Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightÇalışma neticesinde, iki sözleşmenin örtüştüğü noktalar tespit edilmiştir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Somut olmayan kültürel mirasın (SOKÜM) kuşaklar arası aktarımı ve çocuk haklarının korunması, son yirmi yıldır uluslararası hukuk ve politikanın gündem maddeleri arasında yer almaktadır. UNESCO Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi (2003), yaşayan mirasın aktarımında topluluk, grup ve bireylerin rolünü vurgularken; Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme (1989) ise çocukları sivil, siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel alanlarda hak sahibi bireyler olarak kabul eden bütüncül bir çerçeve sunmaktadır. Bununla birlikte, insana odaklı bu iki sözleşme, ortak amaçlarına rağmen birlikte incelenmemiştir. Bu makale, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin katılım, kültürel haklar ve eğitim ilkelerinin, SOKÜM Sözleşmesi’nin kuşaklararası aktarım ve topluluk temelli katılım anlayışıyla nasıl birlikte okunabileceğine odaklanmakta ve çocukların SOKÜM’ün korunmasındaki görünürlüğünü ve etkisini artırmaya katkıyı amaçlamaktadır. Literatürde SOKÜM ile insan hakları ve fikri mülkiyet arasındaki ilişki sürdürülebilir kalkınma boyutu da dahil dilerek tartışılmış olsa da SOKÜM Sözleşmesi ile Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’yi birlikte okuyan müstakil bir çalışma bulunmamaktadır. Bu eksiklik, çocukların çoğunlukla yalnızca “topluluk üyesi” ya da “pasif yararlanıcılar” olarak arka planda kalmasına yol açmış ve ihtiyaçlarının, kapasitelerinin ve rollerinin ayrı bir perspektifle yeterince tanınmamasına neden olmuştur. Dolayısıyla bu çalışma, SOKÜM’ün kuşaktan kuşağa aktarımında çocukların rol ve öneminin daha görünür kılınmasına katkıyı amaç-lamaktadır. Çalışma çerçevesinde, doküman analizi ve nitel içerik çözümlemesiyle sözleşme metinleri, kararların yorumları, uygulama belgeleri ve UNESCO destekli projeler incelenmiştir. Çalışma neticesinde, iki sözleşmenin örtüştüğü noktalar tespit edilmiştir. Her iki belge de eğitimi kişisel gelişim ile kültürel sürekli-lik arasında bir köprü olarak görürken, katılımı temel ilke olarak benimsemektedir. Öte yandan, kültürel kimlik de korunması gereken bir hak olarak tanımlanmaktadır. Bununla birlikte, büyük önem arz etmemekle beraber, ayrışan noktalar da mevcuttur. Çocuk Haklarına Dair Sözleşme bireysel haklara öncelik verirken, SOKÜM Sözleşmesi korumada kolektif katkıyı vurgulamaktadır. Ayrıca, Sözleşmelerin gündeme getirdiği evrensel standartların yerel tanım ve uygulamalarla her zaman örtüşmediği ve SOKÜM’ün korunmasına odaklı uygulamaların çocukları kültürün aktarımında hak sahibi özneler olarak tanımlamaktan uzak olduğu görülmüştür. Avrupa, Asya ve Küresel Güney’den örnekler, çocukların çoğunlukla “öğrenen” veya “yararlanıcı” rolünde kaldığını ve kültürün aktarımında nadiren “etkin özne” olarak kabul edildiklerini göstermektedir. Sonuç olarak, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme ile SOKÜM Sözleşmesi’nin birlikte okunması, koruma anlayışının insan hakları temelli bir çaba olarak çocukları da içerecek şekilde yeniden yorumlanması için giriş niteliğindedir. Çocukların, bu çerçevede “etkin özneler” olarak tanınması, SOKÜM Sözleşmesi’nin temelinde yer alan “aktarım” ilkesini de güçlendirmekte ve korumanın daha kapsayıcı, dirençli ve anlamlı olmasını sağlamaktadır.
Abstract
The safeguarding of intangible cultural heritage (ICH) and the protection of children’s rights have been among the concerns of international law and policy over the past decades. While the UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage (2003) emphasizes the central role of communities, groups, and individuals in safeguarding, the UN Convention on the Rights of the Child (the CRC) (1989) presents a holistic framework and recognizes children as rights-holders in civil, political, economic, social, and cultural domains. However, despite their shared human-centered ethos, these two Conventions have rarely been examined together. The aim of the article is to introduce a new perspective for the agency of children in safeguarding ICH and contribute to cross-sector engagement and synergy between cultural and human rights frameworks. This paper examines how the Convention on the Rights of the Child’s principles of participation, cultural rights, and education can be read in relation to the ICH Convention’s focus on intergenerational transmission so as to increase the impact and visibility of children in safeguarding. While existing scholarship has analyzed ICH in relation to human rights, sustainable development, and intellectual property, no study has explored its intersection with the CRC. This gap has resulted in children often being acknowledged only as ‘members of communities’ or ‘passive beneficiaries’ instead of as rights-holders whose needs, capacities, and roles deserve greater recognition in safeguarding of ICH. It is important to note that the rationale for this study lies in the growing need to recognize children’s roles in intergenerational transmission at a time when globalization, modernization, and standardization place increasing pressures on ICH. Thus, it is important to address this gap to integrate a children’s rights perspective into ICH safeguarding and increase the impact of both conventions. This way, it is possible to strengthen the CRC’s cultural dimension on the one hand and broaden the ICH Convention’s participatory scope to include the youngest generation on the other. Methodologically, the article adopts an interpretive approach, combining documentary analysis of the two Conventions, general comments, and operational texts with qualitative content analysis of UNESCO-supported projects. The study also briefly deals with how concepts such as tradition, education, participation, and rights are framed and enacted. Consequently, the findings show that both conventions emphasize education as a bridge between personal development and cultural continuity, participation as a central principle, and cultural identity as a right to be respected. At the same time, there are also divergences. Universal standards may not always align with local cultural definitions and implementations of the ICH Convention seldom recognize children as rights-holders. Inscribed elements on UNESCO lists from Europe, Asia, and the Global South illustrate that children are often positioned as learners and beneficiaries, but rarely as important agents of safeguarding. The article concludes that placing the CRC and the ICH Convention in dialogue with one another reframes safeguarding as a responsibility and a human rights endeavor. Recognizing children as active cultural agents affirms the central notion of “transmission” that underpins the ICH Convention and ensures that safeguarding remains relevant, inclusive, and resilient in the face of contemporary challenges.