Dergiler / Akademik-Us / 2025 / Sayı: 18

İbn Cüzey’in et-Teshîl İsimli Eserinde Çelişki İzlenimi Veren Âyetlere Yaklaşımına Dair Bir İnceleme

An Examination of Ibn Juzayy’s Approach to Verses Giving an Impression of Contradiction in His Work al-Tashīl

Muhammet İkbal Çalış(ARTVİN ÇORUH ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ)0000-0001-5948-1564
Sayfa
149–174
Yayın Tarihi
2025-11-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuç olarak İbn Cüzey’in tefsiri, Endülüs tefsir geleneğinde Müşkilü’l Kur’ân’ın hangi alanlarda yoğunlaştığını, hangi yöntemlerle işlendiğini ve klasik tefsir mirasıyla nasıl ilişkilendirildiğini ortaya koymaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Kur’ân-ı Kerîm, evrensel niteliği sebebiyle nüzulünden itibaren farklı kültür ve toplumlara hitap eden bir hidayet rehberi olmuştur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ancak bu evrensel yönü dolayısıyla ona muhatap olan bazı kişi ve gruplar, kimi âyetlerin zahirî anlamları dikkate alındığında gerek diğer âyetlerle gerekse aklî bazı çıkarımlarla çelişki izlenimi verdiğini ileri sürmüşlerdir.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuç olarak İbn Cüzey’in tefsiri, Endülüs tefsir geleneğinde Müşkilü’l Kur’ân’ın hangi alanlarda yoğunlaştığını, hangi yöntemlerle işlendiğini ve klasik tefsir mirasıyla nasıl ilişkilendirildiğini ortaya koymaktadır.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:İbn Cüzey · et-Teshîl · Müşkilü’l Kur’ân

Özet

Kur’ân-ı Kerîm, evrensel niteliği sebebiyle nüzulünden itibaren farklı kültür ve toplumlara hitap eden bir hidayet rehberi olmuştur. Ancak bu evrensel yönü dolayısıyla ona muhatap olan bazı kişi ve gruplar, kimi âyetlerin zahirî anlamları dikkate alındığında gerek diğer âyetlerle gerekse aklî bazı çıkarımlarla çelişki izlenimi verdiğini ileri sürmüşlerdir. Kur’ân ilimleri arasında yer alan Müşkilü’l Kur’ân da bu türden algıları gidermeyi, Kur’ân’ın bütünlüğünü ve çelişkisiz yapısını ortaya koymayı hedefleyen bir disiplin olarak ortaya çıkmış, zamanla sistematik bir ilim haline gelmiştir. Nitekim tarih boyunca birçok müfessir, tefsirlerinde bu meseleye temas etmiş ve işkâle konu olan âyetleri açıklama çabasında olmuştur. Endülüs’ün önde gelen müfessirlerinden İbn Cüzey de bu konuya özellikle değinen isimlerden birisidir. Bu makale onun et-Teshîl li-ʿulûmi’t-tenzîl adlı tefsirinde Müşkilü’l Kur’ân konusuna yaklaşımını ele almaktadır. Çalışmada, İbn Cüzey’in müşkil görülen âyetleri nasıl tespit ettiği, bunları hangi yöntemlerle izah ettiği ve hangi kaynaklardan yararlandığı ilgili örnekler üzerinden ortaya konulmuştur. Onun tefsirinde dilbilimsel açıklamaların yanında mânen müşkil görülen âyetlere de özel bir vurgu yaptığı, ayrıca kendisinden önceki ve sonraki müfessirlerin görüşlerini dikkate alarak mukayeseli bir metot izlediği görülmüştür. Sonuç olarak İbn Cüzey’in tefsiri, Endülüs tefsir geleneğinde Müşkilü’l Kur’ân’ın hangi alanlarda yoğunlaştığını, hangi yöntemlerle işlendiğini ve klasik tefsir mirasıyla nasıl ilişkilendirildiğini ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma hem İbn Cüzey’in tefsir anlayışına hem de Endülüs tefsir ekolü bağlamında Müşkilü’l Kur’ân ilminin konumuna dair bir değerlendirme mahiyetindedir.

Abstract

Since its revelation, the Qur’an has interacted not only with the society in which it was first revealed but also with diverse cultures and communities; by virtue of its universal nature, it has become a divine message addressed to many different societies. Nevertheless, when considered at face value, certain verses may appear to be in conflict either with other verses or with rational inferences. The Qur’anic science known as Mushkil al-Qur’an emerged as a discipline aimed at resolving such perceptions, highlighting the coherence of the Qur’an and demonstrating its freedom from contradiction. Over time, this discipline developed naturally and eventually acquired a systematic form. Throughout history, numerous exegetes have addressed this issue in their commentaries, striving to explain the verses subject to ambiguity. Among the prominent exegetes of al-Andalus, Ibn Juzayy stands out as one who devoted particular attention to this subject. This article examines his approach to Mushkil al-Qur’an in his tafsīr, al-Tashīl li-ʿulūm al-tanzīl. The study explores how Ibn Juzayy identified problematic verses, the methods he employed in clarifying them, and the sources he utilized, with reference to relevant examples. His tafsīr demonstrates a particular emphasis not only on linguistic explanations but also on verses perceived as theologically or contextually problematic. Moreover, it reveals that he adopted a comparative method by engaging with the interpretations of both earlier and later exegetes. In conclusion, Ibn Juzayy’s tafsīr illustrates the areas in which Mushkil al-Qur’an was concentrated within the Andalusian exegetical tradition, the methods by which it was addressed, and its relationship to the broader classical tafsīr heritage. In this respect, the study provides an evaluation of both Ibn Juzayy’s exegetical approach and the place of Mushkil al-Qur’anwithin the Andalusian school of tafsīr.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Çalış, M. İ. (2025). İbn Cüzey’in et-Teshîl İsimli Eserinde Çelişki İzlenimi Veren Âyetlere Yaklaşımına Dair Bir İnceleme. Akademik-Us, Sayı: 18, 149–174. https://doi.org/10.70971/akademikus.1787346

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (31)

  1. Abrahamov, Binyamin. “Bi-Lâ Keyfe Doktrini ve İslam Kelâmındaki Temelleri”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11/2 (2002), 213-226.
  2. Altuntaş, Halil – Şahin, Muzaffer (çev.). Kur’ân-ı Kerîm Meâli. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2011.
  3. Begavî, Ebû Muhammed Muhyissünne el-Hüseyn b. Mesʿûd b. Muhammed el-Ferrâ. Meʿâlimü’t-tenzîl. Riyad: Dâru Ṭîbe, 1411/1990.
  4. Dâvûdî, Şemsüddîn Muhammed b. Ali. Ṭabaḳātü’l-müfessirīn. 2 Cilt. Kahire: Mektebetü Vehbe, 1972.
  5. Devserî, Ahmed Sânî. el-Ḥayâtü’l-ictimâʿiyye fî Ġırnaṭa fî ʿaṣri devleti Benî’l-Aḥmer. Abu Dabi: el-Mecmaʿü’s-Sekâfî, 2004.
  6. Ebû Abdillâh Muhammed el-Mücârî. Bernâmecü’l-Mücârî. thk. Muhammed Ebû’l-Acfân. Beyrut: Dâru’l-Ġarbi’l-İslâmî, 1982.
  7. Ebû Dâvûd Süleyman b. el-Eş’as el-Ezdi es-Sicistânî. Sünenü Ebî Dâvûd. thk. Şuayb el-Arnaût vd. Dımaşk: Dâru’r-Risâleti’l-Âlemiyye, 1430/2009.
  8. Ebû Hayyân el-Endelüsî. el-Bahrü’l-muhît. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
  9. Ebü’l-Velîd İsmail İbnü’l-Ahmer. Aʿlâmü’l-Mağrib ve’l-Endelüs (Nesîru’l-cümân fî şiʿri men naẓẓamanî ve iyyâhu’z-zamân). thk. Muhammed Rıdvân ed-Dâye. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1987.
  10. İbn ʿAtiyye, Ebû Muhammed Abdülhak b. Gālib b. Abdirrahmân el-Endelüsî. el-Muḥarrerü’l-vecîz. 8 Cilt. Dımaşk: Dâru’l-Hayr, 2007.
  11. İbn Cüzey el-Kelbî, Muhammed b. Ahmed. et-Teshîl li-ʿulûmi’t-tenzîl. thk. Muhammed b. Seyyid. Kuveyt: Dâru’z-Ziyâ, 2013.
  12. İbnü’l-Ahmer, Ebü’l-Velîd İsmail. A‘lâmü’l-Mağrib ve’l-Endelüs (Nesîru’l-Cümân). Thk. Muhammed Rıdvân ed-Dâye. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1987.
  13. İbnü’l-Cevzî, Ebû’l-Ferec Cemâlüddîn Abdurrahmân b. Ali b. Muhammed el-Bağdâdî. Zâdü’l-mesîr fî ʿilmi’t-tefsîr. Beyrut: el-Mektebetü’l-İslâmî, ts.
  14. İbnü’l-Cezerî, Şemsüddîn Muhammed b. Muhammed b. Yûsuf. Ġâyetü’n-nihâye fî tabaḳāti’l-kurrâʾ. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2006.
  15. İbnü’l-Hatîb, Lisânüddîn Ebû Abdillâh Muhammed b. el-Hatîb. el-İhâṭa fî ahbâri Ġırnâṭa. Sehavile-Cezayir: Dâru’l-Emel li’d-Dirâsât, 2009.
  16. İbn Ferhûn, Ebû’l-Vefâ Burhânüddîn İbrâhîm b. Ali b. Muhammed. ed-Dîbâcü’l-müẕheb fî maʿrifeti aʿyâni ʿulemâʾi’l-mezheb. thk. Muhammed el-Ahmedî Ebû’n-Nûr. Kahire: Dâru’t-Turâs, 1972.
  17. İbn Hacer el-ʿAskalânî, Şihâbüddîn Ahmed b. Ali. ed-Düraru’l-kâmine fî aʿyâni’l-miʾeti’s-sâmine. Haydarâbâd: Dâʾiratü’l-Maʿârifi’l-ʿOsmâniyye, 1930.
  18. İbn Kesîr, Ebû’l-Fidâ İsmâil b. Ömer b. Kesîr el-Kureşî ed-Dımeşkî. Tefsîru’l-Ḳurʾâni’l-ʿaẓîm. thk. Sâmî b. Muhammed es-Seleme. Riyad: Dâru Ṭayyibe, 1999.
  19. Kaya, Mehmet. “İbn Cüzey’in Tefsirinde Tercih Uygulamaları”. Mütefekkir Aksaray Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi 11/22 (2024), 511-541.
  20. Kehhâle, Ömer Rıza. Muʿcemu’l-muʾellifīn: Terâcimu muṣannifī’l-kütübi’l-ʿArabiyye. 15 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1993.
  21. Kurtubî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed. el-Câmiʿ li-aḥkâmi’l-Ḳurʾân. Riyad: Dâru Âlemi’l-Kütüb, 2003.
  22. Mâverdî, Ebû’l-Hasen Ali b. Muhammed b. Habîb el-Basrî. en-Nüket ve’l-ʿuyûn. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
  23. Özdemir, Mehmet. “Gırnata”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 14/51-57. Ankara: TDV Yayınları, 1996.
  24. Özdemir, Mehmet. “Müvelledûn”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 32/228-229. Ankara: TDV Yayınları, 2006.
  25. Özel, Ahmet. “İbn Cüzey”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 19/327-329. Ankara: TDV Yayınları, 1999.
  26. Râzî, Ebû Abdillâh Fahrüddîn Muhammed b. Ömer b. Hüseyin. Mefâtîhu’l-gayb. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1981.
  27. Taberî, Ebû Caʿfer Muhammed b. Cerîr. Câmiʿu’l-beyân ʿan teʾvîli âyi’l-Kurʾân. thk. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî. Gize: Merkezü Hicr, 2001.
  28. Tomar, Cengiz. “İbnü’l-Hatîb, Lisânüddîn”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 21/74. Ankara: TDV Yayınları, 2000.
  29. Yiğit, İsmail. “Nasrîler”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 32/420-424. Ankara: TDV Yayınları, 2006.
  30. Zemahşerî, Mahmud b. Ömer. el-Keşşâf ʿan haḳāʾiḳi gavâmiḍi’t-tenzîl. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
  31. Zübeyrî, Ali Muhammed. İbn Cüzey ve menhecühû fî’t-tefsîr. Dımaşk: Dârü’l-Kalem, 1987.