KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Turkish Academic Research Review / 2026 / Cilt: 11 Sayı: 3

Tümevarım Sorununu Yeniden Düşünmek: Ontolojik-Realist Bir Yaklaşım

Rethinking the Problem of Induction: An Ontological-Realist Approach

Hasan Aydın(Ondokuz Mayıs Üniversitesi)0000-0002-0692-3725
Sayfa
740–759
Yayın Tarihi
2026-09-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuç olarak ontolojik realizm, tümevarımın mantıksal kesinliğini temellendirmese de tümevarımsal çıkarımların neden belirli koşullarda başarılı olabildiğine ilişkin tamamlayıcı bir açıklama sunmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, tümevarım sorununu klasik epistemolojik gerekçelendirme tartışmasının ötesine taşıyarak ontolojik-realist bir perspektiften yeniden değerlendirmeyi amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Hume sonrasında Kant’ın aşkınsal koşullar çözümlemesi, Mill’in bilimsel yöntem anlayışı, Peirce’ün araştırma, gerçek genellikler ve uzun vadeli yakınsama vurgusu, Reichenbach’ın pragmatik haklı çıkarma girişimi, Bayes-Laplace çizgisinin olasılıksal güncelleme modeli, Goodman’ın yansıtılabilirlik problemi ve Popper’ın yanlışlama stratejisi sorunun farklı boyutlarını açıklığa kavuşturmuştur.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuç olarak ontolojik realizm, tümevarımın mantıksal kesinliğini temellendirmese de tümevarımsal çıkarımların neden belirli koşullarda başarılı olabildiğine ilişkin tamamlayıcı bir açıklama sunmaktadır.
🔬Tür:Modelleme & Sayısal Simülasyon
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Bilim felsefesi · tümevarım sorunu · nedensellik

Özet

Bu çalışma, tümevarım sorununu klasik epistemolojik gerekçelendirme tartışmasının ötesine taşıyarak ontolojik-realist bir perspektiften yeniden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Hume’un gösterdiği üzere, sonlu sayıdaki gözlemden gözlenmemiş durumlar veya gelecekteki olaylar hakkında ulaşılan sonuçlar, mantıksal bir zorunluluk taşımaz. Hume sonrasında Kant’ın aşkınsal koşullar çözümlemesi, Mill’in bilimsel yöntem anlayışı, Peirce’ün araştırma, gerçek genellikler ve uzun vadeli yakınsama vurgusu, Reichenbach’ın pragmatik haklı çıkarma girişimi, Bayes-Laplace çizgisinin olasılıksal güncelleme modeli, Goodman’ın yansıtılabilirlik problemi ve Popper’ın yanlışlama stratejisi sorunun farklı boyutlarını açıklığa kavuşturmuştur. Makale, bu yaklaşımları kavramsal çözümleme, eleştirel karşılaştırma ve felsefi argümantasyon yoluyla incelemektedir. Temel sav, önceki yaklaşımların ontolojiyi bütünüyle dışladığı değil, ontolojik düzen ile epistemik gerekçelendirme arasındaki bağı sistematik biçimde kurmadığıdır. Tümevarımsal öğrenmenin mümkün olabilmesi için insan zihninden bağımsız gerçeklikte yapısal sürekliliklerin, nedensel güçlerin, eğilimlerin ve ilişkisel örüntülerin bulunması gerekir. Ancak ontolojik düzen belirli bir tümevarımsal çıkarımı tek başına güvenilir kılmaz. Güvenilirlik, bu düzenin temsil edici gözlem, karşılaştırma, deney, mekanizma araştırması, bağımsız sınama ve hata düzeltme aracılığıyla ne ölçüde izlenebildiğine bağlıdır. Fiziksel, biyolojik ve toplumsal alanlar farklı yapılar ve değişim kaynakları içerir; fakat bu farklılık değişmez bir güvenilirlik hiyerarşisi doğurmaz. Çıkarımın gücü, mekanizmaların kararlılığına, sistemin açıklığına, bağlamın belirlenebilmesine ve epistemik denetimin niteliğine göre değişir. Sonuç olarak ontolojik realizm, tümevarımın mantıksal kesinliğini temellendirmese de tümevarımsal çıkarımların neden belirli koşullarda başarılı olabildiğine ilişkin tamamlayıcı bir açıklama sunmaktadır.

Abstract

This article reconsiders the problem of induction from an ontological-realist perspective by moving beyond the classical debate over epistemic justification. As Hume showed, a finite set of observations does not entail conclusions about unobserved cases or future events with logical necessity. Post-Humean responses have illuminated different dimensions of the problem: Kant analyzed the transcendental conditions of objective experience; Mill developed canons of causal inquiry; Peirce emphasized inquiry, real generalities, and long-run convergence; Reichenbach offered a pragmatic vindication; Bayesian-Laplacian approaches modeled probabilistic updating; Goodman reformulated the issue as a problem of projectibility; and Popper placed falsification and critical testing at the center of scientific rationality. Through conceptual analysis, critical comparison, and philosophical argumentation, the article argues not that these approaches are wholly devoid of ontological commitments, but that they do not systematically connect ontological order with epistemic warrant. Structural continuities, causal powers, tendencies, and relational patterns in mind-independent reality are necessary conditions of inductive learning. Yet ontological order alone is not sufficient to make a particular inference reliable. Reliability also depends on whether inquiry tracks the relevant structures through representative observation, controlled comparison, experimentation, mechanism research, independent testing, and error correction. Physical, biological, and social domains contain different kinds of structures and sources of change, but this difference does not establish a fixed hierarchy of reliability among the sciences. The strength of an inductive inference varies with the stability of the relevant mechanisms, the openness of the system, the specification of contextual and boundary conditions, and the quality of epistemic controls. The resulting view preserves Hume’s objection to demonstrative justification while explaining why induction can nevertheless be a fallible yet rational mode of inquiry. Ontological realism does not provide logical certainty for induction; it offers a complementary account of why inductive inferences can succeed under determinate conditions.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Aydın, H. (2026). Tümevarım Sorununu Yeniden Düşünmek: Ontolojik-Realist Bir Yaklaşım. Turkish Academic Research Review, Cilt: 11 Sayı: 3, 740–759. https://doi.org/10.30622/tarr.1986372

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (56)

  1. Archer, M. S. (1995). Realist social theory: The morphogenetic approach. Cambridge University Press.
  2. Armstrong, D. M. (1983). What is a law of nature? Cambridge University Press.
  3. Bayes, T. (1763). An essay towards solving a problem in the doctrine of chances. Philosophical Transactions of the Royal Society of London, 53, 370–418.
  4. Bhaskar, R. (1998). The possibility of naturalism: A philosophical critique of the contemporary human sciences (3rd ed.). Routledge. (Original work published 1979)
  5. Bhaskar, R. (2008). A realist theory of science. Routledge. (Original work published 1975)
  6. Bird, A. (2007). Nature’s metaphysics: Laws and properties. Clarendon Press.
  7. Boghossian, P. (2006). Fear of knowledge: Against relativism and constructivism. Clarendon Press.
  8. Boyd, R. (1991). Realism, anti-foundationalism and the enthusiasm for natural kinds. Philosophical Studies, 61(1–2), 127–148.
  9. Carnap, R. (1950). Logical foundations of probability. University of Chicago Press.
  10. Cartwright, N. (1989). Nature’s capacities and their measurement. Clarendon Press.
  11. Chakravartty, A. (2007). A metaphysics for scientific realism: Knowing the unobservable. Cambridge University Press.
  12. Dretske, F. I. (1977). Laws of nature. Philosophy of Science, 44(2), 248–268.
  13. Duhem, P. (1954). The aim and structure of physical theory (P. P. Wiener, Trans.). Princeton University Press. (Original work published 1914)
  14. Earman, J. (1992). Bayes or bust? A critical examination of Bayesian confirmation theory. MIT Press.
  15. Elder-Vass, D. (2010). The causal power of social structures: Emergence, structure and agency. Cambridge University Press.
  16. Ellis, B. (2001). Scientific essentialism. Cambridge University Press.
  17. Friedman, M. (1992). Causal laws and the foundations of natural science. In P. Guyer (Ed.), The Cambridge companion to Kant (ss. 161–199). Cambridge University Press.
  18. Ginsborg, H. (2017). Why must we presuppose the systematicity of nature? In M. Massimi & A. Breitenbach (Eds.), Kant and the laws of nature (ss. 71–88). Cambridge University Press.
  19. Goodman, N. (1978). Ways of worldmaking. Hackett.
  20. Goodman, N. (1983). Fact, fiction, and forecast (4th ed.). Harvard University Press.
  21. Guyer, P. (1990). Reason and reflective judgment: Kant on the significance of systematicity. Noûs, 24(1), 17–43.
  22. Guyer, P., & Walker, R. (1990). Kant’s conception of empirical law. Aristotelian Society Supplementary Volume, 64(1), 221–258.
  23. Harré, R., & Madden, E. H. (1975). Causal powers: A theory of natural necessity. Basil Blackwell.
  24. Howson, C., & Urbach, P. (2006). Scientific reasoning: The Bayesian approach (3rd ed.). Open Court.
  25. Hume, D. (2000). A treatise of human nature: Being an attempt to introduce the experimental method of reasoning into moral subjects (D. F. Norton & M. J. Norton, Eds.). Oxford University Press.
  26. Hume, D. (2007). An enquiry concerning human understanding (P. Millican, Ed.). Oxford University Press.
  27. Joyce, J. M. (1998). A nonpragmatic vindication of probabilism. Philosophy of Science, 65(4), 575–603.
  28. Kant, I. (1998). Critique of pure reason (P. Guyer & A. W. Wood, Trans. & Eds.). Cambridge University Press.
  29. Kant, I. (2000). Critique of the power of judgment (P. Guyer, Ed.; P. Guyer & E. Matthews, Trans.). Cambridge University Press.
  30. Kant, I. (2004). Prolegomena to any future metaphysics that will be able to come forward as science: With selections from the Critique of pure reason (Rev. ed.; G. Hatfield, Trans. & Ed.). Cambridge University Press.
  31. Laplace, P.-S. (1951). A philosophical essay on probabilities (F. W. Truscott & F. L. Emory, Trans.). Dover. (Original work published 1814)
  32. Mayr, E. (1982). The growth of biological thought: Diversity, evolution, and inheritance. Harvard University Press.
  33. Mill, J. S. (1974). A system of logic ratiocinative and inductive: Being a connected view of the principles of evidence and the methods of scientific investigation. In J. M. Robson (Ed.), The collected works of John Stuart Mill (Vols. 7–8). University of Toronto Press.
  34. Millican, P. (2009). Hume, causal realism, and causal science. Mind, 118(471), 647–712.
  35. Molnar, G. (2003). Powers: A study in metaphysics (S. Mumford, Ed.). Oxford University Press.
  36. Mumford, S. (2004). Laws in nature. Routledge.
  37. Peirce, C. S. (1931–1958). Collected papers of Charles Sanders Peirce (Vols. 1–8; C. Hartshorne, P. Weiss, & A. W. Burks, Eds.). Harvard University Press.
  38. Peirce, C. S. (1992). The essential Peirce: Selected philosophical writings, volume 1, 1867–1893 (N. Houser & C. Kloesel, Eds.). Indiana University Press.
  39. Peirce, C. S. (1998). The essential Peirce: Selected philosophical writings, volume 2, 1893–1913 (Peirce Edition Project, Ed.). Indiana University Press.
  40. Popper, K. R. (1959). The logic of scientific discovery. Hutchinson. (Original work published 1934)
  41. Popper, K. R. (1963). Conjectures and refutations: The growth of scientific knowledge. Routledge & Kegan Paul.
  42. Popper, K. R. (1972). Objective knowledge: An evolutionary approach. Clarendon Press.
  43. Psillos, S. (1999). Scientific realism: How science tracks truth. Routledge.
  44. Putnam, H. (1979). Reflections on Goodman’s Ways of worldmaking. The Journal of Philosophy, 76(11), 603–618.
  45. Quine, W. V. O. (1951). Two dogmas of empiricism. The Philosophical Review, 60(1), 20–43.
  46. Read, R., & Richman, K. A. (Eds.). (2000). The new Hume debate. Routledge.
  47. Reichenbach, H. (1938). Experience and prediction: An analysis of the foundations and the structure of knowledge. University of Chicago Press.
  48. Reichenbach, H. (1949). The theory of probability: An inquiry into the logical and mathematical foundations of the calculus of probability (E. H. Hutten & M. Reichenbach, Trans.). University of California Press.
  49. Reichenbach, H. (2007). Olasılık ve tümevarım (H. Aydın, Çev.). Üniversite ve Toplum: Bilim, Eğitim ve Düşünce Dergisi, 7(2), 1–7.
  50. Russell, B. (1912). The problems of philosophy. Williams and Norgate.
  51. Scheffler, I. (1980). The wonderful worlds of Goodman. Synthese, 45, 201–209.
  52. Searle, J. R. (1995). The construction of social reality. Free Press.
  53. Strawson, G. (1989). The secret connexion: Causation, realism, and David Hume. Clarendon Press.
  54. Strawson, P. F. (1952). Introduction to logical theory. Methuen.
  55. Tooley, M. (1977). The nature of laws. Canadian Journal of Philosophy, 7(4), 667–698.
  56. Wright, J. P. (1983). The sceptical realism of David Hume. Manchester University Press.