KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi / 2026 / Cilt: 66 Sayı: 1

“TRAJİK BAŞARI” ÜZERİNE YENİ BİR DEĞERLENDİRME: MODERN TÜRKÇEDEN LEKSİKAL BULUNTULAR

‘A CATASTROPHIC SUCCESS’ RECONSIDERED: LEXICAL EVIDENCE FROM MODERN TURKISH

Ali Can Yalçınkaya(BEYKENT UNIVERSITY, ACADEMY OF FOREIGN LANGUAGES)0000-0002-0137-6267
Sayfa
169–185
Yayın Tarihi
2026-06-25
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu bulgu, reformun çekirdek söz varlığını dönüştürmedeki başarısını ortaya koymaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Türk Dil Devrimi, Cumhuriyet’in ilk yıllarında başlatılarak Arapça ve Farsça kökenli sözcüklerin yerini Türkçe kökenli sözcüklerle değiştirmeyi ve ulusal dili modern, laik ve milliyetçi ideallerle uyumlu hale getirmeyi amaçlamıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Reform uzun süredir tartışma konusu olmuş; özellikle Geoffrey Lewis tarafından yapay ve yıkıcı olmakla eleştirilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu bulgu, reformun çekirdek söz varlığını dönüştürmedeki başarısını ortaya koymaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Trajik başarı · Türk dil devrimi · Sıklık

Özet

Türk Dil Devrimi, Cumhuriyet’in ilk yıllarında başlatılarak Arapça ve Farsça kökenli sözcüklerin yerini Türkçe kökenli sözcüklerle değiştirmeyi ve ulusal dili modern, laik ve milliyetçi ideallerle uyumlu hale getirmeyi amaçlamıştır. Reform uzun süredir tartışma konusu olmuş; özellikle Geoffrey Lewis tarafından yapay ve yıkıcı olmakla eleştirilmiştir. Bu makale, reformun mirasını hem tarihsel bir perspektiften hem de nicel analizler yoluyla yeniden değerlendirmektedir. Öncelikle Lewis’in temel itirazları tarihsel bağlamda ele alınmakta, ardından reformun uzun vadeli tutarlılığı ve uyum yeteneği üzerine karşı argümanlar sunulmaktadır. İki özgün nicel çalışma sunulmuştur: (1) günümüz yazılı Türkçesinde en sık kullanılan 1000 sözcüğün etimolojik dökümü ve (2) 1927 tarihli Atatürk’ün Nutuk’undan bir pasaj ile modernleştirilmiş versiyonu arasındaki art zamanlı karşılaştırma. Her iki analizde de benzer sonuçlara ulaşılmış; Türkçe kökenli sözcüklerin yaklaşık üçte ikilik bir oranla temel sözcük dağarcığını oluşturduğu görülmüştür. Bu bulgu, reformun çekirdek söz varlığını dönüştürmedeki başarısını ortaya koymaktadır.

Abstract

The Turkish Language Reform, launched in the early years of the Republic, sought to replace Arabic and Persian vocabulary with words of Turkic origin and align the national language with modern, secular, and nationalist ideals. While the reform has long been a subject of debate, most notably criticized by Geoffrey Lewis for being artificial and disruptive, this paper reconsiders its legacy through both historical reflection and quantitative analysis. First, Lewis’s major objections are contextualized and examined in light of modern linguistic and sociocultural developments, and counterarguments are offered concerning the reform’s long-term coherence and adaptability. Two original quantitative studies are presented: (1) an etymological breakdown of the 1000 most frequent words in written Turkish today, and (2) a diachronic comparison between a 1927 passage from Atatürk’s Nutuk and its modernized version. Both analyses converge on remarkably similar results, with Turkish-origin words making up approximately two-thirds of the vocabulary in each case, a finding that affirms the reform’s success in altering the core lexicon.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Yalçınkaya, A. C. (2026). “TRAJİK BAŞARI” ÜZERİNE YENİ BİR DEĞERLENDİRME: MODERN TÜRKÇEDEN LEKSİKAL BULUNTULAR. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, Cilt: 66 Sayı: 1, 169–185. https://doi.org/10.33171/dtcfdergisi.1773110

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (18)

  1. Altun, H. O. (2022). Modernization or simplification: An empirical approach to the Turkish language reform. Perspektywy Kultury, 36(1), 155–166. https://doi.org/10.35765/pk.2022.3601.11
  2. Blommaert, J. (1999). Language ideological debates. Berlin: Mouton de Gruyter.
  3. Crystal, D. (2010). The Cambridge encyclopedia of language (3rd ed.). Cambridge University Press.
  4. Gazi Mustafa Kemal. (2015). Nutuk. N. Bayramoğlu & G. Kurtuluş (Eds.). Ankara: Kaynak Yayınları.
  5. Gazi Mustafa Kemal. (1934). Nutuk (Latin Harfleriyle, 3 cilt). İstanbul: Devlet Basımevi.
  6. Göz, İ. (2020). Yazılı Türkçenin Kelime Sıklığı Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  7. İmer, K. (1973). Türk Yazı Dilinde Dil Devriminin Başlangıcından 1965 Yılı Sonuna Kadar Özleşme Üzerine Sayıma Dayanan Bir Araştırma. Türkoloji Dergisi, 23, 175–190. https://doi.org/10.1501/Trkol_0000000093
  8. Korkmaz, Z. (2009). Cumhuriyet Dönemi Türk Dili. Ankara: Türk Dil Kurumu.
  9. Lewis, G. (1999). The Turkish language reform: A catastrophic success. Oxford: Oxford University Press.
  10. McWhorter, J. H. (2001). The power of Babel: A natural history of language. New York: Henry Holt.
  11. Özmen, N., & Y, Bilal. (2017). Üniversite Öğrencilerinin Osmanlı Türkçesine İlişkin Tutumları. Dil ve Edebiyat Araştırmaları, 16(16), 49–66.
  12. Püsküllüoğlu, A. (2002). Öztürkçe Sözlük (13. bs.). Ankara: Arkadaş Yayınevi.
  13. Sapir, E. (1921). Language: An introduction to the study of speech. New York: Harcourt, Brace and Company.
  14. Salehi, S. (2020). Building a nation: The significance of Turkish language reforms of early Republican Turkey in the creation of the modern Turkish nation-state. Journal of Near and Middle Eastern Civilizations, 12, 55–66.
  15. Sayılan, F., & Yıldız, A. (2009). The historical and political context of adult literacy in Turkey. International Journal of Lifelong Education, 28(6), 735–749. https://doi.org/10.1080/02601370903293203
  16. Schiffman, H. F. (1996). Linguistic culture and language policy. London: Routledge.
  17. Silverstein, M. (1979). Language structure and linguistic ideology. In P. R. Clyne, W. F. Hanks, & C. L. Hofbauer (Eds.), The elements: A parasession on linguistic units and levels (pp. 193–247). Chicago: Chicago Linguistic Society.
  18. Woolard, K. A. (1998). Language ideology as a field of inquiry. In B. B. Schieffelin, K. A. Woolard, & P. V. Kroskrity (Eds.), Language ideologies: Practice and theory (pp. 3–47). New York: Oxford University Press.