Dergiler / Tarih ve Günce / 2026 / Sayı: 18

Cumhuriyet Döneminde Yerel Sağlık Mücadeleleri: İzmir Veremle Savaş Derneği’nin Kuruluşu ve Faaliyetleri

Sayfa
159–189
Yayın Tarihi
2026-01-27
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu makalede, İzmir Veremle Savaş Derneği’nin kuruluş süreci, örgütsel yapısı ve faaliyetleri incelenerek, yerel sağlık mücadelelerinin Cumhuriyet dönemi sağlık politikalarındaki yeri ortaya konulmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Cumhuriyet’in ilk yıllarından itibaren bulaşıcı hastalıklarla mücadele, modernleşme ve toplumsal kalkınma politikalarının temel taşlarından biri olarak ele alınmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu bağlamda, verem (tüberküloz) hem yüksek ölüm oranları hem de toplum sağlığı üzerindeki yıkıcı etkileri nedeniyle merkezi ve yerel düzeyde öncelikli bir sağlık sorunu olmuştur.
💡
Sonuç & Katkı:Bu makalede, İzmir Veremle Savaş Derneği’nin kuruluş süreci, örgütsel yapısı ve faaliyetleri incelenerek, yerel sağlık mücadelelerinin Cumhuriyet dönemi sağlık politikalarındaki yeri ortaya konulmaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Cumhuriyet Dönemi · Verem · İzmir Veremle Savaş Derneği

Özet

Cumhuriyet’in ilk yıllarından itibaren bulaşıcı hastalıklarla mücadele, modernleşme ve toplumsal kalkınma politikalarının temel taşlarından biri olarak ele alınmıştır. Bu bağlamda, verem (tüberküloz) hem yüksek ölüm oranları hem de toplum sağlığı üzerindeki yıkıcı etkileri nedeniyle merkezi ve yerel düzeyde öncelikli bir sağlık sorunu olmuştur. İzmir’de kurulan Veremle Savaş Derneği, yerel sivil girişimlerle devlet politikalarının kesiştiği bir örnek teşkil etmektedir. Dernek, halkı bilinçlendirmeye yönelik yayın faaliyetleri, Sıhhi Cidal ve Sıhhat dergilerinde yürüttüğü çalışmalar, bağış kampanyaları, dispanserlerin kurulmasına yaptığı katkılar ve eğitim temelli girişimleriyle erken Cumhuriyet’in sağlık mücadelesinde önemli bir aktör haline gelmiştir. Bu makalede, İzmir Veremle Savaş Derneği’nin kuruluş süreci, örgütsel yapısı ve faaliyetleri incelenerek, yerel sağlık mücadelelerinin Cumhuriyet dönemi sağlık politikalarındaki yeri ortaya konulmaktadır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Köse, H. (2026). Cumhuriyet Döneminde Yerel Sağlık Mücadeleleri: İzmir Veremle Savaş Derneği’nin Kuruluşu ve Faaliyetleri. Tarih ve Günce, Sayı: 18, 159–189. https://ajindex.com/articles/1548722

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (35)

  1. BCA, Yer: 177.219.5, 30.10.0.0, Dosya Ek: 198, 14 Kasım 1924.
  2. BCA, Yer: 22.84.20, Fon: 30.18.1.1, Dosya: 229-34, 27 Ocak 1927.
  3. BCA, 490.1.0.0 / Yer: 597. 63. 7, 45.
  4. BCA, 490.1.0.0 / Yer: 597. 63. 7, 93.
  5. Akçiçek, Eren- Kayar, Ragıp. ‘İzmir’de Yayınlanan Tıp Dergilerinin Tarihçesi’, SSK Tepecik Hastanesi Dergisi 2, sayı 1 (1992): 81- 84.
  6. Aydın, Harun. “Cumhuriyet Dönemi’nde Sağlık Mücadelesinin Bulaşıcı Hastalıklara ve Toplum Sağlığına Yansıması: Kars İli Örneği”, Karadeniz Araştırmaları 22, sayı 85 (2025): 28-41.
  7. Aydın, Harun. “İkinci Dünya Savaşı Yıllarında Türkiye’de Bir Tehdit Unsuru Olarak Frengi, Sıtma, Tifüs ve Trahom”, Şarkiyat İlmi Araştırmaları Dergisi 16, sayı 1 (2024): 151-168.
  8. Aydın, Harun. “Savaş ve Salgın: Kore Savaşı’nda Türk Ordusunun Yaşadığı Sağlık Sorunları”, Tarih Okulu Dergisi 17, sayı 73 (2024): 3634-3661.
  9. Budak, Muhsin Ertürk. “Atatürk Dönemi Bulaşıcı Hastalıklar ve Alınan Önlemler (1923-1938)”, Yayınlanmamış Doktora Tezi: Atatürk Üniversitesi, 2025.
  10. Budak, Muhsin Ertürk. “Türkiye Cumhuriyeti’nde Trahomla Mücadele (1923-1938), Tarihsel Süreçte Anadolu’da Trahom, Ed: Şükran Köse, Fevzi Çakmak, Eren Akçiçek, Ahmet Çağrı Büke, Gece Kitaplığı Yayınları, (2023): 85- 106.
  11. Budak, Muhsin Ertürk. “Türkiye’de Cumhuriyeti’nde Frengiyle Mücadele (1923-1938)”, Tarihsel Süreçte Anadolu’da Frengi, Ed: Fevzi Çakmak, Eren Akçiçek, Şükran Köse, Ahmet Çağrı Büke, Gece Kitaplığı, (2024): 266-314.
  12. Demir, Enes Mert. “Cumhuriyet’in İlk Yıllarında İstanbul’daki Okullarda Görülen Salgın Hastalıklar ve Alınan Tedbirler”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 41, sayı 112 (2025): 617-663.
  13. Demirtürk, Sinan- Kaya, Mevlüt. “Kurtuluş Yıllarından 1940’lara İzmir’de Hastalıklar ve Yardımlaşmalar”, 21.
  14. Yüzyılda Eğitim ve Toplum 4, sayı 11 (2015): 143.
  15. Gökçe, Tevfik İsmail. Verem Mücadelesinde Verem Dispanserlerinin Rolü. Kader Basımevi, 1956.
  16. Gürgan, Mahmut. “Cumhuriyet’in İlk Yıllarında İzmir Veremle Mücadele Cemiyeti’nin Propaganda Faaliyetleri”, İzmir Göğüs Hastanesi Dergisi 27, sayı 2 (2013): 139-140.
  17. Hasene Nalan Hanım. ‘Verem Mücadele Cemiyetinde Hanımların Vazifesi’, Sıhhi Cidal 9, 2. Sene, (Mayıs 1925): 3.
  18. Hot, İnci “Sıhhiye Mecmuasına Göre Ülkemizde Bulaşıcı Hastalıklarla Mücadele”, Yayınlanmamış Doktora Tezi: İstanbul Üniversitesi, 2001.
  19. İzmir Verem Mücadele Cemiyeti Sıhhat ve İktisat Mücadele Almanağı 1930-1931. Sebat Matbaası, 1931.
  20. İzmir Verem Mücadele Cemiyeti, Verem Hakkında Neler Bilmelisiniz? Veremliler ve Birlikte Yaşayanlar İçin Faydalı Hakikatler. İzmir Bilgi Matbaası, 1926.
  21. Karayaman, Mehmet. “İzmir Verem Mücadele Cemiyeti Tarafından Yayınlanan Sıhhi Cidal-Sıhhat Dergisi”, Tıp Etiği-Hukuku Tarihi Dergisi 18, sayı 3 (2010): 140-152.
  22. Karayaman, Mehmet. 20. Yüzyılın İlk Yarısında İzmir’de Sağlık (1920- 1938). İzmir Büyükşehir Belediyesi Kent Kitaplığı, 2008.
  23. Kardaş, Abdulaziz “Türkiye’de Veremle Mücadele: İzmir Örneği”, Tarihsel Süreçte Anadolu’da Verem, Editörler: Eren Akçiçek, Fevzi Çakmak, Şükran Köse, Ahmet Çağrı Büke. Gece Kitaplığı, Ankara 2021.
  24. Kaya, Murat. “İzmir Zührevi Hastalıklarla Mücadele Cemiyeti’nin Kuruluşu ve Faaliyetleri”, Tarihsel Süreçte Anadolu’da Frengi (Sifiliz), Ed: Fevzi Çakmak, Eren Akçiçek, Şükran Köse, Ahmet Çağrı Büke, (Gece Kitaplığı Yayınları, 2024), 331-359.
  25. Otlu, Barış- Yakupoğulları, Yusuf. “Türkiye’de Verem Savaşı”, Lokman Hekim Dergisi, 2023;13 (Özel Sayı), 29-38.
  26. Öztürk, Hülya. “Dr. Behçet Uz ve Sağlık Politikaları”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, 2011.
  27. Sarı, Nil- Hatemi, Hüsrev. Tıp Tarihi Araştırmaları 5, İstanbul 1993.
  28. Sıhhat 1, 8. Yıl, (Ocak 1931): 8.
  29. Sıhhat 6, 6. Yıl, (Haziran 1929): 12.
  30. Sıhhi Cidal 5, (Eylül 1925): 18-22.
  31. Tülbentçi, Feridun Fazıl. Cumhuriyetten Sonra Çıkan Gazeteler ve Mecmualar, Başvekâlet Matbuat Müdürlüğü, 1941.
  32. Uz, Behçet, Atatürk’ün İzmir’i – Bir Kentin Yeniden Doğuşu, Haz: L. Ece Sakar, İş Bankası Kültür Yayınları, 2007.
  33. Ziyanak, Elif- Yücel, Özgür. “19.Yüzyıl Sonları- 20. Yüzyıl Başlarında Verem Hastalığına Karşı Yapılan Kongre ve Konferanslar”, Assam Uluslararası Hakemli Dergi 9, sayı 21 (2022):31-37.
  34. (http://www.kimkimdir.net.tr/kisiler/behcet-salih-uz)
  35. (https://www.izmir.bel.tr/tr/BelediyeBaskanlarimiz/48?sayfa=2)