KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Akademik-Us / 2026 / Cilt: 2 Sayı: 1

Eşref Paşa’nın Âkif Paşa’ya naziresi “Kaside-i Adem” ve “Adem” Mefhumu Üzerine

Adnan Uzun(Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi)0000-0002-2822-9697
Sayfa
1–31
Yayın Tarihi
2018-10-05
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Dünya hayatı dışında sonsuz bir hayat sunan ve mutlak bir hakikat olan “ademiyet” mefhumuna yönelir. 

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Çağlardan beri “adem (yokluk)” fikri edebiyatımızda önemli bir yer tutmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Klasik Türk şiirinde çeşitli konular içerisinde sıklıkla ele alınır.
💡
Sonuç & Katkı:Dünya hayatı dışında sonsuz bir hayat sunan ve mutlak bir hakikat olan “ademiyet” mefhumuna yönelir. 
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Klasik Türk şiiri · Adem Kasidesi · Âkif Paşa

Özet

Çağlardan beri “adem (yokluk)” fikri edebiyatımızda önemli bir yer tutmaktadır. Klasik Türk şiirinde çeşitli konular içerisinde sıklıkla ele alınır. Ancak müstakil olarak ve ilk defa yokluk mefhumu Âkif Paşa’nın “Adem Kasidesi”nde işlenmiştir. Döneminde derin yankı uyandıran bu kasideye çeşitli nazireler yazılmıştır. Eşref Paşa’nın “Kaside-i Adem” adlı kasidesi de Âkif Paşa’nın eserine yazılmış bir naziredir. Âkif Paşa, kasidesinde, hayata karşı bezginlik içerisindedir. Beklentilerine karşılık bulamamış, durum onu karamsarlığa itmiştir. Bu nedenle mutsuzdur. “Adem” fikri ve anlayışı bir kurtarıcı olarak karşısına çıkar. Şair, mutlu olamadığı dünya hayatından kurtulmanın çaresinin hiçlik olduğu kanaatindedir. Eşref Paşa ise, dünya hayatından şikâyet etmez. Ancak tasavvufî anlayışı bakımından; hayatın geçici olduğunu, dünyanın süslü ve aldatıcı özelliği ile bir serap ve hayalden başka bir şey olmadığını düşünür. Dünya hayatı dışında sonsuz bir hayat sunan ve mutlak bir hakikat olan “ademiyet” mefhumuna yönelir. 

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Uzun, A. (2018). Eşref Paşa’nın Âkif Paşa’ya naziresi “Kaside-i Adem” ve “Adem” Mefhumu Üzerine. Akademik-Us, Cilt: 2 Sayı: 1, 1–31. https://ajindex.com/articles/1579305

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (27)

  1. Bursalı Mehmed Tâhir Bey, Osmanlı Müellifleri, Hazırlayanlar: A. Fikri Yavuz, İsmail Özen, Meral Yayınevi, İstanbul. Cebecioğlu Prof. Dr. Ethem; Tasavvuf Terimleri Ve Deyimleri Sözlüğü,Ağaç Kitabevi Yay., Ankara, 2004
  2. Dağlar, Abdülkadir; Kâmil-i Mevlevî’nin Kendi Şiirine Tuttuğu Ayna: Adem Kasidesi ve Şerhi, Turkish Studies International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 2008, Volume 3/4. Doğan, Serap Urğun, Eşref Paşa Divânı (Yüksek Lisans Tezi), Fırat Üniversitesi,
  3. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elazığ, 2010 Fuzûlî, Divan, Hazırlayanlar: Prof. Kenan Akyüz, Süheyl Beken, Doç. Dr. Sedit Yüksel, Dr. Müjgan Cunbur, Akçağ Yayınları, Ankara, 1990
  4. Kaplan, Mehmet, Şiir Tahlilleri, Dergâh Yayınları, İstanbul,1981
  5. Kocatürk, Vasfi Mahir; Büyük Türk Edebiyat Tarihi, T.C. İstanbul Kültür Üniversitesi Yayınevi, İstanbul,2016
  6. Kolcu, Ali İhsan, Türk Şiirinde Yokluk Fikri ve Âkif Paşa’nın Adem Kasidesi, Salkımsöğüt Yayınları, Erzurum,2008 Kubbealtı Lugatı, http://www.kubbealtilugati.com/sonuclar.aspx?km=MEV%C3%82L%C4%B0D&mi=0
  7. Kur'an-ı Kerim ve Açıklamalı Meali, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayını, Ankara, 2010.
  8. Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmanî, Yayına Hazırlayan: Nuri Akbayar, Eski Yazıdan Aktaran: Seyit Ali Kahraman, Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
  9. Mustafa Eşref Paşa, Pâk-Dîvân-ı Eşrefü’ş-Şu’arâ, İstanbul, H. 1278, Matbaa-i Âmire, (Artvin İl Halk Kütüphanesi, E-2437). Özgül, M. Kayahan, XIX. Asrın Özel Bir Mahfeli Olarak Encümen-i Şuara, Kurgan Edebiyat Yayınları, Ankara, 2012.
  10. Saraç, M.A. Yekta; Andı, M. Fatih; Âkif Paşa Divançesi, İlmî Araştırmalar 4, İstanbul,1997.
  11. Seyyid Mustafa Rasim Efendi, Tasavvuf Sözlüğü ‘Istılâhât-ı İnsan-ı Kâmil’, İnsan Yayınları.
  12. Şeyh Galib, Divan, Hazırlayan Prof. Dr. Naci Okçu, Kültür ve Turizm Bakanlığı, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/10653,girispdf.pdf?0, (erişim tarihi: 03.05.2018), K.19/32, s.32. Tanrıbuyurdu, Gülçin; Eşref Paşa Dîvânı, Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2006.
  13. Uzun, Adnan, Neylî Divanı (Tenkidli Metin), Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 1991.
  14. Yavuz, A. Şevki, “Adem”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, İstanbul, 1988. Zâtî, Divan, Hazırlayan: Doç. Dr. Orhan Kurtoğlu, Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2017. “http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/56164,zati-divanipdf.pdf?0”, (erişim tarihi: 02.05.2018). Bursalı Mehmed Tâhir Bey, Osmanlı Müellifleri, Hazırlayanlar: A. Fikri Yavuz, İsmail Özen, Meral Yayınevi, İstanbul. Cebecioğlu Prof. Dr. Ethem; Tasavvuf Terimleri Ve Deyimleri Sözlüğü,Ağaç Kitabevi Yay., Ankara, 2004
  15. Dağlar, Abdülkadir; Kâmil-i Mevlevî’nin Kendi Şiirine Tuttuğu Ayna: Adem Kasidesi ve Şerhi, Turkish Studies International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 2008, Volume 3/4. Doğan, Serap Urğun, Eşref Paşa Divânı (Yüksek Lisans Tezi), Fırat Üniversitesi,
  16. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elazığ, 2010 Fuzûlî, Divan, Hazırlayanlar: Prof. Kenan Akyüz, Süheyl Beken, Doç. Dr. Sedit Yüksel, Dr. Müjgan Cunbur, Akçağ Yayınları, Ankara, 1990
  17. Kaplan, Mehmet, Şiir Tahlilleri, Dergâh Yayınları, İstanbul,1981
  18. Kocatürk, Vasfi Mahir; Büyük Türk Edebiyat Tarihi, T.C. İstanbul Kültür Üniversitesi Yayınevi, İstanbul,2016
  19. Kolcu, Ali İhsan, Türk Şiirinde Yokluk Fikri ve Âkif Paşa’nın Adem Kasidesi, Salkımsöğüt Yayınları, Erzurum,2008 Kubbealtı Lugatı, http://www.kubbealtilugati.com/sonuclar.aspx?km=MEV%C3%82L%C4%B0D&mi=0
  20. Kur'an-ı Kerim ve Açıklamalı Meali, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayını, Ankara, 2010.
  21. Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmanî, Yayına Hazırlayan: Nuri Akbayar, Eski Yazıdan Aktaran: Seyit Ali Kahraman, Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
  22. Mustafa Eşref Paşa, Pâk-Dîvân-ı Eşrefü’ş-Şu’arâ, İstanbul, H. 1278, Matbaa-i Âmire, (Artvin İl Halk Kütüphanesi, E-2437). Özgül, M. Kayahan, XIX. Asrın Özel Bir Mahfeli Olarak Encümen-i Şuara, Kurgan Edebiyat Yayınları, Ankara, 2012.
  23. Saraç, M.A. Yekta; Andı, M. Fatih; Âkif Paşa Divançesi, İlmî Araştırmalar 4, İstanbul,1997.
  24. Seyyid Mustafa Rasim Efendi, Tasavvuf Sözlüğü ‘Istılâhât-ı İnsan-ı Kâmil’, İnsan Yayınları.
  25. Şeyh Galib, Divan, Hazırlayan Prof. Dr. Naci Okçu, Kültür ve Turizm Bakanlığı, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/10653,girispdf.pdf?0, (erişim tarihi: 03.05.2018), K.19/32, s.32. Tanrıbuyurdu, Gülçin; Eşref Paşa Dîvânı, Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2006.
  26. Uzun, Adnan, Neylî Divanı (Tenkidli Metin), Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 1991.
  27. Yavuz, A. Şevki, “Adem”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, İstanbul, 1988. Zâtî, Divan, Hazırlayan: Doç. Dr. Orhan Kurtoğlu, Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2017. “http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/56164,zati-divanipdf.pdf?0”, (erişim tarihi: 02.05.2018).