Demir Baba Velâyetnâmesi’nde Derviş Muhammed Yemînî’nin Yeri

Özet

XVI. yüzyılda Balkanlarda faaliyet göstermiş Alevî-Bektaşî öncülerinden Demir Baba hakkında çok fazla bilgi bulunmamaktadır. Hayatı üzerine başvurulacak en temel kaynak, adına düzenlenen Velâyetnâmesidir. H 1239 yılında Derviş Mehemmed tarafından kaleme alınan bu Velâyetnâme, Demir Baba’nın doğumundan birkaç yıl önceki süreçten başlayıp yüz yirmili yaşlarına kadar devam eden uzun bir dönemi barındırmaktadır. Bu dönem içerisinde Demir Baba’nın doğumu, silsilesi, aile çevresi, pehlivanlık yeteneği, kerametleri gibi daha birçok anlatı yer almaktadır. Ayrıca Velâyetnâme’de, Alevî-Bektaşî sahası şairlerinden Derviş Muhammed Yemînî ile ilgili birtakım ufak detaylar da dikkat çekmektedir. Yedi Ulu Ozan’dan biri sayılan Derviş Muhammed Yemînî’nin hayatı, hiçbir tezkirede yer almadığı için Velâyetnâme’de bulunan birkaç tespit bize önemli bir kapı aralamaktadır. İsminin geçtiği anlatılarla bağlantı kurulduğunda, Yemînî hakkında bazı yaklaşımlarda bulunmak mümkün olmaktadır. Yemînî’nin Hacı Dede’nin düğününe iştirak etmesi, Kademli Baba’nın vefatında orada bulunması, Hacı Dede’nin ve Demir Baba’nın, Yemînî’nin kabrini ziyaret etmesi ve hatta Nusayrîliğe meyletmiş tekke şairi Virânî’nin de Yemînî’nin kabri civarına defnedilmesi gibi birtakım ufak aksiyonlar, şairin aydınlanamamış hayatına ışık tutacak nitelikte birer delil hâlini almaktadır. Çalışmanın amacını oluşturan bu bilgilerden hareketle, Derviş Muhammed Yemînî ile ilgili Velâyetnâme’de tesadüf olunan anlatı parçaları tespit edilmiş ve bazı çıkarımlarda bulunulmuştur. Yapılan değerlendirmelere ek olarak Akyazılı Sultan ile Kanuni Sultan Süleyman’ın da Velâyetnâme’de yer alması ve Yemînî’nin Fazîletnâmesi’ndeki birkaç ufak detayın bu çıkarımlara dâhil edilmesi, şairin hayat sahnesinin sınırlarını çizebilecek önemli çıktıları meydana getirmektedir.