Dergiler / Seleucia / 2026 / Sayı: XVI

Diyarbakır Yapılarındaki Çinilerin Malzeme ve Teknik Özellikleri Hakkında Bir Değerlendirme

Savaş Yıldırım(MERSİN ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-1491-6602
Sayfa
137–156
Yayın Tarihi
2026-05-25
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Buna karşın 16. yüzyılda Diyarbakır’da Safa Camii ve Melek Ahmet Paşa Camii minare kaidesinde tekniğin yeniden ele alınarak uygulanması kentin çini sanatı bakımından güçlü bir geleneğe sahip olduğunu ve aynı zamanda başkent İstanbul’dan farklılaşan kendine özgü bir anlayışı temsil ettiğini gösterir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmada Diyarbakır’daki Türk dönemi eserlerinde yer alan çiniler, malzeme ve teknik özellikleriyle ele alınarak sınıflandırılmış ve dönemler arası karşılaştırmalar yapılarak Anadolu-Türk çini sanatı içerisindeki yeri ortaya konmuştur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Osmanlı öncesi dönem için kentteki çini sanatına yönelik bilgilerimiz çok sınırlı olup 1961 yılındaki Artuklu Sarayı kazısında ele geçmiş, günümüzde Diyarbakır Arkeoloji Müzesi’nde sergilenen kabartma tekniğinde kitabe parçaları ve sıraltı tekniğinde figürlü çiniden ibarettir.
💡
Sonuç & Katkı:Buna karşın 16. yüzyılda Diyarbakır’da Safa Camii ve Melek Ahmet Paşa Camii minare kaidesinde tekniğin yeniden ele alınarak uygulanması kentin çini sanatı bakımından güçlü bir geleneğe sahip olduğunu ve aynı zamanda başkent İstanbul’dan farklılaşan kendine özgü bir anlayışı temsil ettiğini gösterir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Osmanlı çini sanatı · Diyarbakır · sıraltı

Özet

Bu çalışmada Diyarbakır’daki Türk dönemi eserlerinde yer alan çiniler, malzeme ve teknik özellikleriyle ele alınarak sınıflandırılmış ve dönemler arası karşılaştırmalar yapılarak Anadolu-Türk çini sanatı içerisindeki yeri ortaya konmuştur. Osmanlı öncesi dönem için kentteki çini sanatına yönelik bilgilerimiz çok sınırlı olup 1961 yılındaki Artuklu Sarayı kazısında ele geçmiş, günümüzde Diyarbakır Arkeoloji Müzesi’nde sergilenen kabartma tekniğinde kitabe parçaları ve sıraltı tekniğinde figürlü çiniden ibarettir. Diyarbakır’da çini bezeme, esas gelişimini 1515 yılında Osmanlı idaresine girdikten sonra sağlamıştır. Bu devirde, Klasik Osmanlı mimarisinin genel karakterine uygun bir biçimde, özellikle camilerin dış cephelerinde sade, dengeli ve mimariyi gölgelemeyen bir süsleme anlayışı hakimdir. İç mekânda ise tezyinata özel bir önem verilmiş ve çini, dekorasyonun başlıca unsuru haline gelmiştir. Bazı araştırmacılar, 16. yüzyılda Diyarbakır’ın çinili eser sayısı bakımından İstanbul’un ardından geldiğini belirtmektedir. Çiniler, motif ve kompozisyon bakımından İznik’le paralellik göstermekle birlikte, kalite bakımından onun çok gerisinde kalmıştır. Yoğun sır çatlakları, ulama levhaların birbirini tutmaması, renk tonlarındaki bozulmalar ve özellikle kahverengiye yakın soluk bir kırmızı renk ile mahalli bir karakter yansıtmakta ve bu bakımdan İznik çinilerinden açık bir şekilde ayrılmaktadır. Burada dile getirilmesi gereken diğer bir konu da çini mozaik tekniğine yöneliktir. Bu teknik İstanbul’da Fatih döneminde inşa edilen 1472 tarihli Çinili Köşk’ün cephesinde son örneğini vermiş ve 15. yüzyıl son çeyreği ardından bir daha görülmemiştir. Buna karşın 16. yüzyılda Diyarbakır’da Safa Camii ve Melek Ahmet Paşa Camii minare kaidesinde tekniğin yeniden ele alınarak uygulanması kentin çini sanatı bakımından güçlü bir geleneğe sahip olduğunu ve aynı zamanda başkent İstanbul’dan farklılaşan kendine özgü bir anlayışı temsil ettiğini gösterir.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Yıldırım, S. (2026). Diyarbakır Yapılarındaki Çinilerin Malzeme ve Teknik Özellikleri Hakkında Bir Değerlendirme. Seleucia, Sayı: XVI, 137–156. https://ajindex.com/articles/1542914

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (4)

  1. Altun-Arlı 2008
  2. Altun, A.,- Arlı, B. D., Anadolu Toprağının Hazinesi Çini Osmanlı Dönemi, Kale Grubu Kültür Yayınları, İstanbul. Arık 2007
  3. Arık, M. O., “Anadolu Selçuklu Toplum Hayatında Çini”, Anadolu’da Türk Devri Çini ve Seramik Sanatı, İstanbul, 29-69. Aslanapa 1962 Aslanapa O., “Diyarbakır Sarayı Kazısından İlk Rapor”, Türk Arkeoloji Dergisi XI (2), 10- 18. Atasoy-Raby 1989
  4. Atasoy, N.-Raby J., İznik Seramikleri, Türk Ekonomi Bankası Yayınları, London.