KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi / 2025 / Cilt: 65 Sayı: 2

MEKÂNIN SUÇLA KONUŞTUĞU ROMANLAR: KENT, KİMLİK VE HAFIZA ÜZERİNDEN İSTANBUL HATIRASI İLE HER TEMAS İZ BIRAKIR

NOVELS IN WHICH SPACE SPEAKS THROUGH CRIME: İSTANBUL HATIRASI AND HER TEMAS İZ BIRAKIR THROUGH THE LENS OF URBAN SPACE, IDENTITY AND MEMORY

Merve Esra Özgürbüz(KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-0616-5071
Sayfa
1057–1097
Yayın Tarihi
2025-12-21
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Her iki metinde de suç, bireysel bir sapmadan ziyade kentsel mekânın tarihsel ve ideolojik dönüşümüne yönelik bir anlatı stratejisi olarak kurgulanır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makale, Ahmet Ümit’in İstanbul Hatırası ve Emrah Serbes’in Her Temas İz Bırakır romanları aracılığıyla çağdaş Türk polisiyesinde kent mekânının temsiline odaklanmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Mekânın yalnızca fiziksel bir sahne olmadığını; kimlik, bellek ve toplumsal ilişkilerin üretildiği çok katmanlı bir anlatı düzlemi sunduğunu savunan çalışmada Pierre Bourdieu’nün “alan” ve “habitus”, Henri Lefebvre’in “mekânın üretimi”, Michel de Certeau’nun “gündelik pratikler”, Zygmunt Bauman’ın “akışkan modernite” ve David Harvey’nin “neoliberal kent” kuramları temel alınmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Her iki metinde de suç, bireysel bir sapmadan ziyade kentsel mekânın tarihsel ve ideolojik dönüşümüne yönelik bir anlatı stratejisi olarak kurgulanır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:polisiye edebiyat · kent · mekan kuramı

Özet

Bu makale, Ahmet Ümit’in İstanbul Hatırası ve Emrah Serbes’in Her Temas İz Bırakır romanları aracılığıyla çağdaş Türk polisiyesinde kent mekânının temsiline odaklanmaktadır. Mekânın yalnızca fiziksel bir sahne olmadığını; kimlik, bellek ve toplumsal ilişkilerin üretildiği çok katmanlı bir anlatı düzlemi sunduğunu savunan çalışmada Pierre Bourdieu’nün “alan” ve “habitus”, Henri Lefebvre’in “mekânın üretimi”, Michel de Certeau’nun “gündelik pratikler”, Zygmunt Bauman’ın “akışkan modernite” ve David Harvey’nin “neoliberal kent” kuramları temel alınmaktadır. Roman çözümlemelerinde İstanbul, tarihsel sürekliliğin ve kolektif belleğin yoğunlaştığı bir hafıza kenti olarak öne çıkarken Ankara, bastırılmış travmaların ve bürokratik yabancılaşmanın mekânı şeklinde konumlanır. Başkomser Nevzat ve Behzat Ç. karakterleri, suçun ötesinde kentle kurdukları etik, kültürel ve kimliksel ilişkilerle dikkat çeker. Ayrıca meyhane ve pavyon gibi “gölge mekânlar”, karakterlerin sınıfsal habituslarının ve bastırılmış duygusal hafızalarının açığa çıktığı itiraf alanları olarak işlev kazanır. Her iki metinde de suç, bireysel bir sapmadan ziyade kentsel mekânın tarihsel ve ideolojik dönüşümüne yönelik bir anlatı stratejisi olarak kurgulanır.

Abstract

This article focuses on the representation of urban space in contemporary Turkish crime novels, using Ahmet Ümit’s İstanbul Hatırası and Emrah Serbes’ Her Temas İz Bırakır as examples. With the thesis that space is not just a physical backdrop, but a multi-layered narrative plane on which identity, memory and social relations are constructed, the study draws on the theoretical framework of Pierre Bourdieu’s concepts of the “field” and “habitus",” Henri Lefebvre’s “production of space",” Michel de Certeau’s theory of “everyday practises",” Zygmunt Bauman’s “liquid modernity” and David Harvey’s “neoliberal city".” In the textual analyses, Istanbul is presented as a city rich in memory, where historical continuity and collective memory come together, while Ankara appears as a space of repressed trauma and bureaucratic alienation. The protagonists, Chief Inspector Nevzat and Behzat Ç., are characterised by their ethical, cultural and identity-based commitment to the city beyond the criminal machinations. In addition, “shadow spaces” such as taverns and nightclubs function as confessional zones in which the characters’ class-based habitus and repressed emotional memories are revealed. In both novels, crime is not presented as a personal deviation, but as a narrative strategy that reflects the historical and ideological transformation of urban space.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Özgürbüz, M. E. (2025). MEKÂNIN SUÇLA KONUŞTUĞU ROMANLAR: KENT, KİMLİK VE HAFIZA ÜZERİNDEN İSTANBUL HATIRASI İLE HER TEMAS İZ BIRAKIR. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, Cilt: 65 Sayı: 2, 1057–1097. https://doi.org/10.33171/dtcfjournal.2025.65.2.13

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (38)

  1. Assmann, A. (2011). Cultural Memory and Western Civilization: Functions, Media, Archives (D. H. Wilson, Çev.). Cambridge: Cambridge University Press.
  2. Aydın, M. F. (2024). Türk Edebiyatında Polisiye Roman Kurgusu Üzerine Bir Değerlendirme. Turkish Academic Studies – TURAS, 5(1), 105–116. https://doi.org/10.54566/turas.1491062
  3. Bakhtin, M. M. (1981). Forms of Time and of the Chronotope in the Novel. (C. Emerson ve M. Holquist, Çev.). M. Holquist (Ed.). The Dialogic Imagination: Four Essays içinde (s. 84–258). Austin: University of Texas Press.
  4. Bauman, Z. (2006). Liquid Modernity. Cambridge: Polity Press.
  5. Bilsel, F. C. (2023). The Architecture of the Capital City and Its Collective Memory: From Formation to Mutation / Başkentin Mimarisi ve Kolektif Belleği: Oluşumundan Değişimine Ankara. ANR SPACEPOL Çalıştayı: 100 Yıl İçerisinde Başkent Olmak Veya Başkent Haline Gelmek: Ankara. Ankara, Türkiye, 26–27 Nisan.
  6. Bourdieu, P. (2015/1979). Ayrım: Beğeni Yargısının Toplumsal Eleştirisi. (D. F. Şannan ve A. G. Berkkurt, Çev.). İstanbul: Heretik Yayınları. Casey, E. S. (1998). The Fate of Place: A Philosophical History. Berkeley: University of California Press.
  7. De Certeau, M. (1988/1979). The Practice of Everyday Life (S. Rendall, Çev.). Berkeley: University of California Press.
  8. De Certeau, M. (2008). Gündelik Hayatın Keşfi I: Eylem, Uygulama, Üretim Sanatları. (L. A. Özcan, Çev.). Ankara: Dost Kitabevi Yayınları.
  9. Demirkan, M. (2020). De Certeau Perspektifinden Mekân, Taktik ve Stratejiler: The Platform. Toplum ve Ütopya. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2025, https://toplumveutopya.com/de-certeau-perspektifinden-mekan-taktik-vestratejiler- the-platform
  10. Dölek, Ç. (2019). Erken Cumhuriyet Ankarası’nda Emeği Zapt Etmek: Altındağ’da Polisin Toplumsal Tarihi. Mülkiye Dergisi, 43(1), 63–110.
  11. Durkheim, É. (2005/1897). Suicide: A Study in Sociology (J. A. Spaulding ve G. Simpson, Çev.). London: Routledge.
  12. Emsley, C. ve Shpayer-Makov, H. (2012). Giriş: Polis Dedektifi ve Polis Tarihi. (A. H. Konar, Çev.). C. Emsley ve H. Shpayer-Makov (Editörler), Polis Dedektifliğinin Tarihi 1750–1950 içinde (s. 1–16). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  13. Erman, T. (1998). Becoming “Urban” or Remaining “Rural”: The Views of Turkish Rural-to-Urban Migrants on the “Integration” Question. International Journal of Middle East Studies, 30(4), 541–561. https://doi.org/10.1017/S0020743800066347
  14. Foucault, M. (1978). The History of Sexuality: Volume I – An Introduction. (R. Hurley, Çev.). New York: Pantheon Books.
  15. Foucault, M. (1986). Of Other Spaces. Diacritics, 16(1), 22–27.
  16. Fuchs, C. (2018). Henri Lefebvre’s Theory of the Production of Space and the Critical Theory of Communication. Communication Theory, 29(2), 129–150. Goethe-Institut.(t.y.). Bir Başkentin Oluşumu: Ankara. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2025, https://www.goethe.de/ins/tr/ank/prj/urs/geb/sta/trindex.htm
  17. Goffman, E. (1959). The Presentation of Self in Everyday Life. New York: Anchor Books.
  18. Goffman, E. (1963). Stigma: Notes on the Management of Spoiled Identity. New Jersey: Prentice-Hall.
  19. Hall, S. (1996). Introduction: Who Needs Identity? S. Hall ve P. du Gay (Editörler), Questions of Cultural Identity içinde (s. 1–17). London: SAGE.
  20. Harvey, D. (2007/2005). A Brief History of Neoliberalism. Oxford: Oxford University Press.
  21. Horsley, L. (2005). Twentieth-Century Crime Fiction. Oxford: Oxford University Press.
  22. Kara, H. (2019). Crime in the Old Capital: Historic Istanbul in Ahmet Ümit’s A Memento for Istanbul. Turkish Studies - Language and Literature, 14(3), 1235– 1251. https://doi.org/10.29228/TurkishStudies.202171
  23. Kincaid, A. (2010). Down These Mean Streets: The City and Critique in Contemporary Irish Noir. Éire/Ireland, 45(1–2), 39–55.
  24. Lefebvre, H. (2014/1974). Mekânın Üretimi (İ. Ergüden, Çev.). İstanbul: Sel Yayıncılık.
  25. Medin, B. (2016). Kahramanın Ç Hali: Temsil ve Özdeşlik Bağlamında Behzat Ç. Üzerine Bir Alımlama Çalışması. Abant Kültürel Araştırmalar Dergisi, 1(1), 96– 118. https://dergipark.org.tr/tr/pub/akader/issue/28202/299475
  26. Öncü, A. ve Weyland P. (2016). Giriş: Küreselleşen Kentlerde Yaşam Alanları ve Kimlik M ücadeleleri ( N. Ş imşek v e N. U ygun, Ç ev.). A. Ö ncü v e P. W eyland, (Editörler), Mekân, Kültür, İktidar: Küreselleşen Kentlerde Yeni Kimlikler içinde (s. 9–39). İstanbul: İletişim Yayınları.
  27. Phillips, B. (2017). Crime Fiction and the City: The Rise o f a Global Urban Genre. IAFOR Journal of Cultural Studies, 2(2), 95–105.
  28. Serbes E. (2023). Her Temas İz Bırakır. İstanbul: İletişim Yayınları.
  29. Slattery, M. (2007/2003). Sosyolojide Temel Fikirler (Ü. Tatlican ve G. Demiriz, Çev.). İstanbul: Sentez Yayınları.
  30. Tankut, G. (1990). Bir Başkentin İmarı: Ankara (1929–1939). Ankara: ODTÜ Mimarlık Fakültesi Yayınları.
  31. Turan, D. (2011). Mekân-Müzik İlişkisi Açısından Türkiye’de “Taverna”. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Müzik Bilimleri Anabilim Dalı.
  32. Türkmenoğlu, S. (2019). İstanbul’un Şehir Tarihine Ayna Tutan Bir Tarihî Polisiye: İstanbul Hatırası. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 21(4), 1072–1084. https://doi.org/10.32709/akusosbil.459607
  33. Ümit, A. (2023). İstanbul Hatırası. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  34. Üyepazarcı, E. (2023/2008). Korkmayınız Mister Sherlock Holmes! Türkiye'de Polisiye Romanın 140 Yıllık Öyküsü (1881–2021). İstanbul: Oğlak Yayınları.
  35. Vanoncini, A. (1995/1993). Polisiye Roman (G. Üstün, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.
  36. Weber, M. (1978). Economy and Society: An Outline of Interpretive Sociology. (G. Roth ve C. Wittich, Editörler). Berkeley: University of California Press.
  37. Yener, İ., ve Geçer, E. (2021). TV Dizilerindeki Polis Temsilinin Polis Eşleri Üzerindeki “Polis” Algısına Etkisi: Behzat Ç. Dizisi Örneği. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (İNİF E-Dergi), 6(2), 141–157. https://doi.org/10.47107/inifedergi.887021
  38. Öncü, A. ve Weyland P. (2016). Giriş: Küreselleşen Kentlerde Yaşam Alanları ve Kimlik M ücadeleleri ( N. Ş imşek v e N. U ygun, Ç ev.). A. Ö ncü v e P. W eyland, (Editörler), Mekân, Kültür, İktidar: Küreselleşen Kentlerde Yeni Kimlikler içinde (s. 9–39). İstanbul: İletişim Yayınları.