KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 11 Sayı: 1

Hava Savunma Sistemlerindeki Gelişmeler ve Türk Hava Kuvvetleri Hava Savunma Sistemi

Developments in Air Defense Systems and the Turkish Air Force Air Defense System

Ercan Kostak(HAVA KUVVETLERİ)0000-0001-7135-9676
Sayfa
367–426
Yayın Tarihi
2026-03-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Devamında Hava ve Füze Savunma Sistemi Radarlarının kullanım alanlarından ve Türk Hava Kuvvetlerinin envanterindeki hava savunma sistemlerinden bahsedilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:21’inci yüzyılda dünyada hava savunma alanında dengeleri altüst eden teknolojik gelişmeler yaşanmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Balistik/seyir füzeleri, roketler, uçaklar, helikopterler ve SİHA’lar, düşük görünürlük teknolojileri, gelişmiş aviyonikleri, yüksek hız ve manevra kabiliyetleriyle hava savunma sistemleri için büyük tehdit oluşturmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Devamında Hava ve Füze Savunma Sistemi Radarlarının kullanım alanlarından ve Türk Hava Kuvvetlerinin envanterindeki hava savunma sistemlerinden bahsedilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Türkiye · Hava Savunma · Tehdit

Özet

21’inci yüzyılda dünyada hava savunma alanında dengeleri altüst eden teknolojik gelişmeler yaşanmaktadır. Balistik/seyir füzeleri, roketler, uçaklar, helikopterler ve SİHA’lar, düşük görünürlük teknolojileri, gelişmiş aviyonikleri, yüksek hız ve manevra kabiliyetleriyle hava savunma sistemleri için büyük tehdit oluşturmaktadır. Tehditler, teknolojik gelişmeler paralelinde şekil değiştirmekle birlikte, geçmişte olduğu gibi bugün ve gelecekte devletler için ciddi bir tehdit unsuru olmaya devam edecektir. Bu makalenin amacı, havadan gelebilecek tehditlerde yaşanan olağanüstü gelişmelere karşı hava savunma sistemlerinde kaydedilen ilerlemelerin incelenmesidir. Bu makalede, çoklu ve karmaşık hava tehditlerinin neler olduğu, bu tehditlerin önlenmesine yönelik dünyada ve Türkiye’de hangi hava savunma sistemlerinin geliştirildiği/geliştirilmeye çalışıldığı vurgulanmıştır. Bu çalışmada alçak, orta ve yüksek irtifadaki tehditler ve bu tehditlere karşı hangi hava savunma sistemlerinin geliştirildiği açıklanmıştır. Devamında Hava ve Füze Savunma Sistemi Radarlarının kullanım alanlarından ve Türk Hava Kuvvetlerinin envanterindeki hava savunma sistemlerinden bahsedilmiştir.

Abstract

In the 21st century, technological developments that have upset the balance in the field of air defense are taking place in the world. Ballistic/cruise missiles, rockets, aircraft, helicopters and UAVs pose a threat to air defense systems with their low visibility technologies, advanced avionics, high speed and great maneuverability. Threats, along with their shape changes parallel to technological developments, will continue to be a serious threat to states today and in the future, as they have been in the past. The purpose of this article is to examine the progress made in air defense systems against extraordinary developments in threats that may come from the air. This article emphasizes what multiple and complex air threats are, which air defense systems have been developed/are being developed in the world and in Türkiye to prevent these threats. In this study, low, medium and high altitude threats, Air and Missile Defense System Radars and Turkish Air Force air defense systems are discussed.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kostak, E. (2026). Hava Savunma Sistemlerindeki Gelişmeler ve Türk Hava Kuvvetleri Hava Savunma Sistemi. Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, Cilt: 11 Sayı: 1, 367–426. https://doi.org/10.24186/vakanuvis.1795194

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (142)

  1. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Arşivi (BCA), Fon No: 30-18-1-2, Kutu No: 29, Gömlek No: 41, Sıra No: 4, Tarih: 19.05.1932.
  2. BCA, Fon No: 30-18-1-2, Kutu No: 502, Gömlek No: 186, Sıra No: 7, Tarih: 22.02.1984.
  3. BCA, Fon No: 30-18-1-2, Kutu No: 519, Gömlek No: 282, Sıra No: 6, Tarih: 05.11.1984.
  4. BCA, Fon No: 30-18-1-2, Kutu No: 296, Gömlek No: 23, Sıra No: 18, Tarih: 19.03.1973.
  5. Millî Savunma Bakanlığı Askerî Tarih Arşivi, Fon No: 110-9-1-14, Kutu No: 2, Gömlek No: 0, Sıra No: 28, Tarih: 6.4.1942.
  6. Millî Savunma Bakanlığı Askerî Tarih Arşivi, Fon No: 110-9-1-14, Kutu No: 2, Gömlek No: 0, Sıra No: 23, Tarih: 21.5.1942.
  7. Düstur. 3. Tertip. C. XXXIII. 314-315.
  8. TBMM Tutanak Dergisi (Şubat 1952). Dönem IX. C. XIII. Toplantı: 2. 41. Birleşim. S. 18. 313.
  9. AAP-6 NATO Terimler Sözlüğü (Edition 2019).
  10. Akangöl, M. (2021, Haziran). Katmanlı hava savunma mimarisi içerisinde entegre komuta kontrol sistemleri. Aselsan Dergisi, 109, 66-71.
  11. Almas, M. & Taşkın, B. (2022, Nisan). HAKİM hava komuta kontrol sistemi. Aselsan Dergisi, 112, 30-33.
  12. Armaoğlu, F. (1984). 20. yüzyıl siyasi tarihi (1914-1980) (2. Baskı). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  13. Atalan, S. (2011). Modern hava sistemleri II. Dünya Askeri Teknolojiler Ansiklopedisi, Dstil Tasarım.
  14. Bağcı, H. (1990). Demokrat Parti dönemi dış politikası. İmge Kitabevi.
  15. Barlow, E. J. (1949, April). Doppler radar. Proceedings of the IRE, 37(4), 340-355.
  16. Barton, D. K. (1976). Radar system analysis. Dedham, Artech House Inc.
  17. Bayar, H. (2020, Kasım). Elektro-optik sistemlerde ASELSAN. Aselsan Dergisi, 107, 12-19.
  18. Bauer, A. O. (2004). Christian Hülsmeyer and about the early days of radar ınventions: A survey. The Netherlands: Foundation Centre for German Communications and Related Technologies, 1-74.
  19. Baxter, J. P. III. (1946). Scientists against time. Little, Brown and Co.
  20. Baykut, S. & Yalçın, İ. K. (2022, 13 Eylül). Radar sistemleri. TÜBİTAK BİLGEM Teknoloji Dergisi, 13, 10-15.
  21. Böke, C. Ç. (2022, Nisan). SİPER uzun menzilli bölge hava ve füze savunma sistemi. Aselsan Dergisi, 112, 24-25.
  22. Buderi, R. (1996). The invention that changed the world: The story of radar from war to peace. Simon and Shuster.
  23. Cagle, M. (1974). History of the REDEYE weapon system. Redstone Arsenal, U.S. Army Missile Command, Historical Division.
  24. Cagle, M. (1973). History of the nike hercules weapon system. Redstone Arsenal, U.S. Army Missile Command.
  25. Campbell, J. B. & Wynne, R. H. (2011). Introduction to remote sensing (fifth edition). The Guilford Pres.
  26. Clark, R. W. (1965). Tizard. MIT Press.
  27. Collier, B. (1976, 1 January). Battle of the V-weapons, 1944-45. Elmfield Press.
  28. Crabtree, J. D. (1994). On air defense. Greenwood Publishing Group.
  29. Cullen, T. & Foss, C. F. (1996). Jane's land-based air defence 1996-97 (Ninth Edition). Jane’s Information Group.
  30. Cumhuriyetin 50’inci Yıldönümünde Türk Silahlı Kuvvetleri. (1973). MSB Yayını.
  31. Cumhuriyetimizin 75. Yılında Türk Silahlı Kuvvetleri. (1998). C. Taşkıran (Yay. Haz.). Genelkurmay Başkanlığı Yayınları.
  32. Cutrona, L. J. (1990). Synthetic aperture radar (Second Edition). Radar Handbook. M. L. Skolnik (ed), Mc Graw Hill, 21.1-21.23.
  33. Çakmak, E. & Tuncer, Ö. (2022, Nisan). Günümüz hava tehdidi ve teknolojik gelişmeler hava tehdidinin gelişimi. Aselsan Dergisi, 112, 68-79.
  34. Çetin, B. (1995, Ocak). Hava savunma sistemleri. Bilim ve Teknik Dergisi, 326, 32-38.
  35. Dinç, V. (2010). Elektronik Harp Teknikleri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Gazi üniversitesi.
  36. Dörtkardeşler, S. vd. (2020, Kasım). Hava platformu elektro-optik keşif gözetleme ve hedefleme sistemleri. Aselsan Dergisi, 107, 46-54.
  37. Efe, İ. (2019, Nisan). NATO’ya üyelik sürecinde Türkiye-ABD ilişkileri ve Türk kamuoyundaki akisleri. History Studies Dergisi, 2(11), 601-619. DOI Number10.9737/hist.2019.732
  38. Erendil, M. (1988). Topçuluk tarihi. Genelkurmay Başkanlığı Yayınları.
  39. Erhan, Ç. (2019). ABD ve NATO’yla ilişkiler. B. Oran (ed.), Türk Dış Politikası: Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar, 1919-1980 (Cilt I, 23. Baskı, s. 522-575). İletişim Yayınları.
  40. Erken ihbar radarları. (2024, Eylül). Aselsan Dergisi, 120, 90-99.
  41. Freedman, L. (2005). The official history of the Falklands campaign (Volume II). Routledge.
  42. Garlinski, J. (1978). Hitler’s last weapons. Times Book.
  43. Giles, K. (2015, July). Russian ballistic missile defense: rhetoric and reality. US Army War College, Strategic Studies Institute.
  44. Goodson L. P. (2001). Afghanistan’s endless war: State failure, regional politics and the rise of the Taliban. University of Washington Press.
  45. Hallion, R. P. (1992). Storm over Iraq: Air power and the gulf war. Smithsonian Institution Press.
  46. Hava savunma radarları. (2024, Eylül). Aselsan Dergisi, 120, 60-81.
  47. Helfers, M. C. (1954). The employment of V-weapons by the Germans during World War II. Office of the Chief of Military History, Department of the Army.
  48. Hogg, I. W. (2016, April). German secret weapons of the Second World War: The missiles, rockets, weapons & new technology of the third reich. Greenhill Books.
  49. Hug, P. & Meier, R. (1993). Retraining: Transforming military-related jobs into civilian Jobs (Editions d'en bas). Lausanne.
  50. Hyland, L.A., Taylor, A.H. & Young, L.C. (1934, 27 Kasım). Radyo ile nesneleri algılama sistemi. ABD Patenti No. 1981884.
  51. Iran struck five Israeli military bases during 12-Day War. (2025, 5 Temmuz). Telegraph, 1.
  52. Irons, R. (2002). Hitler's terror weapons: The price of vengeance. Harper Uk.
  53. Irving, D. (1964). The mare's nest: The German secret weapons campaigns and British counter-measures. William Kimber Ltd.
  54. Kalkan, K. & Horzum, H. (2022, Nisan). TKRS radnet yetenek kazanımı projesi. Aselsan Dergisi, 112, 64-67.
  55. Karadoğan, M. & Kesemen, H. (2022, Nisan). Batarya Komuta Kontrol Harekât Merkezi (BKKHM), Aselsan Dergisi, 112, 60-61.
  56. Karataş, M. (Nisan 2022). Katmanlı ve entegre hava savunma. Aselsan Dergisi, 112, 14-23.
  57. Kaymaklı, H. (2006). Havacılık tarihinde Türkler (1946 yılından 1960 yılına kadar) (Cilt 4). Hava Basımevi ve Neşriyat Müdürlüğü.
  58. Kennedy, G. P. (1984). Vengeance weapon 2: the V-2 guided missile. Washington DC.
  59. King, B. & Kutta, T. (1998). Impact: The history of Germany's V-weapons in World War II. Da Capo Press.
  60. Klee, E. & Merk, O. (1965, 1 January). The birth of the missile: the secrets of peenumunde. Harrap.
  61. Kline, S. (2002, Aralık). Türk havacılık kronolojisi. Dönence Basım ve Yayın Hizmetleri.
  62. Kostak, E. (2023). Soğuk savaş döneminde Türkiye’nin askerî teknoloji kaynakları (1946-1990) (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi.
  63. Kostak, E. (2023). Soğuk savaş döneminde Türkiye’nin askerî teknoloji kaynakları (1946-1990). Paradigma Akademi Yayınları.
  64. Kostenko, A. A., Nosiç, Aleksandr I. & Tişçenko, İ. A. (2003). Development of the first Soviet three-coordinate L-band pulsed radar in Kharkov before WWII. Abstract of the IEEE Antennas and Propagation Society International Symposium 2001, 43(3), 29-48.
  65. Kurt, D., Pehlivan, Y. & Korkmaz, E. (2020). Kuruluşundan günümüze Türk Hava Kuvvetleri, (harekât ve teşkilatlanma tarihi 1952-2020) (Cilt III). Hava Kuvvetleri Komutanlığı Yayını.
  66. Kurt, D., Pehlivan, Y. & Korkmaz, E. (2018). Türk Hava Kuvvetleri Birlik Yerleşke ve Komutanlık Tarihçeleri. Hava Basımevi ve Neşriyat Komutanlığı.
  67. Leventopoulos, S. A. (2018). Ground-based air defense systems new challenges and perspective. Research Institute for European and American Studies, 175, 1-20.
  68. Lonnquest, J. & Winkler, D. (1996, November). To defend and deter: The legacy of the United States cold war missile program. Defense Publishing Service.
  69. Marr, J. E. (1988). War in the Falklands: British strategy and use of airpower. Air War College, PN.
  70. Megaw, E. C. S. (1948). The high power magnetron: A review of early developments. Journal of IEE, 93, 977-984.
  71. Michel, III M. L. (1997). Clashes: Air combat over North Vietnam 1965-1972. Naval Institute Press.
  72. Morgan, M. & Berhow, M. (2002, 1 June). Rings of supersonic steel: Air defenses of the United States army 1950–1979. Hole in the Head Press, Bodega Bay.
  73. Mütercimler, E. & Öke M. K. (2004). Düşler ve entrikalar: Demokrat Parti dönemi Türk dış politikası. Alfa Yayınları.
  74. Neale, B. T. (1985). Chain home-first operational radar. GEC Journal of Research, 3(2), 73-83.
  75. New York Times. (1959, 9 April), 7.
  76. Norris, J. (2002, 25 January). 88 mm flaK 18/36/37/41 and paK 43 1936-45. Osprey Publishing.
  77. Özcan, A. E. (2022, Nisan). HİSAR A+ otonom hava savunma füze sistemi. Aselsan Dergisi, 112, 34-37.
  78. Page, R. M. (1962). The origin of radar. Anchor Books, Doubleday & Co.
  79. Pakyardım, Y. K. (2022, Nisan). Balistik füze savunma sistemleri. Aselsan Dergisi, 112, 90-95.
  80. Pocock, R. (1967). German guided missiles of the Second World War. Arco Publishing Company Inc.
  81. Radar gerçekleme sanatı: Fikirden sahaya. (2024, Eylül). Aselsan Dergisi, 120, 24-59.
  82. Radar: Uzaktan algılamanın gücü. (2024, Eylül). Aselsan Dergisi, 120, 13-17.
  83. Richards, M. A., Scheer, J. A. & Holm, W. A. (2010). Principles of modern radar: Basic principles (Volume 1). SciTech Publishing.
  84. Rosenau, W. (2001). Special operations forces and elusive enemy ground targets. Rand Corporation.
  85. Routledge, N. W. (1998). History of the royal regiment of artillery: Anti-aircraft artillery, 1914-55. Brassey’s Inc.
  86. Sarı, Ö. (2022, Nisan). ASELSAN hava ve füze savunma sistemi radarları: Hızlı ve dev adımlar. Aselsan Dergisi, 112, 80-89.
  87. Sarınay, Y. (1988). Türkiye’nin batı ittifakına yönelişi ve NATO’ya girişi. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  88. Sarkar, T. K. & Palma, M. S. (2014, October). A history of the evolution of RADAR. European Microwave Week, 6-9.
  89. Saygın, O. & Şen, C. (2021, Haziran). IFF: Hava radarlarına mod-5 sorgulayıcı entegrasyonu projesi. Aselsan Dergisi, 109, 86-87.
  90. Seren, M. (2015). Türkiye’nin füze savunma sistemi ihale süreci, temel dinamikler ve aktörler, (1. Baskı). SETA Yayınları.
  91. Skolnik, M. L. (2008). Radar handbook (Third Edition). Mc Graw Hill.
  92. Skolnik, M. L. (1980, 1 January). Introduction to radar systems (Second Edition). McGraw-Hill Book.
  93. Soykan, F. (2022, Nisan). Geçmişten günümüze hava savunma ve ASELSAN. Aselsan Dergisi, 112, 4-12.
  94. Stefans, A. (2001). The war in the air: 1914-1994. Air University Press.
  95. Sullivan, R. (2008). Synthetic aperture radar (Third Edition). Radar Handbook. M. L. Skolnik (ed), Mc Graw Hill, 17.1-17.37.
  96. Sünnetçi, İ. (2020, November). Turkey & stinger MANPADS missile procurement. Defence Turkey Magazine, 15(101).
  97. Telemobiloskop. (1904). Electrical Magazine (Volume II), 388.
  98. Türk Hava Kuvvetlerinin Kronolojik Tarihi. (2011). Hava Kuvvetleri Dergisi 100’üncü Yıl Özel Sayısı, 367, 52-75.
  99. Ülman, H. (1967). NATO ve Türkiye. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 22(4), 143-167.
  100. Watson, R. C. (2009). Radar origins worldwide: History of Its evolution in 13 nations through World War II. Trafford Publishing.
  101. Werrell, K. P. (2005, August). Archie to SAM: A short operational history of ground-based air defense (Second Edition). Air University Press Maxwell Air Force Base.
  102. Westermann, E. B. (2001). Flak: German anti-aircraft defenses, 1914-1945. University Press of Kansas.
  103. Willey, C. A. (1985, May). Synthetic aperture radar. IEEE Transactions Aerospace and Electronic Systems, S. AES-21, 440-443.
  104. Wragg, D. W. (1973, 1 January). A dictionary of aviation. Osprey Publishing.
  105. Yazgan, K. (1995, Ocak). Hava savunma sistemleri. Bilim ve Teknik Dergisi, 326, 32-38.
  106. Yılmaz, H. (2021, Haziran). Komuta kontrolün tarihçesi. Aselsan Dergisi, 109, 4-15.
  107. Zaloga, S. J., Markov, D. R. & Hull, A. W. (1999). Soviet/Russian armor and artillery design practices: 1945 to present. Darlington Productions.
  108. Akarsu, O. (2024, 30 Eylül). Lazer silahı nedir. https://www.savunmatr.com/lazer-silahi-nedir/
  109. Akarsu, O. (2024, 20 Ağustos). Balistik füze nedir diğer füzelerden farkları nelerdir?. https://www.savunmatr.com/balistik-fuze-nedir-farklari-nelerdir/
  110. Aselsan. (2025). Hava ve füze savunma sistem teknolojileri. https://www.aselsan.com/tr/savunma/urun/3347/hisar-a-150
  111. Aselsan. (2025). Hava ve füze savunma sistem teknolojileri. https://www.aselsan.com/tr/cozumlerimiz/55/hava-ve-fuze-savunma-sistem-teknolojileri
  112. Aselsan. (2025). Radar teknolojileri. https://www.aselsan.com/tr/cozumlerimiz/60/radar-teknolojileri
  113. Aslan, M. (2023, Mart). Rusya-Ukrayna savaşının bir yılı. https://www.setav.org/assets/uploads/2023/03/A384.pdf
  114. Autelpilot. (2024, 23 Temmuz). COTS İHA’larına kapsamlı bir bakış. https://www.autelpilot.com/blogs/skyfend/a-comprehensive-look-at-cots-drones
  115. Chand, N. (2013, Mayıs). Future trends in army air defence systems-sp’s land force. http://www.spslandforces.com/story/?id=274
  116. Deangelis, A. (2025). Elektronik harp. https://www.baesystems.com/en-us/product/electronic-warfare
  117. Defence Turkey. (2023, 23 Mayıs). CENK balistik füzesi ilk kez kamuoyuna gösterildi. https://www.defenceturkey.com/en/content/cenk-ballistic-missile-was-shown-to-the-public-for-the-first-time-5565
  118. Defense Here. (2021, 26 Ağustos). Tarihte elektronik harp. https://defensehere.com/tr/analiz-tarihte-elektronik-harp/
  119. Defense Here. (2025, 27 Ağustos). SSB Başkanı Görgün, çelik kubbe teslimat töreninde konuştu. https://defensehere.com/tr/ssb-baskani-gorgun-celik-kubbe-teslimat-toreninde-konustu/
  120. Davenport, K. (2023, Ağustos). Dünya çapında balistik füze envanterleri. https://www.armscontrol.org/factsheets/worldwide-ballistic-missile-inventories.
  121. Işık, Y. E. (2024, 20 Şubat). CATS daha gelişmiş özellikleriyle CATS+ oldu!’’. https://www.defenceturk.net/cats-daha-gelismis-ozellikleriyle-cats-oldu/
  122. İnan, E. Ş. (2020, 28 Haziran). Elektronik savaş: Elektronik harp tarihçesi. https://www.defenceturk.net/elektronik-savas-bolum-iii-elektronik-harp-tarihcesi
  123. Jane’s Defence. (2024, 23 Mayıs). Türkiye Aselsan’dan yeni bir erken uyarı radarı aldı. https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/defence/turkiye-receives-new-early-warning-radar-from-aselsan
  124. Jane’s Defence. (2025, 8 Ocak). Erdoğan, Türkiye'nin balistik füze programının menzilini iki katına çıkardı. https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/weapons/erdogan-doubles-range-of-turkiyes-ballistic-missile-programme
  125. Jane’s Defence. (2025, 10 Ekim). Aselsan üretim kapasitesini ikiye katlamayı planlıyor. https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/industry/aselsan-plans-to-double-production-capacity
  126. Millisavunma.com. (2025). Radar sistemleri. https://www.millisavunma.com/aselsan-eirs-erken-ihbar-radar-sistemi/
  127. ORSAM. (2025). İsrail-İran çatışması: Bölgesel yansımalar ve küresel dengeye etkiler. https://orsam.org.tr/wp-content/uploads/2025/07/Rapor-No_43_tr-BASKI.pdf
  128. ROKETSAN. (2025). Tayfun. https://www.roketsan.com.tr/uploads/docs/kataloglar/TR/2024/1726595739_tayfun.pdf
  129. Skolnik, M. L. (2025, Mart). History of radar. https://www.britannica.com/technology/radar
  130. SSB. (2025). Uzun menzilli bölge hava ve füze savunma sistemi projesi aşama-C (Siper). https://www.ssb.gov.tr/WebSite/contentlist.aspx?PageID=4152&LangID=1
  131. SSB. (2025). Hisar projeleri. https://www.ssb.gov.tr/WebSite/contentlist.aspx?PageID=4150&LangID=1
  132. SSB. (2025). Savunma Sanayii ürünler kataloğu: BKKHM Batarya Komuta Kontrol Harekât Merkezi. https://www.ssb.gov.tr/WebSite/contentlist.aspx?PageID=4150&LangID=1
  133. SSB. (2025). Savunma Sanayii ürünler kataloğu: HAKİM hava komuta kontrol sistemi. https://www.ssb.gov.tr/WebSite/contentlist.aspx?PageID=4150&LangID=1
  134. SSB. (2025). Savunma Sanayii ürünler kataloğu: TKRS RADNET yetenek kazanımı projesi. https://www.ssb.gov.tr/WebSite/contentlist.aspx?PageID=4150&LangID=1
  135. SSB. (2025). Savunma Sanayii ürünler kataloğu: hava radarlarına Mod-5 (IFF) sorgulayıcı entegrasyonu projesi. https://www.ssb.gov.tr/WebSite/contentlist.aspx?PageID=4150&LangID=1
  136. STM Savunma. (2025). Kargu FPV dron ilk test atışında hedefini tam isabetle vurdu. https://www.stm.com.tr/tr/medya/haberler/kargu-fpv-dron-ilk-test-atisinda-hedefini-tam-isabetle-vurdu
  137. STM Savunma. (2021, Nisan). İnsansız hava araçlarında elektronik harp uygulamaları. https://thinktech.stm.com.tr/uploads/docs/1619620343_stm-insansiz-hava-araclarinda-elektronik-harp.pdf
  138. STM Savunma. (2020, Şubat). Hava ve füze savunma sistemleri. https://thinktech.stm.com.tr/uploads/docs/1608993266_stm-hava-ve-fuze-savunma-sistemleri.pdf
  139. STM Teknolojik Düşünce Merkezi. Hava ve füze savunma sistemleri. https://thinktech.stm.com.tr/tr/hava-ve-fuze-savunma-sistemleri.
  140. Sünnetçi, İ. (2022, 22 Ocak). HvKK’nın emektar Nike Hercules füzeleri yerini HİSAR ve SİPER’lere bırakmaya hazırlanıyor. https://www.defenceturkey.com/tr/icerik/hvkk-nin-emektar-nike-hercules-fuzeleri-yerini-hisar-ve-siper-lere-birakmaya-hazirlaniyor-4934.
  141. Yılmaz, O. (2025, 27 Ağustos). ÇELİK KUBBE’de dev teslimat. https://www.defenceturk.net/celik-kubbede-dev-teslimat.
  142. Zoltán, K. (2015). The near and more distant future environment of air defence missions. https://folyoiratok.uni-nke.hu/document/uni-nke-hu/aarms2015-2-krajncz.original.pdf