Dergiler / Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi / 2025 / Cilt: 65 Sayı: 2

TÜRKÇE VE FARSÇA AKRABALIK TERİMLERİNİN KARŞILAŞTIRMALI İNCELEMESİ

COMPARATIVE STUDY OF KINSHIP TERMS IN TURKISH AND PERSIAN LANGUAGES

Zeynep Gülzar(Dil ve Tarih – Coğrafya Fakültesi – Ankara Üniversitesi)0000-0003-1623-6504
Sayfa
1098–1114
Yayın Tarihi
2025-12-21
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Cinsiyet farklılıklarının da terimlere yansıması, toplumların aile yapılarındaki cinsiyet rollerini ortaya koymuştur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Akrabalık, soy ve evlilik yoluyla kurulmuş toplumsal ilişkiler ağı olarak tanımlanır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Her ne kadar Türkçe ve Farsçadaki akrabalık terimleri bazı ortak yönler taşısa da kültürel ve dilsel farklılıklar nedeniyle bu terimlerin kullanımında önemli ayrılıklar görülür.
💡
Sonuç & Katkı:Cinsiyet farklılıklarının da terimlere yansıması, toplumların aile yapılarındaki cinsiyet rollerini ortaya koymuştur.
🔬Tür:Laboratuvar & Saha Deneyi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Akrabalık terimleri · Türkçe ve Farsça · Sözvarlığı

Özet

Akrabalık, soy ve evlilik yoluyla kurulmuş toplumsal ilişkiler ağı olarak tanımlanır. Her ne kadar Türkçe ve Farsçadaki akrabalık terimleri bazı ortak yönler taşısa da kültürel ve dilsel farklılıklar nedeniyle bu terimlerin kullanımında önemli ayrılıklar görülür. Özellikle dilsel etkileşimler ve tarihsel süreçler, bu terimlerin zamanla değişmesine yol açmıştır. Örneğin, Türkçede “kuzen” terimi birçok farklı akraba ilişkisini tek bir kelimeyle ifade ederken, Farsçada bu ilişkiler daha spesifik terimlerle tanımlanır. Diğer yandan kültürel değişimlerin ve dilsel etkileşimlerin etkisiyle, her iki dilde de yeni akrabalık terimleri türemiştir. Örneğin, Farsçada “kiralık rahim” kavramının karşılığı olarak kullanılan terim, Türkçede “taşıyıcı anne” olarak ifade edilir. Bu durum, teknolojinin ve toplumsal yapıların dil üzerindeki etkisini gözler önüne serer. Her iki dilde de atasözleri ve deyimlerde akrabalık terimleri yer alır ve bu bağlamda toplumsal yapının dil üzerindeki etkileri de kendini gösterir. Akrabalık terimlerinin zaman içinde geçirdiği değişim hem Türkçe hem de Farsça için önemli bir dilsel olgu olarak karşımıza çıkar. İki dilde de bazı terimler anlam genişlemesi yaşamış ve farklı bağlamlarda kullanılmaya başlanmıştır. Cinsiyet farklılıklarının da terimlere yansıması, toplumların aile yapılarındaki cinsiyet rollerini ortaya koymuştur. Özetle, dilsel çeşitlilik ve kültürel zenginlik akrabalık terimlerinin şekillenmesinde belirleyici bir rol oynamış ve dil ile toplumsal evrim arasındaki dinamik etkileşimi ortaya koymuştur.

Abstract

Kinship is defined as a network of social relationships established through lineage and marriage. While the terminology related to kinship in Persian and Turkish languages share certain similarities, significant differences emerge due to cultural and linguistic variations. For instance, the Turkish term "kuzen" broadly refers to various cousin relationships with a single word, whereas in Persian, these relationships are described using more specific terms. Cultural shifts and linguistic exchanges have led to the creation of new kinship terms in both languages. A notable example is the term used for "surrogate mother" in Turkish, which is "taşıyıcı anne", contrasting with the Persian equivalent for the concept of "kiralık rahim" (rented womb). This highlights the influence of technology and societal structures on language. Proverbs and idiomatic expressions in both languages often incorporate kinship terms, thereby reflecting the impact of social structure on language. The evolution of kinship terminology over time represents a significant linguistic phenomenon for both Turkish and Persian. In both languages, some terms have undergone semantic broadening and are now used in varied contexts. Gender differences reflected in these terms also reveal the roles of gender within family structures. In summary, linguistic diversity and cultural richness have played a decisive role in shaping kinship terms, demonstrating the dynamic interplay between language and social evolution.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Gülzar, Z. (2025). TÜRKÇE VE FARSÇA AKRABALIK TERİMLERİNİN KARŞILAŞTIRMALI İNCELEMESİ. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, Cilt: 65 Sayı: 2, 1098–1114. https://doi.org/10.33171/dtcfjournal.2025.65.2.14

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (21)

  1. Akbay, O. H. (2012). Japon Atasözlerinde Kadın İmgesi. Gümüşhane Üniversitesi, Sosyal Bilimler Elektronik Dergisi, 6, 145-158.
  2. Aksan, D. (1998). Her Yönüyle Dil Ana Çizgileriyle Dilbilim. C. 1, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  3. Alptekin, C. (1991). Tasavvuf. İslam ansiklopedisi (C. 4, s. 32-33). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  4. Başaran, N. (1973). Anadolu'nun Genetik Yapısı Üzerine Çalışmalar: IV, Diyarbakır'da Kan Yakını Evlilikler. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 589-596.
  5. Bates, Daniel G. (1976). İnsan Şinasi-i Farhangi. (M. Selâsî, Çev.). Tahran: İntişarati İlmi.
  6. Batinȋ, M. R. (1354/1975). İstilâhât-i Hişavendî der Zebân-i Fârsî, Mesail-i Zebanşinasi-i Novin, Deh Makale. Tahran: İntişarat-i Agâh.
  7. Batinȋ, M. R. (1374/1995). Mesail-i Zebanşinasi-i Novin. Tahran: İntişarat-i Agâh.
  8. Dursun, A. (2011). “Ög”den “Anne”ye: Türkçe Söz Varlığı Anne. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, 26, 111-116.
  9. Emiroğlu, S. (2012). Türkçe Sözlükteki Adlarının Tasnifi. Turkish Studies- International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 7(4), 1691-1710. Doi:10.7827/TurkishStudies.3872
  10. Enfied, N. J. (2002). Cultural Logic and Syntactic Productivity. Associated Posture Construction in London. Ethnosyntax. Oxford: Oxford university press.
  11. Erdem, S. (2010). Atasözlerinde Metaforların İşleyişi. Milli Folklor, 88, 33-37.
  12. Frank, R.Palmer. (1381/2002). Nigâhî Tâze be Ma’nâşinasi. (K. Safarî, Çev.). Tahran: Neşr-i Merkez.
  13. Gülensoy, T. (1973-1974). Altay Dillerindeki Akrabalık Adları Üzerine Notlar. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten, 283-318.
  14. İnan, A. (1968). Adaş ve Sağdıç Kelimelerinin En Eski Anlamları. Türk Tarih Kurumu, 295-304.
  15. Kuşk Celâlî, A. (1376/1997). İstilâhât-i Hişavendî der Zebân-i Fârsî, İbham der Ma’nâ ve Karbord-i Vajeha. Mecelle name-i Ferhengistan, 11-16.
  16. Maksûdî, M. (1386/2007). İnsânşinasî-i Hanivâde ve Hişavendî. Tahran: Neşr-i Şiraze.
  17. Muderresî, Y. (1390/2011). Derâmedî ber Câmişinasi-i Zebân. Tahran: İntişarat-i Pejûhişgâh-i ‘ulûm-i İnsânî ve Mutâli’ât-i Ferhengî.
  18. Oy, A. (1991). Atasözü. İslâm Ansiklopedisi (C. 4, s. 44-46). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  19. Sapir, E. (1376/1997). Zeban Derâmedî ber Mutâli’e-i Sohen Goften (A. M. Hakşinas, Çev.). Tahran: Soruş.
  20. Soydan, C. (2003). Urdu Dilinde Akrabalık Terimleri ve Müslüman Hint Toplumunda Aile Yapısı, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 43(1), 43-56.
  21. Trautmann, T. R. (2001). The Whole History of Kinship Terminology in Three Chapters: Before Morgan, Morgan, and after Morgan, Anthropological Theory, 1(2), 268-287.