Dergiler / Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 8 Sayı: 2

TÜRKÇE ÖZEL İSİMLERDEKİ <Â> FONEMİNİN ÖZELLİKLERİ VE RUSÇAYA ÇEVİRİ YÖNTEMLERİ

FEATURES OF THE PHONEME <Â> IN TURKISH PROPER NAMES AND WAYS OF ITS TRANSLATION INTO THE RUSSIAN LANGUAGE

Murat Yılmaz(AĞRI İBRAHİM ÇEÇEN ÜNİVERSİTESİ, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ, RUS DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ)0000-0001-8784-4393
Sayfa
529–544
Yayın Tarihi
2025-06-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Kanaatimizce çeviriye yetkin bir yaklaşım sergilenmesi halinde Türkçe kelimelerin Rusça konuşanlar tarafından yanlış anlaşılmasını ve algılanmasını önleyecektir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Çeviri teorisi ve uygulaması hem kaynak dilin hem de hedef dilin her alanında (fonetik, kelime bilgisi ve dilbilgisi) yeterli derecede bilgi gerektirir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bilindiği gibi bu diller farklı alfabeler kullanmaktadır, bu da çeviride sorunlar yaşanmasına yol açmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Kanaatimizce çeviriye yetkin bir yaklaşım sergilenmesi halinde Türkçe kelimelerin Rusça konuşanlar tarafından yanlış anlaşılmasını ve algılanmasını önleyecektir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:fonem · Türkçe · Rusça

Özet

Çeviri teorisi ve uygulaması hem kaynak dilin hem de hedef dilin her alanında (fonetik, kelime bilgisi ve dilbilgisi) yeterli derecede bilgi gerektirir. Dilin en karmaşık alanı, dilin alfabesi olarak karşımıza çıkan fonetik yanıdır, yani sesin harf yoluyla aktarılması olayıdır. Bu makale Türkçeden Rusçaya çeviri sorunlarını gündeme getirmektedir. Bilindiği gibi bu diller farklı alfabeler kullanmaktadır, bu da çeviride sorunlar yaşanmasına yol açmaktadır. Çalışmamızın amacı, Türkçe telaffuzlarda kendine has özellikleri olan özel isimlerde düzeltme işareti bulunan fonemidir. Düzeltme işareti bulunan foneminin olduğu özel isimleri Rusçaya çevirirken bu harfin diğer ünsüz harflerle beraber kullanımı ve konumundan dolayı aynı kelimelerin okunuşlarındaki farklılıklar tespit edilmiş, bu nedenle de tarafımızca bu durumu bir sisteme oturtma ve hedef dilde isimlerin tek bir yöntemle yazılması teşebbüsünde bulunulmuştur. Kanaatimizce çeviriye yetkin bir yaklaşım sergilenmesi halinde Türkçe kelimelerin Rusça konuşanlar tarafından yanlış anlaşılmasını ve algılanmasını önleyecektir.

Abstract

The theory and practice of translation presupposes competent knowledge of all levels of language (phonetics, vocabulary and grammar) of both the original language and the target language. The most complex linguistic layer is the phonetic side of the language, which is displayed in graphic format, i.e. the transmission of sound through letter designation. This paper raises the problems of translation from Turkish into Russian. As is known, these languages have different graphic alphabets, which causes difficulties in translation. The purpose of our study is the phoneme in Turkish with a circumflex in proper names, which has specific features in pronunciation. When translating proper names with the phoneme with a circumflex in combination with other consonants and location into Russian, different pronunciations of the same word were revealed, and therefore we have made an attempt to systematize and have a unified approach to writing names in the target language. In our opinion, a competent approach to translation will allow us to avoid inaccuracies and misperception of Turkish vocabulary by Russian speakers.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Yılmaz, M. (2025). TÜRKÇE ÖZEL İSİMLERDEKİ <Â> FONEMİNİN ÖZELLİKLERİ VE RUSÇAYA ÇEVİRİ YÖNTEMLERİ. Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi, Cilt: 8 Sayı: 2, 529–544. https://doi.org/10.37999/udekad.1630006

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (39)

  1. AZƏRTAC (2010 г., 21 Апреля). Исторические факты опровергают армянские фальсификации и измышления относительно пресловутого «геноцида». https://azertag.az/ru/xeber/istoricheskie_fakty_oprovergayut_armyanskie_falsifikacii_i_izmyshleniya_otnositelno_preslovutogo_genocida-721893
  2. Ergin, M. (2009). Edebiyat ve eğitim fakültelerinin Türk dili ve edebiyatı bölümleri için Türk dil bilgisi. Bayrak Basım Yayım Tanıtım.
  3. Gültek, V. (2004). Rusça-Türkçe sözlük (1. Baskı). Bilim ve Sanat.
  4. Hengirmen, M. (2006). Türkçe temel dilbilgisi (5. Baskı). Engin Yayınevi.
  5. Karaağaç, G. (2018). Dil bilimi terimleri sözlüğü (2. Baskı). Türk Dil Kurumu.
  6. Korkmaz, Z. (1992). Gramer terimleri sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  7. Korkmaz, Z. (2009). Türkiye Türkçesi grameri şekil bilgisi (3. Baskı). Türk Dil Kurumu Yayınları.
  8. Lermontov, M. (2022). Zamanımızın bir kahramanı (12. Baskı). (Çev. Ü. Tamer, S. Gürses). Can Yayınları.
  9. Lewis, G. L. (1984). Turkish grammar. Oxford University Press.
  10. Türk Dil Kurumu. (2019). Düzeltme işareti. https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/duzeltme-isareti/
  11. Türkçe Sözlük (2011). haz. Şükrü Halûk Akalın vd., Türk Dil Kurumu Yayınları.
  12. Аванесов, Р. И. (1968). Русское литературное произношение. Учебное пособие для студентов педагогических институтов (4-ое изд.). Издательство «Просвещение».
  13. Аврутина, А. С. (2017). Фонология и морфонология литературных тюркских языков Малой Азии: структурно-типологические характеристики в диахронической перспективе [Докторская диссертация]. Санкт-Петербургский государственный университет. https://disser.spbu.ru/files/disser2/disser/H1N82qkN6j.pdf
  14. Алиев, Г. З. (1972). Турция в период правления младотурок (1908-1918 гг.). Издательство «Наука».
  15. Ахманова, О. С. (1966). Словарь лингвистических терминов. Издательство «Советская энциклопедия».
  16. Баскаков, Н. А. (1988). Историко-типологическая фонология тюркских языков. Издательство «Наука».
  17. Валгина, Н. С., Еськова, Н. А., Иванова, О. Е., Кузьмина, С. М., Лопатин, В. В. (2007). Правила русской орфографии и пунктуации. Полный академический справочник. Издательство «Эксмо».
  18. Влахов, С. & Флорин, С. (1980). Непереводимое в переводе. Издательство «Международные отношения».
  19. Гюнтекин, Р. Н. (2023). Королек – птичка певчая. (Перев. И. Печенев). Издательство «Черная речка»; Омега-л.
  20. Дмитриев, Н. К. (1960). Турецкий язык. Издательство восточной литературы.
  21. Дудина, Л. Н. (2006). Турецкий язык. Практический курс. Издательство «КомКнига».
  22. Ермолович, Д. И. (2001). Имена собственные на стыке языков и культур. Издательство «Р.Валент».
  23. Кононов, А. Н. (2001). Грамматика современного турецкого литературного языка. Multilingual Yabancı Dil Yayınları.
  24. Наджарова, Н. М. (1980). Инструкция по русской передаче географических названий Турции. Издательство «Наука».
  25. Ожегов, С. И., Шведова, Н. Ю. (2007). Тольковый словарь русского языка (4-ое изд.). Издательство ООО «А Темп».
  26. Памук, О. (2006). Черная книга. (Перев. В. Б. Феонова). Амфора.
  27. Памук, О. (2015). Снег. (Перев. А. С. Аврутина). Издательство «Азбука».
  28. Памук, О. (2017). Мои странные мысли. (Перев. А. С. Аврутина). Издательство «Азбука».
  29. Памук, О. (2018). Рыжеволосая женщина. (Перев. А. С. Аврутина). Издательство «Азбука».
  30. Памук, О. (2018). Черная книга. (Перев. М. С. Шаров). Издательства «Азбука».
  31. Памук, О. (2019). Имя мне – Красный. (Перев. М. С. Шаров). Издательство «Азбука».
  32. Памук, О. (2022). Дом тишины. (Перев. А. С. Аврутина). Издательство «Азбука. Азбука-Аттикус».
  33. Памук, О. (2023). Джевдет-бей и сыновья. (Перев. М. С. Шаров). Издательство «Иностранка».
  34. Памук, О. (2023). Стамбул. Город воспоминаний. (Перев. Т. Д. Меликли, М. С. Шаров). Издательство «Азбука».
  35. Памук, О. (2024). Музей невинности. (Перев. А. С. Аврутина). Издательство «Азбука-Аттикус».
  36. Попова, 3. Д., Стернин, И. А. (2007). Общее языкознание (2-ое изд.). Издательство «АСТ: Восток-Запад».
  37. Сидорина, Н. П. (2008). Турецкий без репетитора. ООО «Издательство Толмач».
  38. Шанский, Н. М. & Иванов, В. В. (1987). Современный русский язык. В 3 частях. Часть 1 (2-е изд.). Издательство «Просвещение».
  39. Щека, Ю. В. (2007). Практическая грамматика турецкого языка. Издательство АСТ.