Dergiler / Türkoloji Dergisi / 2025 / Cilt: 28 Sayı: 1

MADIMAK ETRAFINDA OLUŞAN GELENEKSEL EKOLOJİK BİLGİ

THE TRADITIONAL ECOLOGICAL KNOWLEDGE AROUND MADIMAK

Songül Çek(SİNOP ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-4731-2805
Şeymanur Yaman(SİNOP ÜNİVERSİTESİ)1111-1111-1111-1111
Sayfa
1–21
Yayın Tarihi
2025-12-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, madımağın Anadolu’da yalnızca yabani bir bitki değil mevsimsel bilgi, toplumsal roller ve ekolojik farkındalığın kuşaktan kuşağa aktarılmasında önemli bir işlev gördüğünü göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Madımak bitkisi, Anadolu coğrafyasında yalnızca bir besin kaynağı değil, aynı zamanda halkın doğayla kurduğu ilişkinin, mevsimsel gözlemlerinin ve geleneksel ekolojik bilginin somut bir yansımasıdır.
📊
Temel Bulgular & Veri:İlkbahar aylarında doğadan toplanan madımak, halk mutfağında, köy seyirlik oyunlarında, halaylarda ve yemek destanları gibi farklı kültürel biçimlerde karşımıza çıkar.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, madımağın Anadolu’da yalnızca yabani bir bitki değil mevsimsel bilgi, toplumsal roller ve ekolojik farkındalığın kuşaktan kuşağa aktarılmasında önemli bir işlev gördüğünü göstermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Madımak · Geleneksel Ekolojik Bilgi · Türk Halk Kültürü

Özet

Madımak bitkisi, Anadolu coğrafyasında yalnızca bir besin kaynağı değil, aynı zamanda halkın doğayla kurduğu ilişkinin, mevsimsel gözlemlerinin ve geleneksel ekolojik bilginin somut bir yansımasıdır. İlkbahar aylarında doğadan toplanan madımak, halk mutfağında, köy seyirlik oyunlarında, halaylarda ve yemek destanları gibi farklı kültürel biçimlerde karşımıza çıkar. Bu çalışma, madımağın çevresinde oluşan yerel bilgi, inanç ve uygulamaları halk bilimi perspektifinden ele alarak bitkinin kültürel ve ekolojik anlamını incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada madımağın tarihsel kullanımından başlayarak sözlü anlatılara, halk oyunlarına ve türkülere yansıyan temsilleri değerlendirilmiş; bu temsillerin toplumsal hafıza, mevsimsel döngü, üretim pratikleri ve toplumsal ilişkilerle bağlantıları ortaya konmuştur. Bulgular, madımağın Anadolu’da yalnızca yabani bir bitki değil mevsimsel bilgi, toplumsal roller ve ekolojik farkındalığın kuşaktan kuşağa aktarılmasında önemli bir işlev gördüğünü göstermektedir.

Abstract

The madımak plant is not only a source of nutrition in the Anatolian region but also a tangible reflection of the local community’s relationship with nature, seasonal observations, and traditional ecological knowledge. Collected from the wild during spring, madımak appears in diverse cultural forms, including folk cuisine, village performance plays, and culinary epics. This study examines the local knowledge, beliefs, and practices surrounding madımak from a folkloristic perspective, aiming to explore its cultural and ecological significance. The research evaluates madımak’s historical uses and its representations in oral narratives, folk performances, and songs, highlighting their connections to collective memory, seasonal cycles, production practices, and social relationships. The findings indicate that madımak in Anatolia functions not merely as a wild plant but also plays a vital role in transmitting seasonal knowledge, social roles, and ecological awareness across generations.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Çek, S., Yaman, Ş. (2025). MADIMAK ETRAFINDA OLUŞAN GELENEKSEL EKOLOJİK BİLGİ. Türkoloji Dergisi, Cilt: 28 Sayı: 1, 1–21. https://doi.org/10.53372/turkoloji.1828497

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (23)

  1. AÇIK, Murat ve ÇAKIROĞLU, Funda Pınar (2018). “Sivas Mutfak Kültürü ve Yöresel Yemeklerin Pişirilme Durumu”. Socıal Scıences Studıes Journal. 4(2): 3282-3296.
  2. AVCI, Cevdet (2021). Kilis Manilerinde Kültürel Eko-Sistem Üzerine Bir Değerlendirme, Asia Minor Studies, 9 (1): 621- 644, Ankara Tarım ve Orman Müdürlüğü (2012). Türkiye’de Endemik Bitki Türleri. Ankara: Tarım ve Orman Bölge Müdürlüğü Yayını.
  3. ÇAĞIMLAR, Zekiye (2003). “Sivas Yöresi Köy Seyirlik Oyunlarında Halkbilimsel Öğeler ve Cinsellik”. Folklor/Edebiyat Dergisi. 35(3): 195-205.
  4. ÇETİN, Cengiz (2006). Anadolu’da Bereket Kültü ve Anadolu Türk Köylüsü Seyirlik Oyunlarına Yansımaları. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi. 46(1):189-210.
  5. DEMİR, Necati (2021). Çorum Masalları. Çorum: Çorum Belediyesi Kent Arşivi Yayını.
  6. DEMİRGÜL, Furkan (2018). “Çadırdan Saraya Türk Mutfağı”. Uluslararası Türk Dünyası Turizm Araştırmaları Dergisi. 3(1): 105-125.
  7. DUMAN, Oğuz (2016). Çorum Türküleri Üzerine Bir İnceleme (Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi). Kırşehir: Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Folklor/Edebiyat Dergisi. 25(100): 861-871.
  8. GÖSTERİR, İbrahim (2011). Ölüm Var, Ayrılık Var Çorum Mânileri. Çorum: Çorum Belediyesi Kültür Yayını.
  9. KAPLAN, Haktan (2024). “Âşıklık Geleneğinde Yemek Destanları: Tematik ve İşlevsel Bir Yaklaşım”. Folklor Akademi Dergisi. 7(2). 724 – 744.
  10. KARABAŞA, Solmaz (2022). Geleneksel Bilginin Kültürel Bütün İçindeki Yeri ve Yaşamsal Önemi. Kazdağları ve Geleneksel Ekolojik Bilgi, (ed.: M. Ali Yolcu), Çanakkale: Paradigma Akademi.
  11. KARAKAYA, Hüseyin (2022), Geleneksel Ekolojik Bilgi ve Folklor İlişkisi: Afyonkarahisar Örneği (Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi), Çanakkale: Çanakkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  12. KARATAŞ, İbrahim (1955). “Madımak Uzar Gider. Tokat- Erbaa”, Repetuar No. 235. Repetuar Türküler Külliyatı.
  13. KAYA, Doğan (2006). Sivaslı Âşıklardan Yemek Destanları. Prof. Dr. Saim Sakaoğlu’na Armağan, Konya: Kömen Yayınları.
  14. KIMIŞOĞLU, Zehra ve KARAKAYA, Songül vd. (2022). Kars-Boğatepe Köyü Geleneksel Halk Hekimliği: Bitkisel Emler. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 3(2): 67-77.
  15. KORKMAZ, Hasan (2021). Şiir Diliyle Çorum. Çorum: Çorum Belediyesi Kent Arşivi Yayını.
  16. OZULU, Abdulkadir (2013). Çorum’da Oyun Eğlence Folklorumuzdan Örnekler. Çorum: İl Kültür Turizm Yayını.
  17. ÖNDER, Erdoğan (2001). “Folklor Sosyolojisi Açısından Sivas Halayları”. Türklük Bilimi Araştırmaları. (10):82-105.
  18. POLAT, Şükrü (1954). “Suşehri Köylerinde Düğün Türküleri”. Türk Folklor Araştırmaları Dergisi. 3(62): 989.
  19. SARAÇ, Handan, DAŞTAN, Taner, DEMİRBAŞ, vd. (2018).“Madımak (Polygonum cognatum Meissn.) Bitki Özütlerinin Besin Elementleri ve In Vitro Antikanserojen Aktiviteleri Yönünden Değerlendirilmesi”. Ziraat Fakültesi Dergisi. 1. Uluslararası Tarımsal Yapılar ve Sulama Kongresi Özel Sayısı:340-347.
  20. TAŞLIOVA, M. Mete (2008), Sözlü ve Yazılı Kaynaklarla Çorum Halk Şiiri Antolojisi. Çorum: İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayını.
  21. UZUNÖZ, Emine (2022). “Bağlam ve İşlevlerine Göre Tokat Türküleri”. Culture and Civilization. 1 (3): 29-49.
  22. YOKSUL, Can (2013). Çorum Yöresi Sözlü Kültürü. Çorum: Çorum Belediyesi Kültür Yayınları.
  23. YOLCU, Mehmet Ali ve AÇA, Mehmet (2019). “Geleneksel Ekolojik Bilgi ve Folklor”, Folklor/Edebiyat Dergisi. 25(100), 861-871.