Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightÇalışma, Temel fıkralarında mizahi etkinin farklı dilsel, bilişsel ve kültürel düzlemlerde üretilen uyumsuzluk biçimleri üzerinden yapılandığını ortaya koymuştur.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Uyumsuzluk kuramı, mizahı bireyin zihinsel beklentileri ile karşılaştığı durum arasındaki ani ve beklenmedik tutarsızlık üzerinden açıklayan temel yaklaşımlardan biridir. Bu kurama göre gülme, yerleşik anlam kalıplarının kırılması ve ortaya çıkan uyumsuzluğun zihinsel olarak yeniden yapılandırılması sürecinde ortaya çıkar. Beklenen ile gerçekleşen arasındaki çatışma, algıda kısa süreli bir şaşkınlık yaratır; bu şaşkınlığın çözülmesi ise mizahi etkiyi doğurur. Bu çalışma, söz konusu kuramsal çerçeveden hareketle Temel fıkralarında komik etkinin hangi düzlemlerde ve nasıl üretildiğini incelemektedir. Nitel metin çözümlemesi yöntemiyle gerçekleştirilen araştırmada fıkralar, dil ve iletişim, mantık ve akıl yürütme, nesne–işlev ilişkisi, zaman–mekân algısı, toplumsal rol ve normlar ile ahlaki ve duygusal değer alanı olmak üzere altı başlık altında değerlendirilmiş; beklenti ihlali ve anlam çatışması bağlamında çözümlenmiştir. Çalışma, Temel fıkralarında mizahi etkinin farklı dilsel, bilişsel ve kültürel düzlemlerde üretilen uyumsuzluk biçimleri üzerinden yapılandığını ortaya koymuştur. Böylece Temel fıkralarının, uyumsuzluk kuramının öngördüğü beklenti ihlali mekanizmasını halk mizahı bağlamında sistemli biçimde somutlaştırdığı gösterilmiştir.
Abstract
Incongruity theory is one of the principal approaches explaining humor through the sudden and unexpected inconsistency between an individual’s mental expectations and the situation encountered. According to this theory, laughter emerges through the disruption of established meaning patterns and the cognitive restructuring of the resulting incongruity. The conflict between what is expected and what actually occurs creates a momentary surprise in perception; the resolution of this surprise generates the humorous effect. Drawing on this theoretical framework, the present study examines at which levels and in what ways the comic effect is produced in Temel jokes. Conducted through qualitative textual analysis, the jokes are evaluated under six categories: language and communication, logic and reasoning, object–function relationships, perception of time and space, social roles and norms, and the domain of moral and emotional values. They are analyzed within the context of expectation violation and semantic conflict. The study demonstrates that the humorous effect in Temel jokes is structured through forms of incongruity produced at various linguistic, cognitive, and cultural levels. Thus, it is shown that Temel jokes systematically embody the expectation-violation mechanism proposed by incongruity theory within the context of folk humor.