Dergiler / Nubihar Akademi / 2026 / Cilt: 1 Sayı: 3

Şêx Muhyedînê Hênî: Di Edebiyata Kurdî de Nûnerekî Girîng ê Temaya Xwarinê

Sheikh Muhyedin Heni: An Important Representative of Food Theme in Kurdish Literary

Sayfa
11–52
Yayın Tarihi
2015-06-15
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Berhem ji vî aliyî ve wekî berhemeke pêşserdemî dikare bê hesibandin.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Şêx Muhyedînê Hênî (k.d.derdora 1897an) yek ji girîngtirîn helbestvanê klasîk ê serdema piştî mîrektiyan e.
📊
Temel Bulgular & Veri:Berhema ku bi qasî 20 kom û 130 cureyên xwarinê di xwe de dihewîne, bi şêwazeke edebî xwarinên Kurdan ên serdema nivîskar, pênaseyên wan û menûya ser sifreyê radixe ber çavan.
💡
Sonuç & Katkı:Berhem ji vî aliyî ve wekî berhemeke pêşserdemî dikare bê hesibandin.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Şêx Muhyedînê Hênî · Xalidîtî · simatiye

Özet

Şêx Muhyedînê Hênî (k.d.derdora 1897an) yek ji girîngtirîn helbestvanê klasîk ê serdema piştî mîrektiyan e. Paşxana wî ya edebî, wekî piraniya helbestvanên wê serdemê Xalidîtiya Neqşebendî ye. Lewra bavê wî bi xwe postnişînê şaxa Xalidiyan a Hênê bû. Şêx Muhyedîn ku mexlesên wî Sa’î û Heqî ne, hem li pey şopa Melayê Cizîrî helbestên klasîk nivîsîne, hem jî di mijara xwarinê de menzûmeyeke serbixwe nivîsiye. Di wê serdemê de li Hênê û Aqtepeyê di nivîsîna helbestên bi temaya xwarinê de bizaveke edebî derketiye meydanê. Bi qasî ku tê dîtin, di tarîxa edebiyata Kurdi de yegane helbestvanê klasîk ê ku di vî warî de berhemeke serbixwe nivîsiye Şêx Muhyedîn e. Ji ber ku di edebiyata Kurdî ya klasîk de di mijarên ladînî-beşerî de berhemên serbixwe kêm in, ev berhema nivîskar girîngiyeke taybet bi dest dixe. Berhema ku bi qasî 20 kom û 130 cureyên xwarinê di xwe de dihewîne, bi şêwazeke edebî xwarinên Kurdan ên serdema nivîskar, pênaseyên wan û menûya ser sifreyê radixe ber çavan. Berhem ji vî aliyî ve wekî berhemeke pêşserdemî dikare bê hesibandin.

Abstract

Sheikh Muhyedin Heni (about 1897) is one of the most prominent poet of the period of after principality. His literary background, like most poets of that period, is based on Khalidy branchof Nakhsibendi sect. Because his father was a sheikh of the branch of Khalidy in Hênî. Sheikh Muhyeddin, whose pen names are Sa’i and Heqi, wrote classical poem on the road of Melayi Ciziri, he also wrote an independent poem on foods. On that period, a movement of writing poems contents of which were foods was emerged in Hênî and Aqtepe. As far as known, Sheikh Muhyeddin Heni is the sole classical poem who write an independent literary artifact on that issue. Because of the fact that the secular content are limited in the classical Kurdish poem, this work of Sheikh have a special place. That work which contains 20 group and 130 sort of foods, in a literary way presents the Kurdish kitchen of the period of the writer, their recipies and menus. In this aspect, that work can be seen as a futuristic work.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Adak, A. (2015). Şêx Muhyedînê Hênî: Di Edebiyata Kurdî de Nûnerekî Girîng ê Temaya Xwarinê. Nubihar Akademi, Cilt: 1 Sayı: 3, 11–52. https://doi.org/10.55253/nubihar.548860

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (23)

  1. Adak, A. (2012), “Liceli Şairlere Genel Bir Bakış”, Dünden Bugüne Lice Sempozyumu Bildirileri, 05-06 Eylül 2008, (amd.) Ahmet Erkol-Abdurrahman Adak, Mardin: Mardin Üniversitesi.
  2. Adak, A. (2009) “Malbata Zêbariyan û Basreta “Paytexta Neqşebendiyan”-I -Heta bi Serdema Postnişîniya Malbata Zêbariyan li Dergahê Basretê-” Nûbihar, j. 107, Stenbol.
  3. Amidî, Z. (1995). Mecma’u’l-Kasâid, (Nusxeya destxet a neçapkirî), Diyarbekir.
  4. Aqtepî, Ş. E. (1986). Rewdu’n-Ne’îm, (amd. Mela Zeynelabidîn Amidî), Diyarbekir.
  5. Bender, C. (2003). Kürt Mutfak Kültürü ve Kürt Yemekleri, İstanbul: Berfin.
  6. Bingöl A. (2007). “Xwarinên Cizîrê” Nûbihar, sal:2007, jimar 103, Stenbol.
  7. Botî, M. M. D. (2007). “Fistiqên Sêrtê”, Nûbihar, sal:2007, jimar 103, Stenbol.
  8. Erdoğan, K. (2003). “Z’atî Divanında Yiyecekler”, Atatürk Ünv. Türkiyat Araştırmaları Dergisi, jimar:22, Erzurum.
  9. Ergün, Z. (2014), Bajar-Edebiyat û Cizîra Botan, Stenbol: Nûbihar.
  10. Findikî, S. E. (2011). Dîwan, (çapa pêncem), Stenbol: Nûbihar.
  11. Gökyay, O. Ş. (1997). “Divan-ı Et’ıme”, Kim Etti Sana Bu Karı Teklif, İstanbul: İletişim
  12. Güldemir, O. (2010) Osmanlı Yemek Yazması Kitabüt Tabbahin’in Günümüze Uyarlanması, Teza Lîsansa Bilind ya Neçapbûyî, Zanîngeha Selçukê Enstîtuya Zanistên Sosyal, Konya.
  13. Hesbî, Dîwan, nusxeya destxet, pirtûkxaneya taybet a Abdurrahman Adak.
  14. Hênî, Ş. M. (2015). Beyana Xwarinan û Zewqên Wan, (amd. Mela Birhanê Tarînî), Stenbol: Peywend.
  15. Kaya, D., “Halk Edebiyatında Yemek Destanları”, Motif, Ocak-Şubat-Mart 2007, s. 48, s. 4-11. http:// dogankaya.com/fotograf/halk_edebiyatinda_yemek_destanlari.pdf ( 20.11.2014).
  16. Korkusuz, Ş. (2004). Tezkire-i Meşayîh-i Amid, İstanbul: Kent.
  17. Malmîsanij, (2004). Diyarbekirli Cemilpaşazadeler ve Kürt Milliyetçiliği, İstanbul: Avesta
  18. Maruf, H. Ş. bê tarîx, Diyarbakır İlinin Hani İlçesinde Medfun Şeyh Ahmed Efendinin Tarihçeyi Hayatı, (wer. Heybet Kanhan), nusxeya daktîloyê, pirtûkxaneya A. Adak a taybet.
  19. Nalbend, E. (1998). Baxê Kurda (Amd. Teha Mayî), Dihok: Çapxana Xebat.
  20. Sêrtî, M. X. (2002), Nehcu’l-Enam (amd. Osman Akdağ-Kerem Soylu), İstanbul: Enstîtûya Kurdî.
  21. Şîrazî, E. Î. H. (1302). Dîwanî Et’ime, İstanbul: Çapxaneî Ebuzziya
  22. el-Xanî, E. b. M. (-). el-Hedaiqu’l-Werdiyye fî Heqaiq Ecilai’n-Neqşebendiyye, (Belavker: Ebdulwekîl ed-Derûnî), Dimeşq.
  23. Yıldırım, K. (2011). Ehmedê Xanî’nin Fikir Dünyası, İstanbul: Ağrı Kültür Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği.