Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightLiteratür taraması sonucunda, Mushaf tarihi, kıraat ilmi ve vakf–ibtidâ konularında müstakil çalışmaların mevcut olduğu, ancak resm-i mushaf üzerine vakf meselesini doğrudan ele alan sistematik ve bütüncül nitelikte çalışmaların sınırlı olduğu tespit edilmiştir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Bu araştırma, Kur’an kıraat geleneği içerisinde resm-i Osmânî üzerine vakf meselesini merkeze almakta ve mushaf hattının kıraat uygulamalarını hangi ilmî, dilsel ve rivayet temelli ölçütler çerçevesinde etkilediğini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel problematiği, Kur’an metninin yazılı formu ile sözlü aktarımı arasındaki ilişkinin, özellikle vakf ve ibtidâ bağlamında nasıl şekillendiğini ortaya koymaktır. Bu doğrultuda araştırma, resm-i mushaf’ın tarihî teşekkülü, yazı ile okunuş arasındaki etkileşim, kıraat imamlarının mushaf hattına yaklaşımları ve bunların vakf tercihlerine nasıl yansıdığı çerçevesinde sınırlandırılmıştır. Araştırmanın kapsamı, klasik kıraat literatürü içerisinde resm-i Osmânî ile doğrudan irtibatlı olan vakf örnekleriyle sınırlı tutulmuş, mushaf hattının fonetik, sarfî ve nahvî boyutlara etkisi özellikle dikkate alınmıştır. Bu bağlamda, kelimelerin bitişik veya ayrı yazılışının vakf hükümlerine etkisi, harflerin hazfi ve isbâtı, vasl ve fasl uygulamaları gibi hususlar hem yazı hem de kıraat ilmi perspektifinden ele alınmıştır. Çalışmada, mushaf hattının yalnızca görsel veya tarihî bir unsurdan ziyade aynı zamanda kıraat sahihliğini ve lafzî bütünlüğü muhafaza eden temel bir ölçüt olduğu vurgulanmaktadır. Literatür taraması sonucunda, Mushaf tarihi, kıraat ilmi ve vakf–ibtidâ konularında müstakil çalışmaların mevcut olduğu, ancak resm-i mushaf üzerine vakf meselesini doğrudan ele alan sistematik ve bütüncül nitelikte çalışmaların sınırlı olduğu tespit edilmiştir. Bu durum, çalışmanın özgünlüğünü ve ilmî katkı potansiyelini artırmaktadır. Araştırmanın temel amacı, resm-i mushaf’ın vakf uygulamalarındaki belirleyici rolünü ortaya koymak, kıraat imamlarının bu konudaki tutumlarını değerlendirmek ve bu yaklaşımların kıraat disiplini içerisindeki yerini açıklığa kavuşturmaktır. Yöntem olarak nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş, klasik kaynaklara dayalı analiz yöntemi kullanılmıştır. Bu çerçevede kıraat imamlarının farklı okuyuş tercihlerinin resm-i mushaf’a bağlılık, mana merkezli yaklaşım ve rivayet esaslı tutumlar özelinde nasıl temellendirildiği ortaya konmuştur. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular, resm-i Osmânî’nin vakf uygulamalarında tali bir unsurdan ziyade çoğu zaman belirleyici bir ölçüt olduğunu göstermektedir. Bitişik yazılan kelimelerde ayırarak vakf yapılmasının genellikle caiz görülmediği, buna karşılık ayrı yazılan kelimelerde mana bozulmadığı sürece munfasıl olarak yapılan vakfa daha fazla müsamaha tanındığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte kıraat imamlarının resm-i mushaf’a mutlak surette bağlılık sergilemedikleri ancak mushaf hattını esas alan ortak bir tavır benimsedikleri anlaşılmıştır. Özellikle Kisâî’nin, resm-i Osmânî’ye yaklaşımında diğer kıraat imamlarından ayrılarak anlamı esas alan tercihlerde bulunduğu ve bu yaklaşımın bağlayıcı bir ilke olmaktan ziyade istihsâna dayalı bir tercih arz ettiği sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak bu çalışma, resm-i Osmânî çerçevesinde vakf meselesinin, Kur’an kıraatinde yazı, ses ve anlam arasındaki bütünlüğü koruyan temel bir ilke olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bağlamda mushaf hattı sebebiyle oluşan farklı vakf uygulamalarının, yazım birliğine muhalefet eden yaklaşımlar olarak değerlendirilemeyeceği, Kur’an’ın lafzî ve fonetik yapısını muhafaza etmeye yönelik çabaların bir yansıması olduğu anlaşılmaktadır.
Abstract
This study centers on the issue of waqf (pausal stopping) on the basis of the rasm al-ʿUthmānī within the Qurʾānic recitation (qirāʾāt) tradition and aims to examine comprehensively the extent to which the orthography of the muṣḥaf influences recitational practices within the framework of linguistic, philological, and transmission-based criteria. The main problematic of the study is to elucidate how the relationship between the written form of the Qurʾānic text and its oral transmission is shaped, particularly in the context of waqf and ibtidāʾ practices. Accordingly, the research is delimited to the historical formation of the rasm al-muṣḥaf, the interaction between orthography and recitation, the approaches of the qirāʾāt imams to the muṣḥaf script, and the ways in which these approaches are reflected in their pausal preferences. The scope of the study is confined to examples of waqf directly related to the rasm al-ʿUthmānī within the classical qirāʾāt literature, with particular attention given to the phonetic, morphological, and syntactic implications of the muṣḥaf orthography. In this regard, issues such as the effect of conjunctive and disjunctive word writing on pausal rulings, the omission (ḥadhf) and retention (ithbāt) of letters, and the practices of waṣl and faṣl are examined from both orthographic and recitational perspectives. The study emphasizes that the muṣḥaf script is not merely a visual or historical artifact but also a fundamental criterion that preserves the authenticity of recitation and the integrity of the Qurʾānic wording. A review of the literature reveals that, although there exist independent studies on the history of the muṣḥaf, the science of qirāʾāt, and waqf–ibtidāʾ, systematic and comprehensive works directly addressing the issue of waqf in relation to the rasm al-muṣḥaf remain limited, thereby underscoring the originality and scholarly contribution of this study. The primary objective is to demonstrate the determining role of the muṣḥaf orthography in waqf practices, to comparatively evaluate the positions of the qirāʾāt imams, and to clarify the place of these approaches within the discipline of qirāʾāt. Methodologically, the study adopts a qualitative research design based on textual analysis of classical sources, through which the recitational preferences of the imams are analyzed in terms of their adherence to the rasm al-muṣḥaf, meaning-oriented considerations, and transmission-based principles. The findings indicate that the rasm al-ʿUthmānī functions not as a secondary element but often as a decisive criterion in waqf practices; it is generally not deemed permissible to pause by separating words written conjunctively, whereas greater flexibility is observed in pausing between words written separately, provided that the meaning is not compromised. Nevertheless, it is also observed that the qirāʾāt imams did not adhere to the muṣḥaf orthography in an absolute manner, but rather adopted a shared approach that takes the script as a principal reference point. In particular, al-Kisāʾī is found to diverge from other imams by occasionally adopting meaning-oriented preferences in his approach to the rasm al-ʿUthmānī, a tendency that reflects a preference grounded in istiḥsān rather than a binding rule. In conclusion, this study demonstrates that the issue of waqf, within the framework of the rasm al-ʿUthmānī, constitutes a fundamental principle that preserves the unity of script, sound, and meaning in Qurʾānic recitation, and that variations in pausal practices arising from the muṣḥaf orthography should be understood not as deviations from orthographic unity but as reflections of scholarly efforts aimed at preserving the phonetic and textual integrity of the Qurʾān.