Dergiler / Sakarya Üniversitesi İşletme Enstitüsü Dergisi / 2025 / Cilt: 7 Sayı: 2

Mali Sürdürülebilirlik ve Bütçe Verimliliği Perspektifi ile Sağlık Endüstrilerinde Karar- İcra-Finansman Tasarımı

Decision-Execution-Financing Design in Healthcare Industries with a Financial Sustainability and Budget Efficiency Perspective

Yağmur Kaya(KIRIKKALE UNIVERSITY)0000-0002-0196-7833
Sayfa
256–276
Yayın Tarihi
2025-12-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Model, AB’nin 2014/24/EU Kamu Alımları Direktifinde tanımlanan Toplam Sahip Olma Maliyeti (TCO) ve Değer Odaklı Tedarik (VBP) prensipleriyle uyumlu biçimde, bütçe verimliliğini artıran, öngörülebilir geri ödeme takvimleriyle finansman yükünü azaltan ve yerlileşme odaklı üretim kapasitesini destekleyen bir çerçeve sunmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, Türkiye’de ilaç, tıbbi cihaz ve biyoteknoloji gibi ürünlerden oluşan sağlık endüstrilerinin kurumsal, finansal ve mali yönlerden yeniden yapılandırılması ihtiyacını, savunma sanayiinde başarıyla uygulanan “karar-icra-finansman” mimarisi üzerinden ele almaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çalışma, Strateji ve Bütçe Başkanlığı (SBB), TİTCK, Kalkınma Planları ve Kalkınma Programları belgelerinden ve sektördeki STK raporlarından hareketle mevcut parçalı yapının, yüksek ithalat bağımlılığı ve düşük teknoloji derinliği nedeniyle sürdürülebilir kalkınma hedefleriyle uyumlu olmadığını ortaya koymaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Model, AB’nin 2014/24/EU Kamu Alımları Direktifinde tanımlanan Toplam Sahip Olma Maliyeti (TCO) ve Değer Odaklı Tedarik (VBP) prensipleriyle uyumlu biçimde, bütçe verimliliğini artıran, öngörülebilir geri ödeme takvimleriyle finansman yükünü azaltan ve yerlileşme odaklı üretim kapasitesini destekleyen bir çerçeve sunmaktadır.
🔬Tür:Modelleme & Sayısal Simülasyon
📍Kapsam:2014 Verileri
⚙️Değişkenler:Mali Sürdürülebilirlik · Bütçe Verimliliği · Sağlık Endüstrileri

Özet

Bu çalışma, Türkiye’de ilaç, tıbbi cihaz ve biyoteknoloji gibi ürünlerden oluşan sağlık endüstrilerinin kurumsal, finansal ve mali yönlerden yeniden yapılandırılması ihtiyacını, savunma sanayiinde başarıyla uygulanan “karar-icra-finansman” mimarisi üzerinden ele almaktadır. Pandemi süreciyle beraber sağlık endüstrilerinin sadece birer sağlık ürün ve hizmet bileşeni değil aynı zamanda ekonomik güvenlik unsurları olduğu açık biçimde görülmüştür. Çalışma, Strateji ve Bütçe Başkanlığı (SBB), TİTCK, Kalkınma Planları ve Kalkınma Programları belgelerinden ve sektördeki STK raporlarından hareketle mevcut parçalı yapının, yüksek ithalat bağımlılığı ve düşük teknoloji derinliği nedeniyle sürdürülebilir kalkınma hedefleriyle uyumlu olmadığını ortaya koymaktadır. Bu kapsamda önerilen Sağlık Endüstrileri İcra Komitesi (SEİK), Sağlık Endüstrileri Başkanlığı (SEB) ve Sağlık Endüstrilerini Destekleme Fonu (SEDF) kurumsal yapılanmasını; strateji, uygulama ve finansman fonksiyonlarını aynı çatı altında birleştirerek karar-bütçe- sözleşme zincirini tek döngüde bütünleştirmeyi amaçlamaktadır. Model, AB’nin 2014/24/EU Kamu Alımları Direktifinde tanımlanan Toplam Sahip Olma Maliyeti (TCO) ve Değer Odaklı Tedarik (VBP) prensipleriyle uyumlu biçimde, bütçe verimliliğini artıran, öngörülebilir geri ödeme takvimleriyle finansman yükünü azaltan ve yerlileşme odaklı üretim kapasitesini destekleyen bir çerçeve sunmaktadır.

Abstract

This study addresses the need for institutional, financial, and fiscal restructuring of Türkiye's healthcare industries, comprised of pharmaceuticals, medical devices, and biotechnology products, through the "decision-execution-financing" architecture successfully implemented in the defense industry. The pandemic has clearly demonstrated that healthcare industries are not only components of healthcare products and services but also elements of economic security. Drawing on documents from the Strategy and Budget Presidency (SBB), TİTCK, Development Plans and Development Programs, and reports from NGOs in the sector, the study demonstrates that the current fragmented structure is incompatible with sustainable development goals due to its high import dependency and low technological depth. In this context, the proposed institutional structure of the Health Industries Executive Committee (SEİK), Health Industries Presidency (SEB), and Health Industries Support Fund (SEDF) aims to integrate the decision-budget-contracting chain into a single cycle by uniting strategy, implementation, and financing functions under one roof. The model provides a framework that increases budget efficiency, reduces the financing burden with predictable repayment schedules, and supports localization-focused production capacity, in line with the Total Cost of Ownership (TCO) and Value-Based Procurement (VBP) principles defined in the EU's 2014/24/EU Public Procurement Directive.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kaya, Y. (2025). Mali Sürdürülebilirlik ve Bütçe Verimliliği Perspektifi ile Sağlık Endüstrilerinde Karar- İcra-Finansman Tasarımı. Sakarya Üniversitesi İşletme Enstitüsü Dergisi, Cilt: 7 Sayı: 2, 256–276. https://doi.org/10.47542/sauied.1829303

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (55)

  1. ADP Health. (2020). Value-based procurement of medical equipment (pp. 16–19). https://adphealth.org/upload/resource/VBP_Guide_EN_June2020.pdf Erişim tarihi: 14 Ağustos 2025
  2. ARTED. (2022). Sustainable procurement in medical devices and IVD industry (White paper). https://arted.org.tr/wp-content/uploads/2022/02/sustainable-procurement-in-medical-devices-and-ivd-industry.pdf Erişim tarihi: 18 Ağustos 2025
  3. Deloitte & SEİS (2021). Sağlığın dinamosu: Türkiye tıbbi teknoloji ve cihaz sektörü (s. 5). https://www.seis.org.tr/cms-uploads/2022/03/Tibbi_Cihaz_Sektor_Raporu.pdf Erişim tarihi: 14 Ağustos 2025.
  4. Devlet Planlama Teşkilatı. (2006). Dokuzuncu kalkınma planı (2007-2013) (ss. 94-95). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/Dokuzuncu_Kalkinma_Plani-2007-2013.pdf Erişim tarihi: 08 Temmuz 2025.
  5. Egeli, S., Güvenç, S., Kurç, Ç., & Mevlütoğlu, A. (2024). From client to competitor: The rise of Türkiye’s defence industry (p. 11). The International Institute for Strategic Studies. https://www.iiss.org/globalassets/media-library---content--migration/files/research-papers/2024/05-new/iiss_from-client-to-competitor-the-rise-of-turkiyes-defence-industry_010520242.pdf Erişim tarihi: 14 Ağustos 2025
  6. European Commission. (2024). Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council (ss. 3-4). https://health.ec.europa.eu/system/files/2024-01/mdr_in-vitro-proposal.PDF Erişim Tarihi: 09 Ağustos 2025
  7. European Union. (2014). Directive 2014/24/eu of the European Parliament and of the council of 26 february 2014 on public procurement and repealing directive 2004/18/ec. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32014L0024 Erişim tarihi: 14 Ağustos 2025
  8. Genç, S. Y., & Ekiz, R. (2020). Kurumsal iktisat: Metodolojik ve terminolojik temeller. C. C. Aktan (Ed.), Kurumsal iktisat içinde (s. 171). SOBİAD Hukuk ve İktisat Araştırmaları Merkezi Yayınları.
  9. Gerecke, G., Clawson, J., Möller, T., & Shulman, L. (2020). Procurement: The unexpected driver of value-based health care (pp. 5-10). https://www.aifd.org.tr/wp-content/uploads/2020/09/benefits-of-a-clinical-research-strategy-for-turkey-report.pdf Erişim tarihi: 15 Ağustos 2025.
  10. İlaç Endüstrisi İşverenler Sendikası. (2025). 2024 Türkiye ilaç sektörü (p. 12). https://www.ieis.org.tr/static/shared/publications/pdf/29525pYzg_tr_ilac_sektoru_raporu_2024_.pdf Erişim tarihi: 08 Eylül 2025.
  11. Muhasebat Genel Müdürlüğü. (2024). Merkezi yönetim bütçe istatistikleri: Bütçe gider tabloları. https://muhasebat.hmb.gov.tr/merkezi-yonetim-butce-istatistikleri Erişim tarihi: 03 Eylül 2025.
  12. North, Douglass C. (1991). Institutions. Journal of Economic Perspectives, 5(1), 97–112.
  13. OECD. (2017). New health technologies: Managing access, value and sustainability (pp. 34–35). Paris: OECD Publishing. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2017/01/new-health-technologies_g1g72f2b/9789264266438-en.pdf Erişim tarihi: 12 Eylül 2025.
  14. OECD. (2023). Health at a glance 2023: OECD indicators (p. 154). OECD Publishing. https://www.oecd.org/en/publications/2023/11/health-at-a-glance-2023_e04f8239/full-report/health-expenditure-in-relation-to-gdp_e3566919.html?utm_source=chatgpt.com Erişim tarihi: 31 Ağustos 2025.
  15. OECD. (2023). Health at a glance 2023: OECD indicators (p. 162). https://www.oecd.org/en/publications/2023/11/health-at-a-glance-2023_e04f8239/full-report/health-expenditure-in-relation-to-gdp_e3566919.html?utm_source=chatgpt.com OECD Publishing.
  16. OECD. (2025). OECD sağlık istatistikleri. https://www.oecd.org/en/data/datasets/oecd-health-statistics.html Erişim tarihi: 30 Ağustos 2025.
  17. OECD, Eurostat, & World Health Organization. (2017). A system of health accounts 2011: Revised edition (pp. 38–40). OECD Publishing. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2017/03/a-system-of-health-accounts-2011_g1g75c9d/9789264270985-en.pdf?utm_source=chatgpt.com Erişim tarihi: 30 Ağustos 2025.
  18. Ostrom, E. (2010). Polycentric systems for coping with collective action and global environmental change. Global Environmental Change, 20(4), 550–557. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2010.07.004
  19. Pharmaceutical Pricing and Reimbursement Information. (2017). Short PPRI pharma profile: Turkey (pp. 13, 23–24). https://ppri.goeg.at/sites/ppri.goeg.at/files/inline-files/Short_PPRI_Pharma_Profile%20Turkey%202017_consolidated_1.pdf Erişim tarihi: 18 Eylül 2025.
  20. Rodrik, D. (2004). Industrial policy for the twenty-first century (Faculty Research Working Paper Series). Harvard University, John F. Kennedy School of Government Cambridge, pp. 1-58.
  21. Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. (2025). Sağlık teknolojisi değerlendirme raporları. https://shgmargestddb.saglik.gov.tr/TR-64109/std-raporlari.html?utm_source=chatgpt.com Erişim tarihi: 14 Eylül 2025.
  22. Savunma Sanayi Başkanlığı. (2024). 2024-2028 Savunma sanayii sektörel strateji dokümanı (ss. 20-21, 35). https://www.ssb.gov.tr/Images/Uploads/MyContents/F_20240917164305314800.pdf Erişim tarihi: 16 Ağustos 2025
  23. Savunma Sanayi Müsteşarlığı. (2011). Sanayi katılımı/offset rehberi. https://www.ssb.gov.tr/Images/Uploads/MyContents/F_20171110145431373769.pdf?utm_source=chatgpt.com Erişim tarihi: 16 Ağustos 2025.
  24. Savunma Sanayi Müsteşarlığının Kurulması Hakkında Kanun. (1985). T.C. Resmi Gazete, 13 Kasım, 1985, Sayı: 18927.
  25. Savunma Sanayii Başkanlığı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi. (2018). 7 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi, T.C. Resmi Gazete, 07 Ağustos 2018, Sayı 30479.
  26. Savunma Sanayi Başkanlığı. (2020). 2019 yılı faaliyet raporu (s. 10). https://www.ssb.gov.tr/Images/Uploads/MyContents/V_20200324162051501815.pdf?utm_source=chatgpt.com Erişim tarihi: 15 Ağustos 2025.
  27. Sayıştay Başkanlığı. (2024). Savunma Sanayi Başkanlığı 2023 yılı Sayıştay denetim raporu (ss. 1-2, 11- 12). https://www.sayistay.gov.tr/reports/download/ZkYqBr6oj3-savunma-sanayii-baskanligi Erişim Tarihi: 28 Ağustos 2025.
  28. Sosyal Güvenlik Kurumu. (2018). Yerelleşme sürecine ilişkin duyuru. https://sgk.gov.tr/Duyuru/Detay/Yerellesme-Surecine-Iliskin-Duyuru-2022-11-15-11-42-29 Erişim tarihi: 10 Eylül 2018.
  29. Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2018a). Sağlık endüstrilerinde dönüşüm, Özel ihtisas komisyonu raporu (ss. 88–89). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2020/04/SaglikEndustrilerindeDonusumOzelIhtisasKomisyonuRaporu.pdf Erişim tarihi: 11 Temmuz 2025.
  30. Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2018b). Sağlık hizmet kalitesi ve mali sürdürülebilirlik: Özel ihtisas komisyonu ihtisas komisyonu raporu (ss. 51, 68). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2020/04/SaglikHizmetKalitesi_ve_MaliSurdurulebilirlikOzelIhtisasKomisyonuRaporu.pdf Erişim tarihi: 12 Temmuz 2025.
  31. Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023a). Sağlık endüstrilerinde dönüşüm, Özel ihtisas komisyonu ilaç çalışma grubu raporu (ss. 16–18, 31, 36). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2025/08/Saglik-Endustrilerinde-Donusum-OIK-Ilac-Sanayii-Calisma-Grubu-Raporu_01082025.pdf Erişim tarihi: 28 Temmuz 2025.
  32. Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023b). Sağlığın korunması ve geliştirilmesi, Özel ihtisas komisyonu raporu (ss. 19, 85). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2025/08/Sagligin-Korunmasi-ve-Gelistirilmesi-OIK-Raporu_01082025.pdf Erişim tarihi: 11 Ağustos 2025.
  33. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2014). Onuncu kalkınma planı: Tıbbi cihaz ve tıbbi malzeme çalışma grubu raporu (ss. 32–36). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Onuncu-Kalkinma-Plani-Tibbi-Cihaz-ve-Tibbi-Malzeme-Calisma-Grubu-Raporu.pdf Erişim tarihi: 14 Eylül 2025
  34. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2018). On birinci kalkınma planı (2019–2023) (ss. 80–82). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/On_Birinci_Kalkinma_Plani-2019-2023.pdf Erişim tarihi: 09 Temmuz 2025.
  35. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2019). 2020 yılı Cumhurbaşkanlığı yıllık programı (ss. 148–150). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/2020_Yili_Cumhurbaskanligi_Yillik_Programi.pdf Erişim tarihi: 13 Temmuz 2025.
  36. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023). Orta vadeli program (2024–2026) (s. 44). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/09/Orta-Vadeli-Program_2024-2026.pdf Erişim tarihi: 05 Eylül 2025.
  37. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023). On ikinci kalkınma planı (2024–2028) (ss. 82–85, 87–89). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/12/On-Ikinci-Kalkinma-Plani_2024-2028_11122023.pdf Erişim tarihi: 09 Temmuz 2025.
  38. T.C. Cumhurbaşkanlığı. (2025). 9903 sayılı Cumhurbaşkanı kararı. T. C. Resmî Gazete, 30 Mayıs, 2025, Sayı: 32915. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/05/20250530-2.pdf Erişim tarihi: 14 Ağustos 2025.
  39. T.C. Kalkınma Bakanlığı. (2010). Orta vadeli program (2011–2013) (s. 45). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2018/11/Orta_Vadeli_Program2011-2013.pdf Erişim tarihi: 11 Temmuz 2025.
  40. T.C. Kalkınma Bakanlığı. (2013). Onuncu kalkınma planı (2014–2018) (ss. 34–35, 180–181). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2025/06/Onuncu_Kalkinma_Plani-2014-2018.pdf Erşim tarihi: 08 Temmuz 2025.
  41. T.C. Kalkınma Bakanlığı. (2014). Tıbbi cihaz ve tıbbi malzeme çalışma grubu raporu (s. 1). https://www.seis.org.tr/cms-uploads/2021/09/tibbi-cihaz-ve-tibbi-malzeme-calisma-grubu-raporu.pdf Erişim tarihi: 22 Eylül 2025.
  42. T.C. Kalkınma Bakanlığı. (2015). Orta vadeli program (2016–2018) (ss. 9–10). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2018/11/Orta-Vadeli-Program-2016-2018Revize.pdf Erişim tarihi: 11 Temmuz 2025.
  43. Tıbbi İlaç ve Sağlık Endüstrisi Derneği. (2016). Yerelleşme süreci hakkında duyuru. https://www.tisd.org.tr/Upload/haberDuyuru2016/619-fzzD3Hwn.pdf Erişim tarihi: 10 Eylül 2025.
  44. Ticaret Bakanlığı. (2023). İlaç ve eczacılık ürünleri sektörü (s. 1). https://ticaret.gov.tr/data/5b87000813b8761450e18d7b/İlaç%20ve%20Eczacılık%202023.pdf Erişim tarihi: 07 Ağustos 2025.
  45. Trade & Industrial Policy Strategies. (2024). South African medical devices masterplan – Value chain annexure 4a: Turkey case study (p. 2). https://www.tips.org.za/images/South_African_Medical_Devices_Masterplan_Value_Chain_Annexure_4a_Case_Study_-_Turkey.pdf?utm_source=chatgpt.com Erişim tarihi: 17 Eylül 2025.
  46. Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu. (2025). Ulusal destek programları. https://tubitak.gov.tr/tr/destekler/sanayi/ulusal-destek-programlari Erişim tarihi: 10 Eylül 2025.
  47. Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu. (2015). Türkiye tıbbi cihaz sektörü strateji belgesi ve eylem planı. https://www.titck.gov.tr/Dosyalar/TibbiCihaz/ProjeveStrateji/Tıbbi%20Cihaz%20Sektör%20Stratejisi%20Belgesi%20ve%20Eylem%20Planı%2025.11.2015.pdf Erişim tarihi: 13 Eylül 2025.
  48. Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu. (2024). Tıbbi cihaz sektörü belgesi. https://www.massiad.org.tr/dosya/yuklenenler/2024/04/Sirkuler_0048_2024-ek_TIBBCHAZSEKTRBELGESI.pdf Erişim tarihi: 12 Eylül 2025.
  49. Türkiye İstatistik Kurumu. (2024a). Sağlık harcamaları istatistikleri 2023. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Saglik-Harcamalari-Istatistikleri-2023-53561 Erişim tarihi: 01 Eylül 2025.
  50. Türkiye İstatistik Kurumu. (2024b). Dış ticaret istatistikleri. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=dis-ticaret-104&dil=1 Erişim tarihi: 13 Eylül 2025.
  51. Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı. (2025). Proje destekleri. https://proje-destek.tuseb.gov.tr/a-grubu-proje-destekleri Erişim tarihi: 10 Eylül 2025.
  52. Uzun, H. (2023). Kamu yönetiminde karar alma ve kamu politikası oluşturma süreçlerinde yeni arayışlar. Kamu yönetiminde yeni yönelimler içinde (ss. 239–280). Ekin Yayınevi.
  53. Vural, E. H., Kaskati, T., Vural, İ. M., Özalp, M. A., & Gümüşel, B. (2024). Are Turkish pharmaceutical pricing strategies an access barrier to oncology medicines for Türkiye? Frontiers in Pharmacology, 15, 1364341. https://doi.org/10.3389/fphar.2024.1364341
  54. Williamson, O. E. (1985). The economic institutions of capitalism: Firms, markets, and relational contracting (pp. 385–390). Free Press.
  55. World Health Organization (WHO). (2021). Global strategy on digital health 2020–2025 (pp. 11–13). https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/1f4d4a08-b20d-4c36-9148-a59429ac3477/content Erişim tarihi: 22 Eylül 2025.