Dergiler / Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 8 Sayı: 2

HAMZANAME 49. CİLTTE ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİNİN ZENGİNLİĞİ: SÖZ VARLIĞI VE ANLAM

Kasım Turgut(İSTANBUL GELİŞİM ÜNİVERSİTESİ, TÜRKÇE VE YABANCI DİL UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ)0000-0002-1510-8749
Muhammet Yelten(İSTANBUL AREL ÜNİVERSİTESİ, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI PR.)0000-0003-3939-9613
Sayfa
175–192
Yayın Tarihi
2025-04-30
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışmanın Türk dili ve edebiyatı çalışmalarına kaynaklık etmesi ve Hamzanamelerin Türk dili, edebiyatı, kültürü açısından öneminin ön plana çıkarılması amaçlanmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Hamzanameler 14. yy’den itibaren hem Anadolu’da hem de Babürlü yazmaları ile Türkistan’da Türk milletinin çoğunlukla dinlediği ve okuduğu Türkçeleştirilmiş ve Türkleştirilmiş destansı halk hikâyeleridir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Muhammet Yelten’in tespitlerine göre 72 ciltten oluşan Hamzaname külliyatı Türk dili ve kültürü açısından oldukça dikkat çekicidir.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışmanın Türk dili ve edebiyatı çalışmalarına kaynaklık etmesi ve Hamzanamelerin Türk dili, edebiyatı, kültürü açısından öneminin ön plana çıkarılması amaçlanmaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Hamzaname · Eski Anadolu Türkçesi · Söz Varlığı

Özet

Hamzanameler 14. yy’den itibaren hem Anadolu’da hem de Babürlü yazmaları ile Türkistan’da Türk milletinin çoğunlukla dinlediği ve okuduğu Türkçeleştirilmiş ve Türkleştirilmiş destansı halk hikâyeleridir. Prof. Dr. Muhammet Yelten’in tespitlerine göre 72 ciltten oluşan Hamzaname külliyatı Türk dili ve kültürü açısından oldukça dikkat çekicidir. Ele alınan çalışmada Hamzaname 49. ciltte Eski Anadolu Türkçesinin özelliklerini taşıyan metinde söz varlığı, anlam bilgisi, Türkçenin işleniş biçimi incelenmiştir. Buna göre Arap ve Fars edebiyatından Türk edebiyatına uyarlanan Hamzanamelerin 49. cildinde Türkçenin söz varlığı ve anlam zenginliğinin belirgin şekilde ön planda olduğu tespitler ve dil incelemeleri ile ortaya konmuştur. Söz varlığı açısından Türkiye Türkçesine göre eskicil kelimeler dilin tarihsel sürekliliğinin önemi bakımından etimolojik, morfolojik ve semantik olarak incelenmiştir. Bununla birlikte metindeki deyimler ve atasözlerinin tümü ve özgün ifadeler çalışmada ortaya konmuştur. Hamzanamelerde Türk töresine, kültürüne, devlet geleneği anlayışlarına ait detaylar Hamzanamelerin Türk kültürü açısından da önemini ortaya koymaktadır. Çalışmanın Türk dili ve edebiyatı çalışmalarına kaynaklık etmesi ve Hamzanamelerin Türk dili, edebiyatı, kültürü açısından öneminin ön plana çıkarılması amaçlanmaktadır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Turgut, K., Yelten, M. (2025). HAMZANAME 49. CİLTTE ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİNİN ZENGİNLİĞİ: SÖZ VARLIĞI VE ANLAM. Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, Cilt: 8 Sayı: 2, 175–192. https://ajindex.com/articles/1572723

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (14)

  1. Adıgüzel, A. (2020). Hamza-nâmenin 72. cildinde işlenen deyimler ve diğer halk deyişleri. TURAN-SAM Uluslararası Bilimsel Hakemli Dergisi, C. 12, S. 46.
  2. Clauson, S. G. (1972). An etymological dictionary of pre-thirteenth-century Turkish. Oxford Unıversity Press.
  3. Eker, Ö. (2015). Kutadgu Bilig dizini [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Niğde Üniversitesi.
  4. Ercilasun, A. B., Akkoyunlu, Z. (2015). Divanu lugati’t-Türk. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  5. Karaağaç, G. (2013). Dil bilimi terimleri sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  6. Korkmaz, Z. (2007). Gramer terimleri sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  7. Nişanyan, S. (2022). Nişanyan sözlük çağdaş Türkçenin etimolojisi. https://www.nisanyansozluk.com (Erişim: 01.02.2025).
  8. Turan, F. (2001). Eski Oğuzca sözlük Bahşayiş lügati. Bay Yayınları.
  9. Turgut, K. (2022). Hamza-nâme (49.cilt) inceleme-metin-sözlük-dizin [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Arel Üniversitesi.
  10. Türk Dil Kurumu (t.y.). Atasözleri ve deyimler sözlüğü. https://sozluk.gov.tr. (Erişim: 20.12.2024).
  11. Türk, O. (2017). Türk edebiyatında Hamza-name adlı eserin 72. cildinin nesir üslubunun incelenmesi.
  12. International Journal of Languages’ Education and Teaching, C. 5, S. 2, 357-370.
  13. Türk, O. (2021). Hamzaname’nin 72. cildinde yer alan arkaik kelimeler. Hikmet Akademik Edebiyat Dergisi, S. 15, 135-148.
  14. Yelten, M. (2013). Hamzaname’nin yeni ciltleri ve okunma mekânları. Turkish Studies, C. 8, S. 9, 151-165.