Dergiler / Milli Folklor / 2026 / Cilt: 19 Sayı: 150

Folklorun “Altıncı” İşlevi: Muhakemeli Kültür Ortamlarında Sürdürülebilir Kalkınmanın Lokomotifi Olmak

The “Sıxth” Functıon of Folklore: To Be The Drıvıng Force of Sustaınable Development

M. Öcal Oğuz(ANKARA HACI BAYRAM VELİ ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-7246-3782
Sayfa
5–16
Yayın Tarihi
2026-06-24
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Makale özü itibarıyla çocukların aile içinde, akranları arasında ve sosyal çevrelerinde yalnızlık duygusu yaşamadan, depresyon, obezite gibi ruhsal ve bedensel hastalıklara düşmeden, zararlı alışkanlıklar edinmeden ve suça karışmadan yetişmelerinde folklorun yerini vurgulamakta ve aksi durumlarda ortaya çıkacak maddi ve manevi kayıpları “sürdürülebilir kalkınma” üzerinden göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Sosyal ve beşerî bilimlerde ve özellikle antropolojide kendine önemli bir yer bulan işlev kuramı, halk bilimi alanına da uygulanmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu yaklaşımların ardından Birleşmiş Milletlerin Sürdürülebilir Kalkınma programları ve 2015 yılında kabul edilen Sürdürülebilir Kalkınma 2030 Amaçları, UNESCO’nun kültürlerin korunmasına yönelik normatif enstrümanları ve ilki 1982 yılında yapılan dört MONDIACULT Konferansı, uluslararası toplumu “kültür sürdürülebilir kalkınmanın lokomotifidir” fikrinde buluşturmuştur.
💡
Sonuç & Katkı:Makale özü itibarıyla çocukların aile içinde, akranları arasında ve sosyal çevrelerinde yalnızlık duygusu yaşamadan, depresyon, obezite gibi ruhsal ve bedensel hastalıklara düşmeden, zararlı alışkanlıklar edinmeden ve suça karışmadan yetişmelerinde folklorun yerini vurgulamakta ve aksi durumlarda ortaya çıkacak maddi ve manevi kayıpları “sürdürülebilir kalkınma” üzerinden göstermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:2015 Verileri
⚙️Değişkenler:Folklorun İşlevi · Sürdürülebilir Kalkınma · Mondiacult

Özet

Sosyal ve beşerî bilimlerde ve özellikle antropolojide kendine önemli bir yer bulan işlev kuramı, halk bilimi alanına da uygulanmıştır. Halk bilimine “sözlü sanat” diyen ve bir anlamda “halk edebiyatı” olarak sınırlayan ve antropolojinin bir alt dalı olarak gören antropologlar, folklorun sınırlı sayıda işlevi olduğunu savunmuşlardır. W. Bascom’un “Folklorun Dört İşlevi” makalesi ile başlayan süreçte, E. Oring ve İ. Başgöz’un makaleleri de bu açıdan ele alınabilir. Bir anlamda folkloru teknolojik gelişmeler nedeniyle geleceğe aktarılması mümkün olmayan, geçmişin yaşamaya devam eden ve unutulmaya direnen kalıntısı olarak gören bu bakış açısı, folklorun yeni kentte de var olmaya ve üretmeye devam etmesinin görülmesiyle değişmeye başlamıştır. Folklor, öncelikle toplumcu gerçekçilik kuramı ve “sınıf folkloru” yaklaşımıyla kente taşınmış, özellikle İkinci Dünya Savaşı öncesindeki ve sonrasındaki ağır ekonomik buhranlarda “uygulamalı halk bilimi” ile kentli halkın sorunlarının çözümünde başvurulan önemli bir kalkınma aracına dönüşmüştür. Hızlı sanayileşme ve göçlerle büyüyen ve eski homojen yapısını kaybeden kentlerde “kent folkloru” ve “grup folkloru” adı altında yeni folklorik üretimlerin, yeni toplanma biçimlerinin ve bir anlamda yeni toplulukların tanımlanmasında başvurulan folklorun, sınırlı sayıda işlevinin olduğu görüşü, doğal olarak geçerliliğini yitirmeye başlamıştır. Bu yaklaşımların ardından Birleşmiş Milletlerin Sürdürülebilir Kalkınma programları ve 2015 yılında kabul edilen Sürdürülebilir Kalkınma 2030 Amaçları, UNESCO’nun kültürlerin korunmasına yönelik normatif enstrümanları ve ilki 1982 yılında yapılan dört MONDIACULT Konferansı, uluslararası toplumu “kültür sürdürülebilir kalkınmanın lokomotifidir” fikrinde buluşturmuştur. Bu süreçte “kültürler arası yakınlaşma”, “sürdürülebilir barış”, “diplomaside yumuşak güç” gibi kavramlar kültürün ve daha çok “somut olmayan kültürel miras” başlığı altında folklorun yeni işlevleri arasına girmiştir. UNESCO’nun 1989 Tavsiye Kararı ile başlayan ve 2003 yılında kabul edilen Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi ile devam eden süreç ise bir anlamda “folklor, sürdürülebilir kalkınmanın lokomotifidir” görüşünü ortaya çıkarmış ve desteklemiştir. Bu makale, Birleşmiş Milletler ve UNESCO’da yapılan bu çalışmalara atıfla, folklorun işlevlerini sınırlayan bakış açılarına “ironik” bir göndermeyle “altıncı işlev” başlığı altında çocukların, gençlerin ve gelecek kuşakların “sözlü kültür” veya “muhakemeli kültür” ortamlarında yetişmelerinin önemini folklor alanından seçtiği örneklerle göstermeye çalışmaktadır. Son dönemlerde dünyada ve Türkiye’de konuyla ilgili yapılan çalışmalar, çocuk eğitiminde ve yetiştirilmesinde folklorun türlü form, biçim ve türlerinin onların ruh ve beden sağlığının korunması açısından ne derece önemli olduğunu vurgulamaktadır. Örneğin bu konuda yapılan araştırmalar, ailelerin haftada üç-beş kez çocuklarıyla birlikte yemek yiyip sohbet etmelerinin bile onları ne denli zararlı alışkanlıklardan alıkoyduğunu savunmaktadır. Makale özü itibarıyla çocukların aile içinde, akranları arasında ve sosyal çevrelerinde yalnızlık duygusu yaşamadan, depresyon, obezite gibi ruhsal ve bedensel hastalıklara düşmeden, zararlı alışkanlıklar edinmeden ve suça karışmadan yetişmelerinde folklorun yerini vurgulamakta ve aksi durumlarda ortaya çıkacak maddi ve manevi kayıpları “sürdürülebilir kalkınma” üzerinden göstermektedir.

Abstract

Functionalism, which has established a significant presence in the social and human sciences -and particularly in anthropology- has also been applied to the field of folklore. Anthropologists who refer to folklore as “oral art,” define it in a sense as “folk literature,” and view it as a subfield of anthropology have argued that folklore has a limited number of functions. In the process that began with Bascom’s article “Four Functions of Folklore,” we can also examine the articles by E. Oring and İ. Başgöz from this perspective. This perspective, which views folklore as a remnant of the past that continues to exist and resists being forgotten -and which, due to technological advancements, is deemed impossible to transmit to the future- began to shift as it became evident that folklore continued to exist and be produced in the new urban environment. Folklore was first brought to the city through the theory of socialist realism and the “class folklore” approach; particularly during the severe economic crises before and after World War II, it transformed into an important development tool used to address the problems of the urban populace through “applied folklore studies.” In cities that grew through rapid industrialization and migration and lost their former homogeneous structure, the view that folklore -used to define new folkloric productions, new forms of gathering, and, in a sense, new communities under the terms “urban folklore” and “group folklore”- had only a limited number of functions naturally began to lose its validity. Following these approaches, the United Nations’ Sustainable Development programs and the 2030 Sustainable Development Goals adopted in 2015, UNESCO’s normative instruments for the safeguarding of cultures, and the four MONDIACULT Conferences -the first of which was held in 1982- have brought the international community together around the idea that “culture is the driving force of sustainable development.” In this process, concepts such as “intercultural rapprochement,” “sustainable peace,” and “soft power in diplomacy” have emerged as new functions of culture -and more specifically, of folklore- under the banner of “intangible cultural heritage.” The process that began with UNESCO’s 1989 Recommendation on the Safeguarding of Traditional Culture and Folklore and continued with the adoption of the 2003 Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage has, in a sense, articulated and reinforced the view that “folklore is the driving force of sustainable development.” Drawing on these efforts by the United Nations and UNESCO, this article attempts to demonstrate -with an “ironic” reference to perspectives that limit folklore’s functions- the importance of children, youth, and future generations growing up in environments of “oral culture” or “deliberative culture” under the title of the “sixth function,” using examples selected from the field of folklore. Recent studies conducted worldwide and in Türkiye on the topic emphasize how crucial the various forms, styles, and types of folklore are in children’s education and upbringing for the protection of their mental and physical health. For example, research in this area suggests that even something as simple as families eating meals and conversing with their children three to five times a week can significantly deter them from developing harmful habits. Essentially, the article highlights the role of folklore in ensuring that children grow up in supportive social environments—within the family, among peers, and in broader society—free from loneliness, safeguarded against mental and physical health problems such as depression and obesity, and less prone to harmful habits or involvement in crime. It also demonstrates the material and spiritual losses that would arise in the absence of such support through the lens of “sustainable development.” Keywords

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Oğuz, M. Ö. (2026). Folklorun “Altıncı” İşlevi: Muhakemeli Kültür Ortamlarında Sürdürülebilir Kalkınmanın Lokomotifi Olmak. Milli Folklor, Cilt: 19 Sayı: 150, 5–16. https://doi.org/10.58242/millifolklor.1918226

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (58)

  1. Alpaslan, İrem, UNESCO, Sürdürülebilir Kalkınma ve Kültür: Somut Olmayan Kültürel Miras (SOKÜM) Örneği, UNESCO Türkiye Millî Komisyonu Uzmanlık Tezi, Ankara, 2016.
  2. Aral, Ahmet Erman, Somut Olmayan Kültürel Miras Örgün, Yaygın ve Sargın Eğitim, Ankara: Geleneksel Yayıncılık, 2020.
  3. Aslan, Erkan, Kuramsal Yaklaşımlar Işığında Kent Folkloru, Konya-İstanbul, Çizgi Kitabevi Yayınları (e-kitap), 2023.
  4. Baki Nalcıoğlu, Zeynep Safiye, İnternet Folkloru/Netlore Bağlamında Sözlü Kültürün Dönüşümüne Netnografik Yaklaşımlar: Katılımcı Sözlük Örnekleri”, G.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, 2014.
  5. Bascom, William R. “Folklorun Dört İşlevi” (Çev. F. Çalış), Halk Biliminde Kuramlar ve Yaklaşımlar 2, Ankara: Geleneksel Yayıncılık, 2019, 71-86.
  6. Bascom, William R. “Halk Bilimi, Sözlü Sanat ve Kültür” (Çev. N. Aytuzlar), Halk Biliminde Kuramlar ve Yaklaşımlar 2, Ankara: Geleneksel Yayıncılık, 2019.
  7. Başgöz, İlhan. “Protest: The Fifth Function of Folklore.” Indiana University Turkish Studies Publications, 1988, 310–317. (Ayrıca bkz. Kemal Sılay, In Turkish Folklore and oral Literature, Selected Essays of İlhan Başgöz”, İndiana Universty Turkish Studies series: 19, Bloomintion, Indiana, 1998).
  8. Başgöz, İlhan. “Protesto: Folklorun Beşinci İşlevi (Fonksiyonu), Folkloristik Prof. Dr. Umay Günay Armağanı, Ankara, 1996, 1-4
  9. Boratav, P. Naili, Le Tekerleme: Contribution à l’étude tipologique et stylistique du conte populaire Turc. Paris: Cahiers de la Societe Asiatique, 1963.
  10. CASA (The National Center on Addiction and Substance Abuse at Columbia University), “The Importance of Family Dinners”, New York: Columbia University, 2004-2012.
  11. Çalış, Sunay, UNESCO ve İnsanlığın Sözlü ve Somut Olmayan Mirası Başyapıtları ve Kültür Politikalarına Etkisi, Gazi Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, 2010.
  12. Çek, Songül, Ninnilerde Kadın Anlatıcının Sesi, Ankara: Hece Yayınları, 2014.
  13. Çelebioğlu, Amil, Türk Ninniler Hazinesi, İstanbul: Ülker Yayınevi, 1982.
  14. Derdiçok, Nükte Sevim, “Kent Ortamında Folklorun Görünümleri: Gün Olgusu”, Millî Folklor, 142, 2024, 27-38.
  15. Dorson, Richard M. Günümüz Folklor Kuramları Çev. S. Gürçayır, Y. Özay), Ankara: Geleneksel Yayıncılık, 2020.
  16. Dundes, Alan, “Halk Kimdir”, (Çev. M. Ekici) Halk Biliminde Kuramlar ve Yaklaşımlar 1, Ankara: Geleneksel Yayıncılık, 2022.
  17. Duymaz, Ali, Tekerlemeler. İstanbul: Yapı Kredi Yayını, 2019.
  18. Erdem, Servet, “Grup Folkloru ve Özkültür”. Millî Folklor, 94, 2012, 41-49.
  19. Englund, Tomas, “Deliberative Communication: A Pragmatist Proposal”, Journal of Curriculum Studies, 38(5): 503-520.
  20. Erkal, Hasan, UNESCO Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Sistemleri’nin Somut Olmayan Kültürel Mirasın Yaşatılmasına ve Gelecek Kuşaklara Aktarılmasına Etkisi Üzerine Bir İnceleme, G.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, 2010.
  21. Fancourt D, S. Finn, WHO Health Evidence Network Synthesis Reports. What is the evidence on the role of the arts in improving health and well-being? A scoping review. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe, World Health Organization 2019.
  22. Gulbenkian Komisyonu, Sosyal Bilimleri Açın, İstanbul: Metis Yayıncılık, 1996.
  23. Gürçayır Teke, Selcan, “Değişen Kültürel Mekânlar, Dönüşen Gelenekler: Ankara’da Hıdırellez Kutlamaları ve Hamamönü Hıdırellez Şenlikleri”, Ankara Araştırmaları Dergisi, 4(2), 2016, 44-59.
  24. Gürçayır, Selcan, Folklorun Sahtesi: Fakelore, Ankara: Geleneksel Yayıncılık, 2018.
  25. Honda, Yukiko vd, “Traditional arts and events for mental and social well-being: a scoping review framed by intangible cultural heritage”, The Lancet, Regional Health-Western Pacific, 67, 2026.
  26. Karabudak, Gökhan, “Kentte Folkloru Yeniden Canlandırmak: Balat ve Mezat”, Folklor Akademi Dergisi, 8(4), 2025, 1038-1050.
  27. Korkmaz, Nizamettin, UNESCO’da ve Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi’nde Sürdürülebilir Kalkınma, HBVÜ Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 2023.
  28. Kroeber, Alfred L. “The Superorganic”, American Antropologist, Cilt 19, Sayı 2 (1917), 163-213.
  29. LaFromboise, T. D., Hoyt, D. R., Oliver, L., & Whitbeck, L. “Family, Community, and School Influences on Resilience among Native American Adolescents in the Upper Midwest.” Journal of Community Psychology, 34(2), 2006: 193-209.Metin, Ezgi, “Kent Folkloruna Bir Örnek: Doktor Folkloru”. Millî Folklor, 71, 2006, 34-38.
  30. Mcneill, Lynne S., Yaşasın Folkkor Akademik Folklor Çalışmalarına Eğlenceli, Hızlı ve Faydalı Bir Giriş, (Çev. Mustafa Özbaş). İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2025.
  31. Merton, Robert King, “Manifest and Latent Functions”, Social Theory and Social Structure,7. Baskı, New York, Free Press, 1968.
  32. Miettinen, Reijo, “The Concept of Experiental Learning and John Dewey’s Theory of Reflective Thought and Action”, International Journal of Lifelong Education, 19(1), 54-72.
  33. Oğuz, M. Öcal, “Çocukların ‘Sayışmaca’ Dünyası”. Millî Folklor, 16, 1992, 24-30.
  34. Oğuz, M. Öcal, “SOKÜM’ün Korunması Sözleşmesine Giden Yolda 1989 Tavsiye Kararı”, Millî Folklor, 80, 2008, 26-32.
  35. Oğuz, M. Öcal, “Çağdaş Kentte Bir Yeniden Canlandırma Örneği: Çiğdem Günü”, Millî Folklor, 101, 2014, 25-39.
  36. Oğuz, M. Öcal, E. Ö. Özünel, S. G. Teke, A. E. Aral, E. Kipay, Uygulamalı Halk Bilimi, Ankara: Geleneksel Yayıncılık, 2014.
  37. Oğuz, M. Öcal, E.Ö. Özünel, S:G. Teke, T. Erdal, Z.S. B. Nalcıoğlu, İnternet Folkloru: Netlore ve Netnografi, Ankara: Geleneksel Yayıncılık, 2018.
  38. Oğuz, M. Öcal, E. Ölçer, B. Takıl (Yay. Hazırlayanlar), U. Kılıç (Editör), Anadolu Masalları, Ankara: MEB Yayını, 2020.
  39. Oğuz, M. Öcal vd. (Yay. Hazırlayanlar), U. Kılı. (Editör) Anadolu Çocuk Oyunları. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 2020.
  40. Oğuz, M. Öcal, Gelişi Güzel Kelimeler, Ankara: Geleneksel Yayıncılık, 2020.
  41. Oğuz, M. Öcal, Paldır Kültür Kentleşmeler, Ankara: Geleneksel Yayıncılık, 2020.
  42. Oğuz, M. Öcal. Somut Olmayan Kültürel Miras Nedir?, 4. Baskı. Ankara: Geleneksel Yayıncılık, 2025.
  43. Oring, Elliott. “Folklorun Üç İşlevi: Halk Bilimsel Tanım Olarak Geleneksel İşlevselcilik” Çev. A. Büyükokutan), Halk Biliminde Kuramlar ve Yaklaşımlar 4, Ankara: Geleneksel Yayıncılık, 2014.
  44. Ölçer Özünel, Evrim, Gelecekten Ödünç Almak: Somut Olmayan Kültürel Miras ve Sürdürülebilir Kalkınma, Ankara: Grafiker Yayınları, 2023.
  45. Özer, Yerkesh, 1989 Tarihli Popüler ve Geleneksel Kültürün Korunması Tavsiye Kararı’nın Halk Bilimi Çalışmalarına Etkisi, Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, 2010.
  46. Özer, Yerke, “Geleneksel Kültür ve Folklorun Korunması Tavsiye Kararı: Hazırlık ve Etkinlik Süreci”, Millî Folklor, Sayı 140 (2023), 16-26.
  47. Özyazıcı, Kadriye, E. B. Baran, N. Alagöz, K. Varlıklıöz, Z. Arslan, S. Akto, M. Sağlam, “Duyuların Gelişimi ve Duyu Bütünleme”, Gelişim ve Psikoloji Dergisi, Sayı:2(4), 2021.
  48. Sanders, Barry, Öküzün A’sı Elektronik Çağda Yazılı Kültürün Çöküşü ve Şiddetin Yükselişi (Çev. Ş. Tahir), İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 1999.
  49. Snowshoe, A., Crooks, C. V., Tremblay, P. F., Craig, W. M., & Hinson, R. E. “Development of a Cultural Connectedness Scale for First Nations Youth.” Psychological Assessment, 27(1), 2015: 249-259.
  50. Tekin, Gözde, “Tarihî Kent Merkezlerinde Yeniden Canlandırmanın Kültürel Boyutu”, Millî Folklor, Sayı: 130, 2012.
  51. UNESCO, Textes Fondamentaux de la Convention de 2003 pour la sauvegarde du patrimoine culturel immatériel, Paris: UNESCO Yayını, 2024.
  52. URL-1: “Culture”, Erişim Tarihi 24.3. 2026, https://www.unesco.org/en/culture
  53. URL-2: “Sürdürülebilir Kalkınma İçin Küresel Amaçlar”, Erişim Tarihi: 20.3.2026, https://www.kureselamaclar.org
  54. URL-3: “MONDIACULT 2025, Erişim Tarihi: 20.3.2026, https://www.unesco.org/en/mondiacult
  55. URL-4: “UNESCO Kültürel Çeşitlilik Evrensel Bildirgesi”, Erişim Tarihi: 24.3.2026, https://www.unesco.org.tr/pages/180/17
  56. URL-5: “Yemekleri Ailece Yiyin,”, Habertürk, 12.10.2010, Erişim Tarihi: 21.3.2026. https://www.haberturk.com/yemekleri-ailece-yiyin
  57. URL-6: “Ailece Yemek Yemenin Çocuklar Üzerindeki Etkisi”, Milliyet, 24.1.2012 ve 10.6.2013, Erişim Tarihi: 21.3.2026, https://www.milliyet.com.tr/cocuk/ailece-yemek-yemenin-cocuklar-uzerindeki-etkisi
  58. URL-7: “Dijital Oyunların Ortaya Çıkardığı Şiddete Karşı Geleneksel Oyunlar Önerisi”, AA, 16.5.2024, Erişim Tarihi: 21.3.2026, https://www.aa.com.tr/tr/yasam/dijital-oyunlarin-ortaya-cikardigi-siddete-karsi-geleneksel-oyunlar-onerisi.