Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightHarf biçimleri, oranlar, harf birleşimleri ve mimari bağlamın karşılaştırmalı analizi, anıtsal Sülüs’ün Kûfî ve Nesih yazılarından unsurları korurken, malzeme koşulları, atölye uygulamaları ve bölgesel geleneklerin etkileşimi sonucunda farklılaşarak geliştiğini göstermektedir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Selçuklu Dönemi’nde Sülüs yazısının anıtsal bir hat türü olarak ortaya çıkışı, İslam dünyasının doğu kesimindeki epigrafik kültürü önemli ölçüde dönüştürmüş; ancak bu yazı türünün mimarideki en erken örnekleri yeterince incelenmemiştir. Mevcut araştırmalar ağırlıklı olarak Sülüs’ün olgunlaşmış biçimleri ve yazma eserlerdeki gelişimi üzerinde durmuş, mimariye uyarlanmasının ilk evresini büyük ölçüde göz ardı etmiştir. Bu çalışma, Orta ve Kuzeydoğu İran’daki güvenilir şekilde tarihlendirilen mimari ve mezar kitabelerine dayanarak, beşinci ve altıncı yüzyıl Hicrî (on birinci-on ikinci yüzyıl Milâdî) dönemine ait erken Sülüs kitabelerini incelemekte; bunlara Mâverâünnehir’den daha geç tarihli karşılaştırmalı bir örnek de eklemektedir. Harf biçimleri, oranlar, harf birleşimleri ve mimari bağlamın karşılaştırmalı analizi, anıtsal Sülüs’ün Kûfî ve Nesih yazılarından unsurları korurken, malzeme koşulları, atölye uygulamaları ve bölgesel geleneklerin etkileşimi sonucunda farklılaşarak geliştiğini göstermektedir. Çalışma, erken dönem Sülüs’ün yazı, bezeme, kutsal anlam ve görsel otoritenin kesiştiği mimari bir ifade aracına dönüştüğünü; siyasî anlamının ise patronaj, konumlandırma ve kitabe içeriğinin özgül bağlamlarına bağlı olduğunu ileri sürmektedir.
Abstract
The emergence of Thuluth as a monumental script during the Seljuq period transformed the epigraphic culture of the eastern Islamic world, yet its earliest architectural manifestations remain understudied. Existing scholarship has focused on mature Thuluth and manuscript calligraphy, leaving its initial adaptation to architecture largely unexplored. This article examines early Thuluth inscriptions from the fifth and sixth centuries AH (eleventh-twelfth centuries CE), drawing on securely dated architectural and funerary inscriptions from central and northeastern Iran, supplemented by a later comparative example from Transoxiana. Through comparative analysis of letterforms, proportions, ligatures, and architectural context, the study demonstrates that monumental Thuluth developed unevenly through interactions among material constraints, workshop practices, and regional traditions while retaining elements of Kufic and Naskh. It argues that early Thuluth became an architectural medium in which script, ornament, sacred meaning, and visual authority converged, while political significance depended on specific contexts of patronage, placement, and inscriptional content.