Dergiler / Milli Folklor / 2025 / Cilt: 19 Sayı: 148

Kadim Bir Yas Ritüeli: Ağıt Yakmanın Biyolojik İşlevleri ve Toplumsal Hafızadaki Yeri

An Ancient Mourning Ritual: The Biological Functions of Mourning and Its Place in Social Memory

Sümeyra Alan(Erzurum Technical University, Faculty of Literature, Department of Turkish Language and Literature, Erzurum, Turkey)0000-0002-4406-2022
Sayfa
89–100
Yayın Tarihi
2025-12-18
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu hareketlerin parasempatik sinir sistemi aracılığıyla kortizol seviyelerini dengelediği ve stres hormonlarını baskıladığı tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Ağıt pratiği, öznel yasın ortak hafızaya taşınmasını sağlayan ve sözlü kültürün devamlılığını destekleyen sosyal bir ifade biçimidir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu çalışma, ağıt geleneğinin biyolojik etkilerini merkeze alarak beden ile dil arasındaki etkileşimi toplumsal ve kültürel işlevleri bağlamında ele almış; folklor, psikoloji, tıp (özellikle nörofizyoloji ve bağışıklık bilimi), kültürel antropoloji ve performans kuramı gibi alanları bir araya getiren disiplinlerarası bir yaklaşımla değerlendirilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu hareketlerin parasempatik sinir sistemi aracılığıyla kortizol seviyelerini dengelediği ve stres hormonlarını baskıladığı tespit edilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Folklorik bellek · ritüelistik performans · ağıt

Özet

Ağıt pratiği, öznel yasın ortak hafızaya taşınmasını sağlayan ve sözlü kültürün devamlılığını destekleyen sosyal bir ifade biçimidir. Kayıpların topluluk içinde paylaşılmasına imkân tanıyan bu gelenek, duygusal dayanışmayı güçlendirerek kültürel sürekliliğin korunmasına katkı sunar. Ağıt söylemleri, kişisel kederin sınırlarını aşarak ortak bir duygudaşlık alanı yaratır; böylece şahsi trajediler kamusal bir hafıza nesnesine dönüşür. Bu çalışma, ağıt geleneğinin biyolojik etkilerini merkeze alarak beden ile dil arasındaki etkileşimi toplumsal ve kültürel işlevleri bağlamında ele almış; folklor, psikoloji, tıp (özellikle nörofizyoloji ve bağışıklık bilimi), kültürel antropoloji ve performans kuramı gibi alanları bir araya getiren disiplinlerarası bir yaklaşımla değerlendirilmiştir. Ağıtın törensel performans özellikleri, fizyolojik yansımaları ve toplumsal işlevleri arasındaki bağlantılar sistematik biçimde analiz edilmiştir. Birinci bölümde ağıt yakmanın biyolojik işlevleri ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Göğse vurma, saç yolma, baş eğme gibi bedensel hareketlerin timüs bezini uyararak bağışıklık sistemini aktive ettiği, bu sayede vücut direncinin arttığı ortaya konmuştur. Bu hareketlerin parasempatik sinir sistemi aracılığıyla kortizol seviyelerini dengelediği ve stres hormonlarını baskıladığı tespit edilmiştir. Ağıt sırasında yaşanan yoğun duygusal dışavurumun, beden üzerinde biriken olumsuz enerjiyi boşalttığı; uzun vadeli stresin neden olduğu fizyolojik ve psikolojik sorunların önüne geçilmesinde işlevsel olduğu gözlemlenmiştir. Bulgular, ağıtın yalnızca psikolojik rahatlama sağlamadığını; bedensel iyileşmeyi destekleyen çok yönlü bir pratik olduğunu da göstermektedir. Travmatik kayıpların ardından hem ruhsal hem fiziksel dengenin yeniden inşa edilmesini kolaylaştırarak bireyin biyolojik iyilik hâlini koruduğu ve doğal savunma mekanizmalarını harekete geçirdiği belirlenmiştir. İkinci bölümde ağıtların sosyal ve kültürel işlevleri incelenmiştir. Tarihsel travmaların bellekte yer edinmesini sağlayan ağıtların, tekil hafızadan kolektif anlatıya dönüşerek kültürel metinlerin yapıtaşlarını oluşturduğu görülmüştür. Anadolu ağıtlarının yalnızca ferdî yas süreçlerini değil, tarihsel ve ortak belleğe ait olayları da kayıt altına aldığı; sözlü tarih aktarımını desteklediği ve kültürel kimliğin korunmasına katkı sunduğu saptanmıştır. Bu yönüyle ağıtlar, inançların, değerlerin ve kültürel normların gelecek kuşaklara aktarımında önemli bir rol üstlenmekte; toplumsal belleğin inşasına katkı sağlamaktadır. Üçüncü bölümde ağıt pratiğinde beden ve dil arasındaki etkileşim değerlendirilmiştir. Süreçte kullanılan sözlü ifadelerin ritmik tekrarlar ve belirgin bedensel jestlerle birleşerek bütüncül bir anlatı oluşturduğu gözlemlenmiştir. Ritüelin törensel dokusu, ferdî elemin estetik ve sembolik bir dile dönüştürülerek toplumsal alanda yeniden üretilmesini sağlamakta ve yas sürecini kolektif bir eyleme dönüştürmektedir. Dilsel formla bedenin uyum içinde işlediği ağıt performansı, bireyin içsel krizini topluluğun ortak duygusal akışına entegre eden dönüştürücü bir araç işlevi görmektedir. Matem söylemi; bedensel uygulamaların biyolojik düzenleyici etkileri ve sinir sistemi üzerindeki olumlu yansımaları temelinde ele alınmış; geleneğin kişisel ve toplumsal iyileşmeye çok katmanlı bir katkı sunduğu ortaya konmuştur. Bulgular, ağıtın ritüel bir kalıp görünümünün ötesine geçen bir kültürel işleyiş sergilediğini; bireysel sağaltım süreçlerini harekete geçiren, toplu hafızayı örüntüleyen ve toplumsal duygulanımı belirli bir söylemsel çerçevede düzenleyen bir pratik niteliği taşıdığını ortaya koymaktadır.

Abstract

The practice of lamentation is a form of social expression that enables personal grief to be transferred into collective memory while supporting the continuity of oral tradition. By facilitating the communal sharing of loss, this tradition reinforces emotional solidarity and contributes to cultural sustainability. Lament narratives transcend private sorrow and construct a shared space of empathy, transforming subjective experiences of tragedy into elements of public memory. This study focuses on the biological dimensions of lament, analyzing the interaction between bodily gestures and verbal expression within its socio-cultural functions through an interdisciplinary approach that incorporates folklore, psychology, medicine (specially neurophysiology and immunology), cultural anthropology, and performance theory. The ritual performance structure, physiological reflections, and social functions of lament have been systematically examined. The first section discusses the biological mechanisms activated during lamentation. Bodily movements such as chest-beating, hair-pulling, and bowing stimulate the thymus gland and enhance immune response, thereby increasing physical resilience. These gestures regulate cortisol levels via the parasympathetic nervous system, mitigating the physiological impact of stress. Intense emotional expression enables the release of accumulated negative energy and has been observed to play a key role in preventing chronic stress-related disorders. The findings show that lament serves not merely as a psychological outlet but also as a multifaceted process contributing to somatic healing. By aiding the reconstruction of mental and physiological balance after traumatic loss, lament activates the body’s natural defense systems and supports holistic well-being. The second section explores the socio-cultural significance of lament. It has been observed that these expressions embed historical traumas into shared memory and transform personal recollection into collective narrative, forming the structural foundation of oral cultural texts. In the Anatolian tradition, laments document not only mourning but also broader historical experiences, thus contributing to the preservation of communal identity and oral historiography. They serve as tools for intergenerational transmission of values, belief systems, and cultural norms, reinforcing collective continuity. The third section analyzes the interplay of language and embodiment within the lament performance. Rhythmic verbal repetitions combine with codified physical gestures to form a coherent ritual narrative. The ceremonial texture enables personal sorrow to be aesthetically and symbolically reconfigured in public space, turning mourning into a shared social enactment. This performative structure integrates private emotional disruption into the communal flow of affect. Examined in relation to its biological regulation and neural impact, the discourse of mourning is shown to contribute significantly to both psychosomatic restoration and memory-making. Findings affirm that lamentation functions not solely as a traditional ritual, but as a cultural mechanism that generates healing and shapes collective remembrance.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Alan, S. (2025). Kadim Bir Yas Ritüeli: Ağıt Yakmanın Biyolojik İşlevleri ve Toplumsal Hafızadaki Yeri. Milli Folklor, Cilt: 19 Sayı: 148, 89–100. https://doi.org/10.58242/millifolklor.1605058

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (70)

  1. Akkuş Mutlu, Suzan. “Eski Mezopotamya ve Anadolu’da Davul Çalma Geleneği: Sümer ve Hitit Örneği”. Akademik MATBUAT. 5(1). (2021): 25-42.
  2. Aydemir, Adem. “Manevi Kültürümüze Ait İki Kelime ‘Ağıt’ ve ‘Sığıt’ Üzerine: Semantik Bir Yaklaşım”. Turkish Studies. 8(1). (2013): 781-802.
  3. Baldık, Kadriye. “My Brain’s Finger Prınts: A Smart Glove with Arduino Nano Program”. Uluslararası Ders Kitapları ve Eğitim Materyalleri Dergisi. 2(1). (2019): 147-165.
  4. Bildik, Tezan. “Ölüm, Kayıp, Yas ve Patolojik Yas”. Ege Tıp Dergisi. 52(4). (2013): 223-229.
  5. Barthes, Roland. Görüntünün Retoriği, Sanat ve Müzik. (Çev. Ayşenaz Koç ve Ömer Albayrak). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. 2014.
  6. Bauman, Richard (Ed.). Folklore, Cultural Performances, and Popular Entertainments: A Communications-Centered Handbook. Oxford University Press. 1992.
  7. Bylsma, Lauren M. et al. “The Neurobiology of Human Crying”. Clinical Autonomic Research: Official Journal of The Clinical Autonomic Research Society. 29(1). (2019): 63-73.
  8. Boratav, Pertev Naili. “Türk Ağıtlarının İşlevleri”. Sinan Yıllığı. (Ed. Hayati Asılyazıcı). İstanbul: Sinan Yayınları. 1973: 240-243.
  9. Boratav, Pertev Naili. 100 Soruda Türk Folkloru. İstanbul: Gerçek Yayınevi. 1984.
  10. Cameron, Linda. D. ve Nicholls, Gregory. “Expression of Stressful Experiences Through Writing: Effects of A Self-Regulation Manipulation For Pessimists And Optimists”. Health Psychology. 17(1). (1998): 84-92.
  11. Chia, Mantak. The Inner Smile: Increasing Chi through the Cultivation of Joy. Massachustts: Destiny Books. 2008.
  12. Connerton, Paul. Toplumlar Nasıl Anımsar. (Çev. Adam (Alaeddin) Şenel). İstanbul: Ayrıntı Yayınları. 1999.
  13. Cross, John, R. Healing with the Chakra Energy System: Acupressure, Bodywork, and Reflexology for Total Health. Berkeley, California: North Atlantic Books. 2006.
  14. de Vries, Jan. Body Energy. Edinburgh: Mainstream Publishing. 1989.
  15. Eden, Donna ve Feinstein, David. Tapping: Self-Healing with the Transformative Power of Energy Psychology. Sounds True. 2024.
  16. Erdal, Tuğçe. Yaşamın İki Yüzü: Ağıt ve Ötesi. İstanbul: İdealkültür. 2025.
  17. Ergin, Muharrem. Orhun Abideleri. 45. Baskı. İstanbul: Boğaziçi Yayınları. 2011.
  18. Feyzioğlu, Nesrin. “Gelin Ağıtları Üzerine Bir Değerlendirme”. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi. 17(43). (2010): 73-92.
  19. Finnegan, Ruth. Oral Literature in Africa. Open Book Publishers. 2012. Erişim Tarihi: 21.11.2024. https://books.openedition.org/obp/1154.
  20. Gallo, Fred P. Energy Tapping for Trauma: Rapid Relief from Post-Traumatic Stress Using Energy Psychology. Oakland: New Harbinger Publications. 2007.
  21. Gizir, Cem Ali. “Bir Kayıp Sonrasında Zorluklar Yaşayan Üniversite Öğrencilerine Yönelik Bir Yas Danışmanlığı Modeli”. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 2(2). 2006, 195-213.
  22. Greenberg, Melanie A. et al. “Emotional Expression and Physical Health: Revising Traumatic Memories or Fostering Self-Regulation?” Journal of Personality and Social Psychology. 71(3). (1996): 588-602.
  23. Gruver, Amanda L. ve Sempowski, Gregory D. “Cytokines, Leptin, and Stress-İnduced Thymic Atrophy”. Journal of Leukocyte Biology. 84(4). (2008): 915-923.
  24. Gülensoy, Tuncer. Türkiye Türkçesi’ndeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü I-II. İstanbul: Bilge Kültür Sanat. 2007.
  25. Güven, Merdan. “Anadolu Ağıtlarının Türküleşme Süreci ve Üç Ağıt Örneği”. Folklor/Edebiyat. 19(75). (2013): 117-128.
  26. Halbwachs, Maurice. Kolektif Bellek (Çev. Zuhal Karagöz). İstanbul: Pinhan Yayıncılık. 2018.
  27. Hsu, Elisabeth. “Durkheim’s Effervescence and Its Maussian Afterlife in Medical Anthropology. Durkheimian Studies. 23(1). (2019): 76-105.
  28. Hughes, Cheryl F. et al. “The Body’s Response to Processing Emotional Trauma: Linking Verbal Text with Autonomic Activity”. Journal of Personality. 62(4). (1994): 565-585.
  29. Karataş, Hicran. “Anadolu-Türk Sözlü Kültüründe Hatırlamanın Mekânı Olarak Kadın: Ağıt Ismarlama Geleneği”. 1. Uluslararası Türkoloji Kongresi: Arayışlar ve Yönelimler içinde (ss. 438-455). 16-18 Mayıs 2022, Karabük-Türkiye.
  30. Karataş, Yasemin. “Türk Kültüründe Ağıt Yakma Geleneği ve Kayseri’nin Ağıtçı Avşar Kadınları”. EJMD. 22. (2023): 20-36.
  31. Kayapunar Keskül, Cansever.“Ağıtların Vatan Sevgisi ve Mensubiyet Şuurunu Pekiştirme İşlevinin Sivas Ağıtları Üzerinden Bir Değerlendirmesi”. Türk Dünyası Araştırmaları. 134(265). (2023): 217-230.
  32. Lewis, Charlton Thomas. An Elementary Latin Dictionary. New York, Cincinnati, and Chicago. American Book Company. 1890. Erişim Tarihi: 23.11.2024. https://www.perseus.tufts.edu/hopper/.
  33. Kapferer, Bruce. “Victor Turner ve Ritüel Süreci”. Bugün Antropoloji. 35(3). (2019): 1-2.
  34. Köprülü, Fuad. Edebiyat Araştırmaları. 3. Baskı. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. 1999.
  35. Mert, Osman. “Türk Kültüründe Ağıt Geleneği ve Alper Tonga Sagusu”. BUGU Dil ve Eğitim Dergisi. 3(1). (2022): 1-15.
  36. Milli Loğoğlu, Gülay. Duygular ve İnsanda Ağlama İşlevi. 2021. Erişim Tarihi: 21.11.2024. https://eskimiyen.com/duygular-ve-insanda-aglama-islevi/.
  37. Edward J. Murray ve Segal, Daniel L. “Emotional Processing in Vocal and Written Expression of Feelings about Traumatic Experiences”. Journal of Traumatic Stress. 7(3). (1994): 391-405.
  38. Nyklícek, Ivan et al. (Eds.). Emotional Expression and Health: Advances in Theory, Assessment and Clinical Applications. 1st Ed. Routledge. 2004.
  39. Pennebaker, James W. “Confession, Inhibition, and Disease”. (Ed. Leonard Berkowitz). Advances in Experimental Social Psychology. 22. (1989): 211-244.
  40. Pennebaker, James W. “Putting Stress into Words: Health, Linguistic, and Therapeutic Implications”. Behaviour Research and Therapy. 31(6). (1993): 539-548.
  41. Pennebaker, James W. “Writing about Emotional Experiences as a Therapeutic Process”. Psychological Science. 8(3). (1997): 162-66.
  42. Schechner, Richa. “The Future of Ritual”. Journal of Ritual Studies. 1(1). (1987): 5-33.
  43. Smyth, Joshua M. “Written Emotional Expression: Effect Sizes, Outcome Types, and Moderating Variables”. Journal of Consulting and Clinical Psychology. 66(1). (1998): 174-184.
  44. Šijaković, Đurđina. “Shaping the Pain: Ancient Greek Lament and ItsTherapeutic Aspect”. Glasnik Etnografskog Instituta SANU. 59(1). (2011): 71-96.
  45. Şahin, Veysel. “Kültürel Bellek Mekânı Olarak Türküler”. Kültürümüzde Türkü Sempozyumu Bildirileri içinde (ss. 103-112). 22-25 Ekim 2011, Sivas-Türkiye.
  46. Tahtaişleyen, Nihan. “Anadolu Ağıt Geleneğinin Özellikleri ve Kültürel Süreklilikte Rolü”. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Mimar Sinan Üniversitesi. 2013.
  47. Tokyürek, Hacer. Eski Uygur Türkçesinde Tanrısal İnsan Anatomisi ve Fizyolojisi. Çanakkale: Paradigma Akademi Yayınları. 2022.
  48. Ulusan Öztürkmen, Evrim. “Anadolu Türkmen Ağıtlarının Yapısı”. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi. 12(27). (2019): 580-599.
  49. URL-1 Güncel Türkçe Sözlük. Erişim Tarihi: 21.11.2024. https://sozluk.gov.tr/.
  50. URL-2 How Crying Could Actually Boost Your Mood. Erişim Tarihi: 16.06.2025. https://www.news-medical.net/health/How-Crying-Could-Actually-Boost-Your-Mood. aspx#:~:text=Blood%20detoxification.
  51. URL-3 Effect of Stress on the Thymus. Erişim Tarihi: 16.06.2025. https://www.news-medical.net/health/Effect-of-Stress-on-the-Thymus.aspx#:~:text=Various%20physiologic%20conditions%20including%20malnut- rition%2C,cause%20stress%20on%20the%20body.
  52. URL-4 How Crying Could Actually Boost Your Mood. Erişim Tarihi: 16.06.2025. https://www.news-medical.net/health/How-Crying-Could-Actually-Boost-Your-Mood.aspx#:~:text=Blood%20detoxification.
  53. URL-5 Is Crying Hood for You?. Erişim Tarihi: 16.06.2025. https://www.health.harvard.edu/blog/is-crying-good-for-you-2021030122020#:~:text=content%20is%2098
  54. URL-6 Effect of Stress on the Thymus. Erişim Tarihi: 16.06.2025. https://www.news-medical.net/health/Effect-of-Stress-on-the-Thymus.aspx#:~:text=Various%20physiologic%20conditions%20including%20 malnutrition%2C,cause%20stress%20on%20the%20body.
  55. URL-7 Neden Ağlarız?. Erişim Tarihi: 23.11.2024. https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/makale/neden-aglariz.
  56. URL-8 After Father’s Death, A Writer Learns How ‘The Japanese Say Goodbye’. Erişim Tarihi: 16.06.2025. https://www.ijpr.org/2015-01-27/after-fathers-death-a-writer-learns-how-the-japanese-say-goodbye.
  57. URL-9 Death and the Dead in Japan’s Literary Classics (3/20). Erişim Tarihi: 16.06.2025. https://think.iafor.org/death-dead-japans-literary-classics/#:~:text=Death%20and%20the%20Dead%20in,death%20in% 20some%20very.
  58. URL-10 Kaddish. Erişim Tarihi: 16.06.2025. https://en.wikipedia.org/wiki/Kaddish#:~:text=The%20term%20 Kaddish%20is%20often,1.
  59. URL-11 Collective Memory. Erişim Tarihi: 16.06.2025. https://en.wikipedia.org/wiki/Collective_memory#:~: text=The%20difference%20between%20history%20and,1.
  60. URL-12 Communitas. Erişim Tarihi: 16.06.2025. https://www.anthrobase.com/Dic/eng/def/communitas.htm#:~:text=Turner%27s%20concept%2C%20denoting%20intense%20feelings,communitas%2C%20 people%20stand%20together.
  61. URL-13 Liminality. Erişim Tarihi: 16.06.2025. https://en.wikipedia.org/wiki/Liminality#:~:text=Turner%20also%20worked%20on%20the,stake%20in%20the%20liminal%20phase.
  62. Valenti, Vitor E. et al. “Editorial: Understanding the Role of the Autonomic Nervous System in Health and Disease”. Frontiers in Neuroscience. 18. (2024): 1-3.
  63. Valentin P. Shichkin et al. “Effect of Cryopreservation on Viability and Growth Efficiency of Stromal-Epithelial Cells Derived From Neonatal Human Thymus”. Cryobiology. 78. (2017): 70-79.
  64. Van Assche, Mary. The Thymus Gland. 2012. Erişim Tarihi: 16.06.2025. https://petmassage.com/wp-content/uploads/The-Thymus-Gland-by-Mary-Van-Assche-2012-03-20.pdf
  65. Vishwakarma, Shweta ve Raghuwanshi, Ishwar Pratap Singh. “Conceptual Study on Shadchakras Importance in Sharir Vigyan”. IAMJ. 7(8). (2010): 1328-1333.
  66. Wels, Harry, van der Waal, Kees, Spiegel, Andrew ve Kamsteeg, Frans. “Victor Turner and Liminality: An Introduction”. Anthropology Southern Africa. 34(1-2). (2011): 1-4.
  67. Yasseri, Taha, Patrick, Gildersleve ve Lea, David. “Collective Memory in The Digital Age”. Progress in Brain Research. 274(1). (2022): 203-226.
  68. Yıldırmış, Fatma. “Geleneksel İnanmalar Bağlamında Sözel Bir Tarih Metninin İncelenmesi”. Bayburt Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Dergisi. 6(12). (2023): 1-11.
  69. Yılmaz Ozan. “Gelenekten Deyişe” Klasik Türk ve Fars Edebiyatlarının Ortak İfade Biçimlerinden “Başa Toprak Saçmak”. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi. 1. (2013): 336-350.
  70. Kayapunar Keskül, Cansever.“Ağıtların Vatan Sevgisi ve Mensubiyet Şuurunu Pekiştirme İşlevinin Sivas Ağıtları Üzerinden Bir Değerlendirmesi”. Türk Dünyası Araştırmaları. 134(265). (2023): 217-230.