleneksel taş konut yapısı, sosyal etkileşimi ve komşuluk ilişkilerinin güçlenmesini sağlarken; Yenişehir’deki modern apartman yaşamının bireyselleşmeye zemin hazırlayarak toplumsal bağların zayıflamasına neden olduğu bulgularına ulaşılmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik desenle gerçekleştirilen araştırmada, 11 katılımcı ile yapılan derinlemesine görüşmeler Maxqda programı ile analiz edilmiş, bulgular tematik analiz tekniği ile değerlendirilmiştir. Mardin gibi kültürel ve etnik olarak zengin bir kentte gerçekleştirilen bu araştırma, mekânsal dönüşümün yalnızca fiziksel değil, aynı zamanda toplumsal bir dönüşüm olduğu, komşuluk ilişkilerinin mekânla birlikte yeniden şekillendiği ve mekânın komşuluk ilişkilerinin inşasında kurucu bir rol oynadığını göstermesi bakımından önem taşımaktadır.

Abstract

This study focuses on the reflections of the differences between traditional and modern spaces on neighborhood relations, daily life practices and social interaction in the case of Eski Mardin and Yenişehir districts in Mardin’s Artuklu district. Based on the assumption that neighborhood is a form of social relationship constructed in a spatial context, the study investigates how the changing physical environment transforms these relationships. The main purpose of the study is to understand the neighborhood experiences of individuals who moved from Old Mardin to Yenişehir and to reveal the relationship between these experiences and spatial change. While the original architectural texture of Old Mardin, common areas such as courtyards, roofs, streets, and traditional stone housing structure strengthened social interaction and neighborhood relations, it was found that modern apartment life in Yenişehir paved the way for individualization and weakened social ties. In the research, which was conducted with a phenomenological design, one of the qualitative research methods, in-depth interviews with 11 participants were analyzed with the Maxqda program and the findings were evaluated with the thematic analysis technique. This research, conducted in a culturally and ethnically rich city like Mardin, is important in terms of showing that spatial transformation is not only a physical transformation but also a social transformation, that neighborhood relations are reshaped with space, and that space plays a constitutive role in the construction of neighborhood relations.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Turğut, F., Çamurdaş, K. (2026). Değişen Mekân ve Dönüşen Komşuluk İlişkileri: Mardin Örneği. İnsan ve Toplum, Cilt: 16 Sayı: 3, 36–66. https://doi.org/10.12658/M0802

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (35)

  1. Akın, M. H. (2014). Bir toplumsallaşma aracısı olarak komşu. A. Koyuncu (Ed.), Komşuluk kültürü (s. 73-87). Hece Yayınları.
  2. Alioğlu, F. (1989). Geleneksel Mardin şehir dokusu ve evleri üzerine bir deneme [Yayınlanmamış doktora tezi]. İstanbul Teknik Üniversitesi.
  3. Alver, K. (2013). Komşu kimdir. Sosyoloji Divanı, 2, 23-36.
  4. Aydemir, M. A. (2014). Komşuluk ve sosyal sermaye. A. Koyuncu (Ed.), Komşuluk kültürü (s. 149-166). Hece Yayınları.
  5. Aydın, M. (2013). Dramdan ütopyaya komşuluğun dönüşümü. Sosyoloji Divanı, 2, 37-54.
  6. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu. (1991). Türk Aile Ansiklopedisi. 20 Mart tarihinde https://ekutuphane.aile.gov.tr/. adresinden alınmıştır.
  7. Bekleyen, A., Dalkılıç, N. & Özen, N. (2015). Geleneksel Mardin evi’nin mekânsal ve ısısal konfor özellikleri. TÜBAV Bilim Dergisi, 7(4), 28-44. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tubav/issue/21537/231000.
  8. Berger, P. & Luckmann, T. (2008). Gerçekliğin sosyal inşası. V. S. Öğütle (Çev.), Paradigma Yayıncılık.
  9. Büyüktosunoğlu Yaylalı, T. (2022). Sosyal mesafe: Gündelik hayatta yakınlık ve uzaklık deneyimleri. DBY Yayınları.
  10. Can, İ. (2019). Güveni nasıl tanımlayabiliriz? Ya da sosyal bilimlerin konusu olarak güven. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 41, 46-59. https://dergipark.org.tr/tr/pub/susbed/issue/61822/924962.
  11. Canatan, K. & Pazarbaşı, İ. (2016). Ortadoğu toplumlarında komşuluk ilişkileri ve komşuya güven düzeyi: Sosyolojik bir yaklaşım. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(8-9), 33-63. https://dergipark.org.tr/tr/pub/izusbd/issue/54076/729940.
  12. Cansever, T. (1994). Ev ve şehir. İnsan Yayınları.
  13. Creswell, J. W. (2013). Nitel araştırma yöntemleri. M. Bütün & S. B. Demir (Çev.), Siyasal Kitabevi.
  14. Creswell, J. W. (2017). Araştırma deseni. S. B. Demir (Çev.), Eğiten Kitap.
  15. De Certeau, M., Giard, L. ve Mayol, P. (2009). Gündelik hayatın keşfi II. Ç. Eroğlu & E. Ataçay (Çev.), Dost Kitabevi Yayınları.
  16. Erdoğan, E. & Semerci, P. U. (2021). Toplumsal araştırma yöntemleri için bir rehber. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  17. Erkınay, H. K. (2012). Dillerin birlikteliği ve çok dillilik: Mardin örneği. Genç akademisyenlerin perspektifinden birlikte yaşama (s. 121-141). DA Yayıncılık.
  18. Furedi, F. (2001). Korku kültürü. B. Yıldırım (Çev.), Ayrıntı Yayınları.
  19. Günenç, Ö. F. (2016). Bir mitolojik “yapı”: “Mardin evi”nde mahremiyet. Sosyoloji Divanı, 7, 23-37.
  20. Işık, G. & Güneş, M. (2015). Çok kültürlülüğün mirasını geleceğe taşımak: Mardin örneği. TÜCAUM VIII. Coğrafya Sempozyumu, 449-462.
  21. Koyuncu, A. (2013). Gündelik hayatta komşuluk. Sosyoloji Divanı, 2, 9-21.
  22. Küçük, M. (2013). Aidiyetin mekânı: Mardin’de kimlik ve mekânın değişimi. İdealkent, 4(9), 114-137. https://dergipark.org.tr/tr/pub/idealkent/issue/36682/417576.
  23. Lefebvre, H. (2007). Modern dünyada gündelik hayat. I. Gürbüz (Çev.), Metis Yayınları.
  24. Lefebvre, H. (2010). Gündelik hayatın eleştirisi II. I. Ergüden (Çev.), Sel Yayıncılık.
  25. Lefebvre, H. (2014). Mekânın üretimi. I. Ergüden (Çev.), Sel Yayıncılık.
  26. Manioğlu, G. (2007). Geleneksel mimaride iklimle uyumlu binalar Mardin’de bir öğrenci atölyesi. Teskon, 79-92.
  27. Mardin Büyükşehir Belediyesi. (2021). Artuklu Alan Yönetim Planı 2022-2026. https://kvmgm.ktb.gov.tr/Eklenti/100706,uyp---artuklu-yonetim-planipdf.pdf?0.
  28. Özbek, H. (2004). Gelenekselden türeyen çağdaş Mardin konut yerleşimi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Yıldız Teknik Üniversitesi.
  29. Özcoşar, İ. (2013). Şehir ve cemaat: Mardin Süryanileri ya da Süryanilerin Mardin’i. İdealkent, 4(9), 74-93. https://dergipark.org.tr/tr/pub/idealkent/issue/36682/417574.
  30. Özensel, E. (2014). Homojenleştirme ve ötekileştirme sürecinden ötekini kabul etmeye. Sosyoloji Divanı, 4, 149-166.
  31. Sarı, E. (2010). Kültür, kimlik, politika Mardin’de kültürlerarasılık. İletişim Yayınları.
  32. Scheurmann, E. (2014). Göğü delen adam. L. Tayla (Çev.), Ayrıntı Yayınları.
  33. Tekindal, M. & Uğuz Arsu, Ş. (2020). Nitel araştırma yöntemi olarak fenomenolojik yaklaşımın kapsamı ve sürecine yönelik bir derleme. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 20(1), 153-172.
  34. Tönnies, F. (2019). Cemaat ve cemiyet. E. Güler (Çev.), Vakıfbank Kültür Yayınları.
  35. Uyanık, N. (2024). Ütopik metinlerdeki şehir kavramı bağlamında Mardin-Yenişehir üzerine güncel bir değerlendirme. International Journal of Mardin Studies, 5(2), 104-125. https://doi.org/10.63046/ijms.1537998.