Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightTeorik bir vaka analizi aracılığıyla test edilen model, karar alma sürecinin erken aşamalarında yapılan koruyucu ve uygulayıcı yatırımların, toplam karar maliyetini düşürdüğünü ve karar kalitesini artırdığını göstermektedir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Bu çalışma, karar verme süreçlerinin genellikle göz ardı edilen ancak stratejik öneme sahip bir boyutu olan karar verme maliyetleri üzerine odaklanmaktadır. Geleneksel kalite maliyeti yaklaşımları üretim ve operasyonel süreçlere yoğunlaşırken, karar alma sürecinin kendisinin neden olduğu doğrudan ve dolaylı maliyetler çoğu zaman sistematik biçimde ele alınmamaktadır. Bu boşluğu gidermek amacıyla çalışma, karar verme yaşam döngüsü boyunca ortaya çıkan Üretim, Uygulama, Başarısızlık, Koruma ve Müzakere maliyetleri kategorilerinde tanımlamaktadır. Söz konusu maliyetlerin dinamik ve karşılıklı bağımlı doğası nedeniyle, karar vericilerin bu unsurlar arasında denge kurabilmesi için Çok Amaçlı Hedef Programlama (ÇAHP) temelli bir optimizasyon modeli kullanılmıştır. Model, karar verici tercihlerini ve stratejik öncelikleri gözeterek maliyet sapmalarını minimize etmeyi amaçlamaktadır. Teorik bir vaka analizi aracılığıyla test edilen model, karar alma sürecinin erken aşamalarında yapılan koruyucu ve uygulayıcı yatırımların, toplam karar maliyetini düşürdüğünü ve karar kalitesini artırdığını göstermektedir. Bu kapsamda çalışma, karar verme süreçlerinin maliyetlerini ölçülebilir, yönetilebilir ve optimize edilebilir bir yapıya kavuşturarak literatüre yenilikçi bir katkı sunmaktadır.
Abstract
This study focuses on decision-making costs, a dimension of organizational processes that is often overlooked despite its strategic importance. While traditional quality cost approaches tend to concentrate on production and operational activities, they rarely account for the direct and indirect costs arising from the decision-making process itself in a systematic manner. To address this gap, the study identifies and categorizes decision-related costs across the decision-making lifecycle into five interrelated domains: Production, Implementation, Failure, Protection, and Negotiation Costs. Given the dynamic and interdependent nature of these cost components, a Multi-Objective Goal Programming (MOGP) model is used to support decision-makers in balancing trade-offs among them. The model aims to minimize cost deviations by incorporating decision-maker preferences and strategic priorities into the optimization process. Validated through a theoretical case study, the findings indicate that early-stage investments in protective and implementation activities significantly reduce total decision-making costs while improving the overall quality of decisions. Accordingly, this study makes a novel contribution to the literature by conceptualizing decision-making costs as quantifiable, manageable, and optimizable elements, thereby offering a new perspective for enhancing both decision efficiency and strategic resource allocation in organizations.