Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightAynı zamanda çağdaş felsefe, bilim tarihi ve etik tartışmalarıyla İbn Sînâ düşüncesi arasında kurulan yeni irtibatlarda da kendini göstermektedir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
İbn Sînâ (ö. 428/1037), eserlerinin kapsamı, derinliği ve disiplinlerarası niteliği ile sonraki entelektüel gelişmeler üzerindeki derin etkisi sebebiyle İslâm felsefesi tarihinde istisnai ve kalıcı bir konuma sahiptir. Günümüzde ise onun düşüncelerinin canlılığı ve güncelliği, eserlerine yönelik süregelen ve giderek artan akademik ilgiyle açıkça görülmektedir. Bu ilgi, yalnızca klasik metinlerin neşri ve tercümeleriyle sınırlı kalmamıştır. Aynı zamanda çağdaş felsefe, bilim tarihi ve etik tartışmalarıyla İbn Sînâ düşüncesi arasında kurulan yeni irtibatlarda da kendini göstermektedir. İbn Sînâ üzerine yapılan yayınların sayısındaki artış, onun düşüncesinin çağdaş araştırmalarda nasıl yorumlandığı, dönüştürüldüğü ve yeniden değerlendirildiği sorularını gündeme getirmektedir. Bu akademik ilgiden hareketle, bu çalışma İslâm Felsefesi Tarihi çerçevesinde İbn Sînâ’ya dair akademik araştırmaları sistematik biçimde incelemeyi ve bibliyometrik analiz yöntemini kullanmayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda bibliyometrik analiz, yalnız nicel bir analiz aracı olarak değil, entelektüel eğilimleri, metodolojik tercihleri ve disiplinlerarası etkileşimleri görünür kılan bir yaklaşım olarak da ele alınmıştır. Scopus, Web of Science ve TR Dizin gibi önde gelen ulusal ve uluslararası veri tabanlarında, “İbn Sina”, “İbn Sînâ”, “İbn Sīnā” ve “Avicenna” adlarının şapkalı ve şapkasız tüm yazım varyantları dikkate alınarak, ilgili başlıklar altında yayımlanmış bilimsel makaleler sistematik olarak analiz edilmiştir. Bu kapsamda WoS, Scopus ve TR Dizin veri tabanlarında “araştırma makalesi” türünde yer alan toplam 1.512 çalışma incelemeye dâhil edilmiştir. Başlık, anahtar kelime ve özet verileri incelenerek, İbn Sînâ üzerine modern araştırmaları karakterize eden kavramsal yapılar, tematik yönelimler ve disiplinlerarası bağlantılar ortaya konulmuştur. Bibliyometrik analiz, atıf ağlarının, ortak yazarlık ilişkilerinin ve tematik kümelerin görselleştirilmesine imkân tanıyan VOSviewer ve EkşiVeri yazılımları kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bu sayede, belirli kavramların ve eserlerin akademik literatürde nasıl merkezî hâle geldiği ve zaman içinde nasıl bir dönüşüm geçirdiği izlenebilmiştir. WoS, Scopus ve TR Dizin veri tabanlarında en çok yayın yapılan konunun İbn Sînâ olması ve onun sonraki dönemler üzerindeki yoğun ve güçlü etkisi, bu çalışmada İbn Sînâ’nın seçilmesinde belirleyici olmuştur. Nitekim bu durum, İslâm Felsefesi hakkında daha genel değerlendirmelerde bulunmayı da mümkün kılmaktadır. Bu metodolojik çerçeve, başlıca araştırma eğilimlerinin, akademik ilginin yoğunlaştığı alanların ve baskın metodolojik yaklaşımların tespit edilmesini sağlamıştır. Ayrıca çalışmada, araştırma faaliyetlerinin coğrafi dağılımı ile çağdaş literatürde İbn Sînâ düşüncesiyle en sık ilişkilendirilen felsefî kavramlar da ele alınmıştır. WoS ve Scopus veri tabanlarının, uluslararası nitelikleri ve daha uzun bir zaman aralığını kapsayan veri setleri sayesinde İslâm Felsefesi ve İbn Sînâ araştırmalarında daha kapsamlı bir görünüm sunmaktadır. Ancak görece yeni bir veri tabanı olan TR Dizin’in, özellikle İbn Sînâ teması etrafında üretken dergileri dizinleyerek alanda önemli bir potansiyele sahip olduğu tespit edilmiştir. Yazar üretkenliği ve etki düzeyi WoS, Scopus ve TR Dizin veri tabanlarında İslâm Felsefesi araştırmaları açısından dikkat çekici bir tablo ortaya çıkmaktadır. Türk yazarların ulusal ve uluslararası dizinlerde üst sıralarda yer alması, İslâm Felsefesi araştırmalarında artan akademik görünürlüklerine işaret etmektedir. Yazar üretkenliğini açıklayan Lotka yasasının her üç indekste geçerli olması ise alana katkı sunan yazarların büyük çoğunluğunun tekil yayınlarla temsil edildiğini göstermektedir. Bu bulgu, İbn Sînâ gibi merkezî bir figürün literatürde sıklıkla ele alınmasına rağmen, derinlikli ve süreklilik arz eden tematik çalışmaların sınırlı kaldığını ortaya koymaktadır. Anahtar kelime analizleri, İbn Sînâ araştırmalarının ağırlıklı olarak metafizik ve mantıkla ilişkili kavramlar etrafında yoğunlaştığını göstermektedir. Bu bağlamda TR Dizin, diğer indekslerden ayrışan önemli bir görünüm sunmaktadır. WoS ve Scopus veri tabanlarında İbn Sînâ araştırmaları daha çok Aristoteles, Aquinas, Albertus Magnus, Gazâlî, Fahreddin Râzî, İbn Rüşd, İbn Meymûn, Nasîrüddîn Tûsî ve Molla Sadrâ ile sınırlı bir düşünsel çerçevede ele alınmaktadır. TR Dizin’de ise Kindî, Fârâbî, Şehristânî ve Sühreverdî gibi isimlerin belirgin biçimde öne çıktığı tespit edilmiştir. Bu durum, TR Dizin’de İbn Sînâ sonrası felsefî geleneklere de odaklanan daha çeşitlenmiş bir literatürün varlığına işaret etmektedir. Kavramsal dağılım açısından üç veri tabanında da varlık, nedensellik, bilgi teorisi, yaratma, sudûr, mahiyet, töz ve hakikat gibi ortak temalar baskındır. WoS’ta fizik, mistisizm ve şerh geleneği, Scopus’ta mahiyet, aşk ve tercüme faaliyetleri, TR Dizin’de ise nefs, zaman, vacibü’l-vücûd, işrâk ve imkân gibi temaların öne çıktığı görülmektedir.
Abstract
Avicenna (d. 428/1037) occupies an exceptional and enduring position in the history of Islamic philosophy owing to the scope, depth, and interdisciplinary character of his works, as well as to his profound influence on subsequent intellectual developments. In the modern period, the vitality and continuing relevance of Avicenna’s thought are clear in the sustained and growing academic interest devoted to his works. This interest extends beyond the critical editing and translation of classical texts to newly established connections with contemporary discussions in philosophy, the history of science, and ethics. The increasing number of publications devoted to Avicenna raises important questions concerning the ways in which his thought is interpreted and reassessed in contemporary scholarship. In response to this ongoing academic engagement, the present study aims to examine systematically research on Avicenna within the broader framework of the history of Islamic philosophy by employing a bibliometric analysis. Scientific articles published under relevant titles in major national and international databases such as Scopus, Web of Science, and TR Index were systematically analyzed by considering all diacritical and non-diacritical spelling variants of the names “Ibn Sina,” “Ibn Sīnā,” “Ibn Sînâ,” and “Avicenna.” Within this scope, a total of 1.512 research articles indexed in WoS, Scopus, and TR Index were included in the analysis. By examining metadata drawn from titles, keywords, and abstracts, the study seeks to identify the conceptual structures, thematic orientations, and interdisciplinary connections that characterize modern research on Avicenna. The bibliometric analysis was conducted using the software tools VOSviewer and EkşiVeri, which enable the visualization of citation networks, co-authorship patterns, and thematic clusters. The fact that Ibn Sīnā is the most frequently published topic in the WoS, Scopus, and TR Index databases, together with his profound and lasting influence on subsequent periods, was a decisive factor in selecting Ibn Sīnā as the focus of this study. This focus also allows for broader assessments of research trends in Islamic philosophy. The methodological framework adopted in this study facilitates the identification of major research trends, areas of concentrated scholarly interest, and dominant methodological approaches. The WoS and Scopus databases provide a more comprehensive overview of research on Islamic philosophy and Ibn Sīnā due to their international scope and the longer time span covered by their datasets. By contrast, although TR Index is a relatively recent database, it has been found to possess significant potential in the field by indexing productive journals, yticularly those focusing on the theme of Ibn Sīnā. An examination of author productivity and impact across the WoS, Scopus, and TR Index databases reveals a noteworthy pattern in Islamic philosophy research. The prominent ranking of Turkish scholars in both national and international indices indicates their increasing academic visibility within the field of Islamic philosophy. The validity of Lotka’s law across all three indices further demonstrates that many contributors are represented by single publications. This finding suggests that, despite Ibn Sīnā’s central position and frequent appearance in the literature, in-depth and sustained thematic studies devoted to his thought remain relatively limited. Keyword analyses indicate that studies on Ibn Sīnā are predominantly concentrated around concepts related to metaphysics and logic. In this respect, TR Index presents a distinctive profile when compared to the other indices. While research indexed in WoS and Scopus tends to situate Ibn Sīnā within an intellectual framework largely limited to figures such as Aristotle, Aquinas, Albertus Magnus, al-Ghazālī, Fakhr al-Dīn al-Rāzī, Ibn Rushd, Maimonides, Naṣīr al-Dīn al-Ṭūsī, and Mullā Ṣadrā, the TR Index database also foregrounds figures such as al-Kindī, al-Fārābī, al-Shahrastānī, and Suhrawardī. This suggests the presence, within TR Index, of a more diversified body of literature that also engages with post-Avicennan philosophical traditions. From the perspective of conceptual distribution, common themes such as being, causality, epistemology, creation, emanation, quiddity, substance, and truth predominate across all three databases. Furthermore, the frequency distribution of keywords is largely consistent with Zipf’s law, in that a limited number of concepts recur with high frequency, while the remaining terms appear only sporadically. Overall, the findings demonstrate both the continuity of Avicenna’s philosophical legacy and the evolving patterns of its interpretation in contemporary scholarship.