Dergiler / Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi / 2026 / Cilt: 66 Sayı: 1

KUSEYR YAYLASI KIRSALI VE NARLICA’DA YENİ TESPİT EDİLEN ÇEŞMELER

NEWLY DISCOVERED FOUNTAINS IN THE COUNTRYSIDE OF KUSEYR PLATEAU AND NARLICA

Fehime Mine Temiz(Hatay Mustafa Kemal University)0000-0003-1874-3606
Sayfa
407–439
Yayın Tarihi
2026-06-25
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Kuseyr Yaylasında daha önce incelenen ve değerlendirilen 24 çeşmeye ilaveten 2022 yılında, aynı bölgede yedi adet çeşme ve Narlıca’da bir adet çeşme tespit edilmiştir. 2022 yılında tespit edilen çeşmelerin konumlanmaları, temel tasarım ve biçimlenme özellikleri önceki örnekler ile tutarlılık göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Kuseyr Yaylasında daha önce incelenen ve değerlendirilen 24 çeşmeye ilaveten 2022 yılında, aynı bölgede yedi adet çeşme ve Narlıca’da bir adet çeşme tespit edilmiştir. 2022 yılında tespit edilen çeşmelerin konumlanmaları, temel tasarım ve biçimlenme özellikleri önceki örnekler ile tutarlılık göstermektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Önceki tespitlerin çoğunda olduğu gibi bu dönem tespitlerinde de sekiz çeşmeden altısında görülen ve kütle içinde, niş açıklığının en az yarısını oluşturan basık sivri kemerler yöre çeşmelerinin karakteristik bir özelliği olarak karşımıza çıkmaktadır. 2022 tespitleri, bezeme açısından daha zengindir.
💡
Sonuç & Katkı:Yirminci yüzyılın ikinci çeyreğinin hemen başlarında inşa edilen bir çeşmeden başka 1957 tarihli bir diğeri, geleneksel yöntem ve biçimlerde çeşme inşaatının yörede, bu tarihe kadar sürdüğü göstermektedir.
🔬Tür:Laboratuvar & Saha Deneyi
📍Kapsam:2022 Verileri
⚙️Değişkenler:Çeşme · Kırsal Yerleşim · Kırsal Mimarlık

Özet

Kuseyr Yaylasında daha önce incelenen ve değerlendirilen 24 çeşmeye ilaveten 2022 yılında, aynı bölgede yedi adet çeşme ve Narlıca’da bir adet çeşme tespit edilmiştir. 2022 yılında tespit edilen çeşmelerin konumlanmaları, temel tasarım ve biçimlenme özellikleri önceki örnekler ile tutarlılık göstermektedir. Çeşmelerin ikisi yol üstü kuruluşlarıdır. Üç tanesi köy giriş çıkışlarında bulunmakla hem iskân alanı dâhilinde hem de gerek köyler gerekse köy ile idari merkez arasında seyahat edenlerin kullanımına hizmet etmektedir. İki çeşme, meydanda konumlanmış, yakınlarındaki öğütme taşlarında işlenecek ürünlerin yıkanmasında da kullanılmışlardır. Bunlardan biri aynı zamanda çamaşır yıkamak için de kullanılmıştır. Bu çeşme geniş, daire planlı havuzu ile dikkat çekmektedir. Çeşmelerin çoğundan aynı zamanda hayvanların ve bahçelerin sulanmasında da yararlanılmıştır. İncelenen sekiz adet çeşmenin biri hariç tamamı yamaca konumludur. Bu durum yörenin topoğrafik yapısından kaynaklanmaktadır. Eğimli arazi suyun kaynaktan çeşmeye ulaşmasında kolaylık sağlamış, aynı doğal yapı, çeşme kütlesinin yamaca yaslanmasını gereğini beraberinde getirmiştir. Tamamı taştan inşa edilmiş, yalın, dikdörtgen prizmatik kütlelerden ibarettir. Kütlenin bir yüzündeki sivri kemerli nişler, tas nişi, lüle, oluk, tekne ve sekiler gibi donatıları içinde barındırmaktadır. Önceki tespitlerin çoğunda olduğu gibi bu dönem tespitlerinde de sekiz çeşmeden altısında görülen ve kütle içinde, niş açıklığının en az yarısını oluşturan basık sivri kemerler yöre çeşmelerinin karakteristik bir özelliği olarak karşımıza çıkmaktadır. 2022 tespitleri, bezeme açısından daha zengindir. Gerek niş içinde, gerek niş dışında, cephede görülen ve çoğunlukla daire madalyonlar içinde ele alınan bitkisel ve geometrik motifler, Türk-İslam sanatının pek çok yapıtıyla birlikte çeşmelerde de rastladığımız örnekleri içerirler. Önceki tespitlerimizde 19. Yüzyılda ve 20. Yüzyıl başlarında inşa edildiği görülen çeşmelere karşılık 2022 çalışmasındaki dört çeşmenin 18. Yüzyılda inşa edilmiş olduğu görülmektedir. Bunlardan biri 20. Yüzyılın ikinci çeyreğinde, bir diğeri üçüncü çeyreğinde onarımlar geçirmiştir. Yirminci yüzyılın ikinci çeyreğinin hemen başlarında inşa edilen bir çeşmeden başka 1957 tarihli bir diğeri, geleneksel yöntem ve biçimlerde çeşme inşaatının yörede, bu tarihe kadar sürdüğü göstermektedir.

Abstract

In addition to the 24 fountains previously surveyed and evaluated on the Kuseyr Plateau, seven fountains in the same region and one in Narlıca were identified in 2022. The 2022 fountains are consistent with the previous examples in terms of their location, basic design and stylization. Two of the fountains are located on the road routes while the others take place in the residental areas. All but one of the eight fountains studied are located on the hillside. This is due to the topographical structure of the region. The sloping terrain made it easier for the water to reach the fountain from the source, and the same natural structure necessitated the body of the fountain to lean against the slope. They consist of simple rectangular prismatic structures built entirely of stone. The pointed arched niches on one side of the structure contain fittings such as bowl niches, nozzles, gutters, troughs and benches. As in most of the previous findings, the flattened pointed arches seen in six of the eight fountains in this period and forming at least half of the niche opening in the structure seem to be the characteristic feature of the fountains of the region. The 2022 finds are richer in terms of decoration. The floral and geometric motifs seen both inside and outside the niche and on the façade, mostly in circular medallions, include examples that we encounter in fountains along with many works of Turkish-Islamic art. In addition to the fountains built in the 19th and early 20th centuries in our previous findings, four fountains in the 2022 study date back to the 18th century. Two of them were repaired in the 20th century. A fountain dated 1957 shows that the construction of fountains in traditional methods and forms continued in the region until this date.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Temiz, F. M. (2026). KUSEYR YAYLASI KIRSALI VE NARLICA’DA YENİ TESPİT EDİLEN ÇEŞMELER. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, Cilt: 66 Sayı: 1, 407–439. https://doi.org/10.33171/dtcfdergisi.1761737

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (38)

  1. Acar, T. (2018). Uşak/Sivaslı Çeşmeleri. SOBİDER (Sosyal Bilimler Dergisi), 26, 27-54. Doi: 10.16990/SOBIDER.4388
  2. Acar, T. (2017). Ulubey’deki Osmanlı Dönemi Çeşmeleri. Vakıflar Dergisi, 17, 134-168. Doi:10.16971/vakiflar.329400
  3. Bayhan, A. A. ve Ekinci, İ. (2018). “Ordu-Milas (Mesudiye/Hamidiye Yolu) ve Bu Güzergâh Üzerindeki Bazı Eski Yapıların Düşündürdükleri. M. Okur, V. Aksoy, Y. Küçüker ve A.N. Ünalmış (ed.). İlkçağlardan Günümüze Jeostratejik ve Jeopolitik Açıdan Karadeniz içinde (s. 215-242). Ankara: Akçağ Yayınları.
  4. Bayhan A. A. (2015). Ulubey/Akpınar Mahallesinden Bir Meydan Çeşmesi Örneği: Beşoluk Çeşmesi. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi), 5 (11), 8-18.
  5. Bozcu, M. M. (2013). Burdur İlinde Türk Mimarisi Selçuklu Beylikler ve Osmanlı Eserleri. Burdur: Burdur Ticaret ve Sanayi Odası.
  6. Canyurt, F. (2019). Kahramankazan Çeşmeleri. Turkish Studies Social Sciences,14 (1), 55-92. Doi:10.7827/TurkishStudies.14832
  7. Çelemoğlu, Ş. (2024). Karabük Zopran Köyü Çeşme ve Çamaşırhanesi. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 34 (2), 1035-1052. Doi: 10.18069/firatsbed.1426814
  8. Çerkez, M. (2018). Uzunköprü Çeşmeleri. Turkish Studies, 13 (26), 405-442. Doi: http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.14229
  9. Demirbağ, U. (2024). Kırsal Mimari Mirasın Korunması Bağlamında Bir Saha Etüdü: Çeltek Köyü Örneği. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 34 (1),133-148. Doi: 10.18069/firatsbed.1339152
  10. Demirbağ, U. (2022). Zile’deki Çeşme Yapılarının Günümüz Açısından Genel Bir Değerlendirmesi. The Turkish Online Journal of Design, Art and Communication – TOJDAC, 12 (2), 531-554.
  11. Demirci, D. ve Derici, D. (2021). Malatya’da Çeşme Mimarisi. SDÜ Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 54, 270-298.
  12. Dere, M. E. (2023). Milas Şenköy’deki Şeyh Bedrettin Türbe Çeşme ve Mimarisi. Medeniyet Sanat – İMÜ Sanat Tasarım ve Mimarlık Fakültesi Dergisi, 9 (2), 203-219. Doi:10.46641/medeniyetsanat.1322530
  13. Erbaş, S. (2022). Gülnar’da Türk Devri Mimari Eserleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ordu: Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  14. Erdoğan, A. (2007). Tarih İçinde Polatlı. Ankara: Polatlı Belediyesi Yayınları.
  15. Geyik, G. (2007). İzmir Su Yapıları (Çeşme, Sebil Şadırvan). Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  16. Gökler, B. M. (2023). Yaşam Çiçeği ve Osmanlı Cami Mimarisine Yansımaları. Selçuk Türkiyat, 60, 133-152. Doi:10.21563/sutad.1405240
  17. Göktaş, K. L. ve Özdemir, E. (2020). Yerel Mimarlık Örneği Olarak Safranbolu Köy Çeşmeleri. Sanat Tarihi Dergisi, 29 (1), 97-131. Doi:10.29135/std.633468
  18. Hergül, Ç. (2008). Dikili ve Köylerindeki Türk Anıtları. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İzmir: Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  19. İbrahimgil, A. (2020). Midilli Adası Molova’da (Molivos / Mithymna) Osmanlı Dönemi Çeşmeleri. GRİD Mimarlık, Planlama ve Tasarım Dergisi, 3 (2), 246-271. Doi:10.37246/grid.739219
  20. İbrahimgil, M. Z. ve Ustabulut, U. B. (2020). Bayburt Çeşmeleri. Uluslararası Türkoloji Araştırmaları ve İncelemeleri Dergisi, 5 (2), 32-59.
  21. İlhan, M. (2017). Osmanlı Suyolları: Diyarbakır Suyollarının Ve Çeşmelerinin Mahalle Ve Sokaklara Dağılımı. Çekmece İZÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 5, (10-11), 69-116.
  22. Kaplan, D., Şen, M. ve Günaydın İ. (2016). Gülpınar’ın Unutulan Yapıları: Çeşme Ve Çamaşırhaneler. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 9 (43), 1097-1117. Karademir M. (2019). Edirne Çeşmeleri. Konya: Palet Yayınları.
  23. Karafakı, F. Ç. (2023). Tarihi Çeşmeler ve Niğde Tarihi Kent Merkezi Çeşmeleri. JOTS, 7 (1), 50-72. Doi:0.35236/jots.1234650
  24. Kılıç, A. (2020). Harput’da Ulu Cami (Bey-Pınar) Çeşmesi. Turkish Studies, 15(1), 391-411. Doi: http://dx.doi.org/10.29228/TurkishStudies.38899
  25. Köse, N. (2020). Osmanlıdan Günümüze İntikal Eden Üsküdar Hanım Çeşmeleri. Üsküdar, Kültür Sanat ve Medeniyet Dergisi, 1, 68-77.
  26. Mutlu, M. ve Bozkurt, T. (2023). Konya-Hatunsaray (Lystra) Ve Çevresindeki Su Yapıları. DTCF Dergisi 63 (1), 686-745. Doi:10.33171/dtcfjournal.2023.63.1.27
  27. Özsoy, H. N. (2020). Geleneksel Sanatlarımızdaki Bitkisel Kompozisyonların Temeli Olan Helezonların Tarihçesi. FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 15, 459-476. Doi:10.16947/fsmia.758113
  28. Olğun, T. N. (2023). Harput’ta Tarihi Çeşme Yapılarının Koruma Sorunları Ve Öneriler: Meydan Çeşmesi Ve Üç Lüleli Çeşme. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 145, 225-246. Doi:10.29228/ASOS.72024
  29. Sevim, A. ve Köşklü, Z. (2022). Nevşehir’de Osmanlı Dönemi Çeşmeleri. ANASAY 22, 117-150. Doi:10.33404/anasay.1160303
  30. Korkmaz, Ş. ve Sezgin, K. (2020). Tunceli-Hozat Merkezinde Bulunan Osmanlı Dönemine Ait Tarihi Eserler. İSTEM, 18 (35),117-143. Doi:10.31591/istem.758791
  31. Tekin, A. (2023). Karaman-Ayrancı Divle Köyü’nde Bulunan İki Çeşmenin Mimari Açıdan İncelenmesi. Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Dergisi, 24 (53), 73-86.
  32. Tekin, A. (2020). Kütahya Aslanapa’daki Su Yapılarından Örnekler, Medeniyet ve Toplum Dergisi, 4(2), 142-155.
  33. Temiz, F. M. ve Özkan, S. (2022). Hatay Kuseyr Yaylası Kırsalında Çeşmeler. Mimarlık Ve Yaşam Dergisi, 7 (3), 901-950. Doi:10.26835/my.1144960
  34. Tunca, D. U. ve Akyüz Levi, E. (2021). Kırsal Mirasın Korunması Ve Yerel Turizm: Foça Kozbeyli Örneği. Journal of Humanities and Tourism Research, 11 (3), 503-525.
  35. Tuğrul, H. M. ve Kazancıgil H. (2000) Edirne’de Osmanlı Döneminden 2000 Yılına Kalan Mimari Eserler Albümü, İstanbul: Edirne Valiliği Yayını.
  36. Uluçam Kırbağ, Z. M. (2021). Safranbolu Şükrü Efendi Çeşmesi Süslemelerinin İncelenmesi, Social Science Development Journal, 6/23, 16-26.
  37. Verim, Y. (2019). Kütahya Çeşmeleri. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Sakarya: Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  38. Yavaş, A. (2009). Bozcaada Namazgâh Meydanı Çeşmesi ve Cebecibaşı Es-Seyyid Abdullah Ağanın Vakfiyesi. Sanat Tarihi Dergisi, XVIII/1, 139-153.