Dergiler / Tarih ve Günce / 2026 / Sayı: 19

Osmanlı Polis Teşkilatı’nda Ermeni ve Rumlar

Armenians And Greeks İn The Ottoman Police Organization

Necdet Aysal(Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü)0000-0001-9574-6208
Sayfa
3–35
Yayın Tarihi
2026-08-12
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çalışma, arşiv belgeleri başta olmak üzere birinci ve ikinci el kaynaklar kullanılarak Osmanlı Polis Teşkilatı’nda Ermeni ve Rumların yerini, görevlerini ve bu durumun siyasi ve toplumsal etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Osmanlı Devleti, çok uluslu ve çok dinli yapısı nedeniyle idari ve güvenlik teşkilatlarında farklı etnik ve dini gruplara da yer vermiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu durum, özellikle 19. yüzyılda modernleşme sürecine giren Osmanlı bürokrasisinde daha belirgin hâle gelmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışma, arşiv belgeleri başta olmak üzere birinci ve ikinci el kaynaklar kullanılarak Osmanlı Polis Teşkilatı’nda Ermeni ve Rumların yerini, görevlerini ve bu durumun siyasi ve toplumsal etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Osmanlı DEvleti · Polis Teşkilatı · Ermeni ve Rum Polisler

Özet

Osmanlı Devleti, çok uluslu ve çok dinli yapısı nedeniyle idari ve güvenlik teşkilatlarında farklı etnik ve dini gruplara da yer vermiştir. Bu durum, özellikle 19. yüzyılda modernleşme sürecine giren Osmanlı bürokrasisinde daha belirgin hâle gelmiştir. Osmanlı Polis Teşkilatı da bu çok kültürlü yapının önemli bir örneğini oluşturmaktadır. Tanzimat’tan sonra kurumsallaşan polis teşkilatında Müslümanların yanı sıra Ermeni ve Rum unsurların da görev aldığı görülmektedir. Gayrimüslimlerin bu alanlarda tercih edilmesinde, çok dilli olmaları ve Avrupa ile kurulan diplomatik ilişkilerde kolaylık sağlamaları etkili olmuştur. Gayrimüslim polis memurları genellikle tercümanlık, kâtiplik, pasaport ve istihbaratla ilgili birimlerde görevlendirilmişlerdir. 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başında Osmanlı Devleti, milliyetçi hareketlerin yükselişiyle karşı karşıya kalmıştır. Bu süreçte Ermeni ve Rum cemaatleri içinde ortaya çıkan ayrılıkçı faaliyetler, devletin güvenlik politikalarını doğrudan etkilemiştir. Bu durum, polis teşkilatındaki Gayrimüslim memurlara yönelik bir güvensizlik ortamının oluşmasına yol açmıştır. Bu gelişmeler sonucunda, polis teşkilatında görev yapan Ermeni ve Rumların sayısı azaltılmış, bazıları görevden alınmış veya daha pasif görevlere kaydırılmıştır. Bu çalışma, arşiv belgeleri başta olmak üzere birinci ve ikinci el kaynaklar kullanılarak Osmanlı Polis Teşkilatı’nda Ermeni ve Rumların yerini, görevlerini ve bu durumun siyasi ve toplumsal etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır.

Abstract

The Ottoman Empire, owing to its multiethnic and multireligious structure, incorporated members of various ethnic and religious groups into its administrative and security institutions. This diversity became particularly pronounced in the Ottoman bureaucracy during the nineteenth century, a period marked by accelerated modernization. The Ottoman Police Organization represents a significant example of this multicultural composition. Following the Tanzimat reforms and the subsequent institutionalization of the police force, not only Muslims but also Armenian and Greek elements were employed within the organization. The preference for non-Muslims in certain positions was largely influenced by their multilingual abilities and the advantages they provided in diplomatic interactions with Europe. Non-Muslim police officers were generally assigned to roles related to translation, clerical work, passport control, and intelligence services. By the late nineteenth and early twentieth centuries, the Ottoman Empire faced the rise of nationalist movements. In this context, separatist activities emerging within the Armenian and Greek communities directly affected the state’s security policies. These developments fostered an atmosphere of distrust toward non-Muslim officials serving in the police organization. As a result, the number of Armenians and Greeks employed in the police force was reduced; some were dismissed from service, while others were reassigned to more passive duties. This study aims to examine the presence and roles of Armenians and Greeks in the Ottoman Police Organization, as well as the political and social implications of this situation, through the use of archival documents alongside primary and secondary sources.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Aysal, N., Şahin, E. (2026). Osmanlı Polis Teşkilatı’nda Ermeni ve Rumlar. Tarih ve Günce, Sayı: 19, 3–35. https://ajindex.com/articles/1548705

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (58)

  1. BOA., DH. EUM. MEM., 121-37, Tarih: 29. 12. 1341 (H).
  2. BOA., DH. EUM. ECB., Dosya No 19, Varaka No 36, Tarih: 19. Z 1336.
  3. BOA., DH. EUM. ECB., 19-36-0, Tarih: 19.12.1336 (H).
  4. BOA., DH. EUM. MEM., Dosya No 80, Gömlek No 78, Tarih: 28 M 1335
  5. BOA., DH. EUM. VRK., 18-40-0, Tarih: H 17.12.1336.
  6. BOA., DH. İD., Dosya No 159/2, Gömlek No 61, Tarih: 08 L 1331 (H).
  7. BOA., HR. SYS., Dosya No 2741, Gömlek No 59, Tarih: 09.S.1896 (M).
  8. BOA., DH. MEM., Dosya No 57, Gömlek No 22, Tarih: 09.S.1333.
  9. BOA., DH. ŞFR., 70-72, Tarih: 26.01.1335 (H).
  10. Üçüncü Sınıf Komiser Yovaniki Efendi’nin A-743 No’lu Sicil Özlük Dosyası
  11. Akkaya, Bülent. “Geçmişten Günümüze Türk Polis Teşkilatında Rütbeler.” Turkish Studies 8, sayı 5, (Bahar 2013): 59-72.
  12. Akşin, Sina. Osmanlı’dan Cumhuriyet’e. İletişim Yayınları, 2010.
  13. Alan, Gülbadi ve Taşcı, Tekin Aycan. “Kendi Kaynaklarında Yakındoğu Muavenet Heyeti’nin Kafkasya Bölgesindeki Faaliyetleri (1919-1920).” Karadeniz İncelemeleri Dergisi, sayı 31 (2021): 41-78.
  14. Armaoğlu, Fahir. 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi (1914-1995). Alkım Yayınevi, 2000.
  15. Aydın, Mahir. Osmanlı Devleti’nde Gayrimüslimler. Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2007.
  16. Aysal, Necdet. “Çanakkale Muharebelerinde Sağlık Hizmetleri ve Osmanlı Hilâl-i Ahmer Cemiyeti’nin Faaliyetleri.” 100’üncü Yılında Çanakkale Zaferi Sempozyumu (27-29 Nisan 2015), (Harp Akademileri Komutanlığı Stratejik Araştırmalar Enstitüsü, 2015), 267-296.
  17. Aysal, Necdet. “Kırım Savaşı’ndan Lozan Barış Antlaşması’na Osmanlı Dış Borçlarının Tarihsel Gelişim Süreci (1854-1923).” Atatürk Yolu Dergisi Lozan Özel Sayısı, sayı 53 (Güz 2013): 1-28.
  18. Bakacak, Alper. “XX. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti.”, Başlangıcından Günümüze Türkiye Cumhuriyeti Tarihi, editör Temuçin Ertan (Siyasal Kitabevi, 2016), 39-65.
  19. Belgelerle Türk Polis Tarihi. Cilt 1-2, Emniyet Genel Müdürlüğü Yayınları, 2014.
  20. Bozkurt, Gülnihâl. “Türk Hukuk Tarihinde Azınlıklar.” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 43, sayı 1 (Mayıs 1993): 49-59. Bozkurt, Gülnihâl. Alman-İngiliz Belgelerinin ve Siyasi Gelişmelerin Işığı Altında Gayrimüslim Osmanlı Vatandaşlarının Hukuki Durumu (1839-1914). Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1996.
  21. Bülbül, Gül. “Islahat Fermanı’nı Hazırlayan Sebepler ve Islahat Fermanı.” Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 2, sayı 2 (1989): 157-179.
  22. Cemiyeti Akvam ve Türkiye’de Ermeni ve Rumlar, çev. Tayfun Şengül. Dâhiliye Vekâleti Muhacirin Müdüriyeti Umumisi Neşriyatı, 1921.
  23. Çakmak, Zafer. “Mondros Mütarekesi Sonrası Ermeni, Rum ve Yunan İş Birliği.” Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 16, sayı 2 (2006): 403-412.
  24. Çaykıran, Güzin. “Millî Mücadele’ye Karşı Rum-Ermeni Ortak Hareketi ve Yunanistan’a Destek Faaliyetleri (1918-1922).” Askerî Tarih Araştırmaları Dergisi (ATAD), sayı 32 (2020): 95-120.
  25. Çetin, Sadık ve Doğan, Ayhan. “Asâkir-i Mansûre-i Muhammediyye Ordusunun Kurulması ve Amasya’ya Yansımaları.” Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 17, sayı 3 (2018): 1174-1185.
  26. Deringil, Selim. İktidarın Sembolleri ve İdeoloji. Doğan Kitap, 2014.
  27. Dinçer, Hasan. “Mondros Mütarekesi ve Sonrasındaki Gelişmeler.” Başlangıcından Günümüze Türkiye Cumhuriyeti Tarihi, editör Temuçin Faik Ertan. Siyasal Kitabevi, 2011.
  28. Ercan, Yavuz. Osmanlı Yönetiminde Gayrimüslimler-Kuruluştan Tanzimat’a Kadar Sosyal, Ekonomik ve Hukuki Durumları. Turhan Kitabevi Yayınları, 2001.
  29. Ercan, Yavuz. Başlangıcından Günümüze Türkiye’de Azınlık Sorunu-İmparatorluk’tan Cumhuriyet’e Kalan Sorunlar, Turhan Kitabevi Yayınları, 2011.
  30. Furat, Ayşe Zişan. “Berlin Antlaşması Sonrasında Balkanlar’da Cemaat-i İslamiyelerin Teşekkülü (1878-1918).” OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, sayı 33 (2013): 63-93.
  31. Görücü, Çağdaş. “19. Yüzyılda Osmanlı Devleti’nde Gayrimüslim Toplulukların Yaşadığı Dönüşüm ve Devletle İlişkileri.” Kırklareli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 13, sayı 1 (2024): 1-27.
  32. Gören, Hüseyin Hüsnü. Birinci Yüzyılında (1839-1938) Türk Polis Teşkilatının Tekâmül, Teşkilat ve Kadro Hareketleri. Yay. Haz. Ebubekir Açıkgöz. Emniyet Genel Müdürlüğü Belge Yönetimi Daire Başkanlığı Dokümantasyon Yayınları, 2018.
  33. Güneş, İhsan. Birinci TBMM’nin Düşünce Yapısı (1920-1923). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1997. İslamoğlu, Abdullah. “Hukuk Tarihimizde Polis Kurumuna Kısa Bir Bakış.” I. Türk Hukuk Tarihi Kongresi Bildirileri, 21-22 Aralık 2012, editör Fethi Gedikli, On İki Levha Yayınları, 2014.
  34. Kaynar, Süleyman. “Tarihi Süreç İçerisinde Türk Polis Teşkilatı’nın Kuruluşu, Organizasyonu, Fiziksel Yapılanması, Aday Seçme Şekli, Eğitim Programları ve Eğitim Süreçleri Üzerine Bir Araştırma.” Yüksek Lisans Tezi, Niğde Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, 2002.
  35. Kılıç, Selda. “Tanzimat’ın İlanından 1864 Düzenlemesinin Uygulanmasına Kadar Geçen Dönemde Valilik Kurumu.” Tarih Araştırmaları Dergisi 28, sayı 45 (2009): 43-62.
  36. Köksal, Ülkü. “II. Meşrutiyet Dönemi’nde ve Cumhuriyet’in İlk Yıllarında Trabzon Polis Mektebi.” Karadeniz İncelemeleri Dergisi, sayı 19 (2015): 139-166.
  37. Mayewsky, Wiladimir. Yabancı Gözüyle Ermeni Meselesi, çeviren Mehmet Sadık. Emniyet Genel Müdürlüğü Yayınları, 2001.
  38. Pehlivanlı, Hamit. “Askerî Polis Teşkilatı İstihbarat Raporlarında Millî Mücadele Sırasında Ermeni Rum Azınlığın Faaliyetleri ve Alınan Tedbirler.” Atatürk Yolu Dergisi 2, sayı 8 (Ağustos 1991): 675-682.
  39. Seçkinler, Ali Hakan. İç Güvenlik ve Türk Polis Teşkilatı (1839-1938). İksad Yayınları, 2021.
  40. Şahin, Eyüp. “Trabzon Vilayetinin Sosyo-Ekonomik Yapılanmasının 1914 Yılı Özel İdare Bütçesindeki Yansımaları.” Karadeniz Araştırmaları (KARAM) 3, sayı 10 (2006): 63-75.
  41. Şahin, Eyüp. “Türk Zabıta Yapılanmasının Tarihi Gelişimi.” Emniyet Genel Müdürlüğü Polis Dergisi, sayı 38 (2004): 117-130.
  42. Şahin, Eyüp. Dersaadet Polis Mektebi-Zamana ve Mekâna Sığmayan Polis Eğitim ve Öğretim Kurumu. Polis Akademisi Yayınları, 2018.
  43. Şahin, Eyüp. İlk Defa Yayınlanan Belgelerle Hasan Tahsin Gerçeği. Ketebe Yayınları, 2018.
  44. Şahin, Eyüp. Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Gayrimüslim Polis Biyografileri I-II. Polis Akademisi Yayınları, 2013.
  45. Şahin, Eyüp. Türk Polisinden Seçkin Biyografiler. 3. Emniyet Genel Müdürlüğü, Arşiv ve Dokümantasyon Dairesi Başkanlığı Yayınları, 2012.
  46. Şahin, Eyüp. Türk Polis Eğitim Tarihi. Emniyet Genel Müdürlüğü Belge Yönetimi Daire Başkanlığı Dokümantasyon Yayınları, 2018.
  47. Şahin, Eyüp. Dersaadet Polis Mektebi. Polis Akademisi Yayınları, 2018.
  48. Şimşir, Bilal, İngiliz Belgelerinde Osmanlı Ermenileri. Bilgi Yayınevi, Ankara, 1986.
  49. Turna, Yasin ve Akdoğan, Onur. “Osmanlı Polisinin Modernleşme Sürecinde Toplumsal Hayata Dâhil Edilmesi ve Davranışlarının Şekillenmesi.” Tarih ve Günce, sayı 10, (2022): 25-46.
  50. Türk İstiklal Harbi’nde Ayaklanmalar (1919-1921), Türk İstiklal Harbi VI. Genelkurmay Basımevi, 1974.
  51. Türsan, Nurettin. Yunan Sorunu. Ankara, 1987.
  52. Van, Bitlis Vilayetleri Askeri İstatistik, çeviren Mehmet Sadık. Matbaa-i Askeriye, 1330 (1914).
  53. Yılmaz, İbrahim. “Osmanlı Polis Teşkilatında İnsan Kaynakları Yönetimi: Selanik Vilayeti Örneği.” Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi 10, sayı 19 (Haziran 2020): 101-118.
  54. Yiğit, Yücel. Türk Polis Tarihinin Kökenleri. Polis Akademisi Yayınları, 2017.
  55. Yiğit, Yücel. “Atatürk Dönemi Polis Teşkilâtı”, Atatürk Ansiklopedisi, https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/903/Atatürk_Dönemi_Polis_Teşkilâtı. (30.06.2026).
  56. Yiğit, Yücel ve Şahin, Eyüp. “Emniyet İstihbarat Tarihi”, Türk İstihbarat Tarihi. editörler. İsmail Hakkı Demircioğlu- Ahmet Özcan-Namık Çençen-Yücel Yiğit, Yeditepe Yayınevi, İstanbul, 2021, s. 603-633.
  57. Yiğit, Yücel. “Komitacı ve İstihbaratçı Serkomiser Bulgar Sadık Sakarya Savaşı’nda”, 100. Yılında Sakarya Meydan Muharebesi, editörler Çiğdem Kılıçoğlu Cihangir-Kadri Unat, Ankara Üniversitesi Yayınları, 2021, s. 147-173.
  58. Yiğitoğlu, Mustafa. Yahudilik Mezhepler, editör Mehmet Haberli. Kitabi Yayınları, 2022.