Dergiler / Turkish Academic Research Review / 2026 / Cilt: 5 Sayı: 2

Müştakzâde Hacı Edhem Efendi’nin Bazı Bestelerinin Makam ve Geçki Yönünden Analizi

An Analysis of Maqam and Transitions in Some Musical Pieces Composed by Müştakzâde Hacı Edhem Efendi

Serbülend Arpa(ANKARA YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-6370-4414
Sayfa
153–174
Yayın Tarihi
2020-06-27
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışma, değerlendirme ve sonuç bölümüyle sona ermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Mahmud döneminde, 1826’da Mehterhane’nin lağvedilip yerine Muzikā-i Hümāyūn’un kurulmasıyla birlikte Batı müziğinin etkisi, Osmanlı İmparatorluğu'nda güçlü bir şekilde hissedilmeye başlamıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Osmanlı sarayında gördüğü kabul sayesinde, Batı tarzı tonal müzik, sadece askeri müziğe değil, aynı zamanda klasik Türk müziğine de etki etmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışma, değerlendirme ve sonuç bölümüyle sona ermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Hacı Edhem Efendi · Müzik · Beste

Özet

II. Mahmud döneminde, 1826’da Mehterhane’nin lağvedilip yerine Muzikā-i Hümāyūn’un kurulmasıyla birlikte Batı müziğinin etkisi, Osmanlı İmparatorluğu'nda güçlü bir şekilde hissedilmeye başlamıştır. Osmanlı sarayında gördüğü kabul sayesinde, Batı tarzı tonal müzik, sadece askeri müziğe değil, aynı zamanda klasik Türk müziğine de etki etmiştir. Bu durum, son dönem Osmanlı müziğinin oluşumuna zemin hazırlamıştır. Dönemin ünlü bestecilerinden Müştakzāde Hacı Edhem Efendi'nin (ö. 1934) geride bıraktığı musîkî eserleri, 19. yüzyıl Türk müziğindeki temayülleri büyük ölçüde yansıtmaktadır. Müzik eğitimini Muzikā-i Hümāyūn'da alan Müştakzāde Kadirī tarikatinden olması sayesinde aynı zamanda Sufī müziğe de derinlemesine vakıftır. Müştakzāde, Bergüzār-ı Edhem Yahūd Ta'līm-i Usūl-u Mūsikī adlı eserinde, bazı teorik bilgiler yanında çok sayıda güfteyi bir araya getirmiştir. 1890 yılında yayınlanan bu eser, dönemin müzik karakterini tespit açısından oldukça önemlidir. Makale, Muzikā-i Hümāyūn’un kurumsal tarihini tanıtarak başlamaktadır. Daha sonra Müştakzâde’nin hayatı ve eserleri hakkında genel bilgiler verilmiş özellikle Bergüzār-ı Edhem Yahūd Ta'līm-i Usūl-u Mūsikī adlı eseri ile ilgili çeşitli hususlara değinilmiştir. Sonraki aşamada, ikisi dinî, ikisi lâdînî temalı olmak üzere Müştakizâde tarafından bestelenmiş dört eserin müzikal açıdan analizi yapılmıştır. Çalışma, değerlendirme ve sonuç bölümüyle sona ermektedir.

Abstract

The influence of western music started to be felt strongly in the Ottoman Empire with the establishment of the Muzıka-yi Hümâyun (The Imperial Music School) during the reign of Mahmud II, instead of Mehterhane (The Janissary Band) that was dissolved in 1826. Due to the Ottoman palace’s accommodation, the western-style tonality resonated not with the military music only but also Turkish classical music. It paved the way for the formation of the late Ottoman music.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Arpa, S. (2020). Müştakzâde Hacı Edhem Efendi’nin Bazı Bestelerinin Makam ve Geçki Yönünden Analizi. Turkish Academic Research Review, Cilt: 5 Sayı: 2, 153–174. https://doi.org/10.30622/tarr.739369

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (13)

  1. Edhem Efendi, Ş. (1307). Bergüzâr-ı Edhem Yahud Ta’lim-i Usûl-u Mûsikî. Bahriye Matbaası.
  2. Feyzi, A. (2014). Şeyh Edhem Efendi Tarafından Yazılan “Bergüzar-ı Edhem Yahud Talim-i Usûl-û Musıkî” Adlı Güfte Mecmuası Üzerine Müzikolojik Bir İnceleme. Ekev Akademi Dergisi, 59.
  3. İhsanoğlu, E., Şeşen, R., Gündüz, G., & Bekar, M. S. (2003). Osmanlı Mûsikî Literatürü Tarihi. İslâm Tarihi, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi, IRCICA.
  4. İnal, İ.-E. M. K. (1958). Hoş Sadâ Son Asır Türk Mûsikîşinasları. Maarif Basımevi.
  5. Karagül, S. (2019). Osmanlı İmparatorluğu’nda Modern Müziğin Doğuşu: Musika-ı Hümayun [Y.L. Tezi]. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  6. Kutlay Baydar, E. (2010). Osmanlıda Görevli İki İtalyan Müzisyen: Giuseppe Donizetti ve Callisto Guatelli. Zeitschrift für die Welt der Türken, 1(2).
  7. Özcan, N. (1994). Edhem Efendi, Müştakzâde. Içinde TDV İslam Ansiklopedisi (C. 10).
  8. Özcan, N. (2006). Muzika-yi Hümâyun. Içinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 31).
  9. Öztuna, Y. (1990). Büyük Türk Mûsikîsi Ansiklopedisi (C. 1). Kültür Bakanlığı.
  10. Rona, M. (1970). 20. Yüzyıl Türk Musikisi. Türkiye Yayınevi.
  11. Sefer, E. (2012). XIX. Yüzyılda Batılılaşmanın Türk Musikisi’ne Etkileri [Y.L. Tezi]. İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  12. Sezen, A. (1992). Türk Müziğinde Nota Yayımcılığı (1875-1928) [Y.L. Tezi]. İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  13. Yıldırım, E. (2019). 19. Yüzyıl Sonu Osmanlı Toplumunda “Tercüme” Eserlerin Tanıtımı Üzerine Betimleyici Bir İnceleme: Kitapçı Arakel Katalogları [Y.L. Tezi]. İstanbul Okan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.