KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları / 2026 / Cilt: 14 Sayı: 1

Ortaokul Öğrencilerinin Özetleme Becerilerinin ve Özetleme Tutumlarının İncelenmesi

An Investigation into Middle School Students’ Summarization Skills and Their Attitudes Toward Summarization

Süleyman Uysal(Milli Eğitim Bakanlığı)0009-0008-0526-1505
Mustafa Köroğlu(Hatay Mustafa Kemal University)0000-0003-4701-8120
Sayfa
43–58
Yayın Tarihi
2026-06-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Özetlemeye yönelik becerileri ise “Özetlemeye Yönelik Tutum Ölçeği” aracılığıyla tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu araştırmanın amacı, ortaokul 8. sınıf öğrencilerinin özetleme başarılarının ve özetlemeye yönelik tutumlarının ne düzeyde olduğu bununla birlikte özetleme başarıları ve özetleme tutumları arasındaki ilişkiyi incelemektir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çalışma 300 kişiden oluşan ortaokul 8.sınıf öğrencilerinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Özetlemeye yönelik becerileri ise “Özetlemeye Yönelik Tutum Ölçeği” aracılığıyla tespit edilmiştir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:2021 Verileri
⚙️Değişkenler:Özetleme becerisi · özetleme başarısı · özetlemeye yönelik tutum

Özet

Bu araştırmanın amacı, ortaokul 8. sınıf öğrencilerinin özetleme başarılarının ve özetlemeye yönelik tutumlarının ne düzeyde olduğu bununla birlikte özetleme başarıları ve özetleme tutumları arasındaki ilişkiyi incelemektir. Bu nicel çalışmada, ilişkisel araştırma deseni kullanılmıştır. Çalışma 300 kişiden oluşan ortaokul 8.sınıf öğrencilerinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların özetleme becerileri “Özetleme Stratejileri Puanlama Ölçeği” kullanılarak belirlenmiştir. Özetlemeye yönelik becerileri ise “Özetlemeye Yönelik Tutum Ölçeği” aracılığıyla tespit edilmiştir. Uygulama öncesi uzman görüşleri alınıp Ayaz’ın Definesi (MEB, 2021) adlı metin uygulama aracı olarak belirlenmiş, değişkenler belirlenip uygulama şablonu oluşturulmuştur. Verilerin analizi, "SPSS Statistics 27.0.1" yazılımı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Yapılan istatistik çözümlemelerinde anlamlılık düzeyi .05 olarak esas alınmıştır. Elde edilen bulgular öğrencilerin özetleme başarılarının iyi düzeyde (%73.9) olduğunu göstermektedir. Öğrencilerin özetlemeye yönelik tutumlarının cinsiyet değişkenine göre değişip değişmediğine yönelik gerçekleştirilen bağımsız örneklem t-testi sonuçları, kız ( x =2.98) ve erkek ( x =2.96) öğrencilerin özetlemenin önemine biraz inandıklarını göstermektedir. Ayrıca öğrencilerin özetlemeye karşı toplam puan, özetlemenin önemine inanma puanları ve özetleme yapmaktan hoşlanma puanları göz önünde bulundurularak kız ve erkek öğrenci puanları arasında anlamlı bir fark bulunamamıştır (.973; p >.05). Son olarak öğrencilerin özetleme başarıları ile özetlemeye yönelik tutumları arasında olumlu yönde zayıf bir ilişki ( r =.134) olduğu tespit edilmiştir.

Abstract

This study aims to examine the levels of summarizing achievement and attitudes toward summarizing among 8th-grade secondary school students, as well as the relationship between their summarizing achievement and attitudes. This quantitative study employed a correlational research design. The research was conducted with the participation of 300 8th-grade students. Participants' summarizing skills were determined using the “Summarizing Strategies Scoring Scale,” while their attitudes toward summarizing were identified through the “Attitude Scale Toward Summarizing”. Prior to the implementation, expert opinions were obtained, and the text "Ayaz’ın Definesi” (MEB, 2021) was selected as the implementation tool. Following the determination of variables, an implementation template was created. Data analysis was performed using “SPSS Statistics 27.0.1” software. The significance level for statistical analysis was set at .05. The findings indicate that students' summarizing achievement is at a good level (%73.9). The results of the independent samples t-test, conducted to determine whether students’ attitudes toward summarizing vary by gender, show that both female ( x =2.98) and male ( x =2.96) students “somewhat” believe in the importance of summarizing. Furthermore, considering students’ total scores, scores on believing in the importance of summarizing, and scores on enjoying summarizing, no significant difference was found between the scores of female and male students (.973; p >.05). Finally, a weak positive correlation ( r =.134) was identified between students' summarizing achievement and their attitudes toward summarizing.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Uysal, S., Köroğlu, M. (2026). Ortaokul Öğrencilerinin Özetleme Becerilerinin ve Özetleme Tutumlarının İncelenmesi. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, Cilt: 14 Sayı: 1, 43–58. https://doi.org/10.35233/oyea.1781825

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (60)

  1. Akın, A. (2016). Yabancı dil öğretiminde yaratıcı drama yöntemi kullanımının lise 12. sınıf öğrencilerinin eleştirel, yansıtıcı düşünme becerilerine ve öğrencilerin yabancı dil öğrenme tutumlarına etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Adnan Menderes Üniversitesi, Aydın.
  2. Aksan, D. (2000). Her yönüyle dil: Ana çizgileriyle dilbilim (3. baskı). Türk Dil Kurumu Yayınları.
  3. Akyol, H. (2006). Türkçe ilk okuma yazma öğretimi. Ankara: Pegem A Yayıncılık
  4. Altunkaya, H. (2018). Ortaokul 8. Sınıf Öğrencilerinin Okur Özyeterlikleri ile Okuduklarını Anlama Becerileri Arasındaki İlişki. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 6(1), 202-219. https://doi.org/10.16916/aded.368192
  5. Aslan, Y., ve Eroğlu, B. (2020). Ortaokul öğrencilerinin özetleme tutumlarının bazı değişkenler açısından incelenmesi. Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 6(2), 281-294. https://doi.org/10.31464/jlere.610085
  6. Avivah, A., Hilmiyati, F., & Khaeroni, K. (2022). The utilization of text summary techniques to improve students’ reading comprehension skills. Journal of Integrated Elementary Education, 2(2), 95–104. https://doi.org/10.21580/jieed.v2i2.12635
  7. Bahap Kudret, Z., ve Baydık, B. (2016). Başarılı ve Başarısız Dördüncü Sınıf Okuyucularının Okuduğunu Anlama ve Özetleme Becerileri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 17(03), 317-346. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.268558
  8. Bahçıvan, H. K. (2020). Ortaokul öğrencilerinin özetleme başarıları ile özetlemeye yönelik tutumları ve öz yeterlik algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi.
  9. Balcı, A. (2009). İlköğretim 8. sınıf öğrencilerinin okuma alışkanlık ve ilgileri üzerine bir araştırma [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi, Ankara.
  10. Başkan, A. (2019). Yedinci Sınıf Öğrencilerinin Öyküleyici Metin Yazma Becerilerinin Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(2), 453-467. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2019.19.46660-465652
  11. Bayat, N., ve Çetinkaya, G. (2018). Ortaokul öğrencilerinin okuma alışkanlıkları ve tercihleri. İlköğretim Online, 17(2), 984-1001. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2018.419349
  12. Bereiter, C., & Scardamalia, M. (2019). Knowledge-transforming and knowledge-telling. In R. J. Sternberg & C. A. Sternberg (Eds.), The nature of human intelligence (pp. 306–311). Cambridge University Press.
  13. Bıyıklı, C., & Doğan, N. (2015). The Effect of Learning Strategies Used for Rehearsal on the Academic Success. Education and Science, 40(181), 311-327. https://doi.org/10.15390/EB.2015.2728
  14. Bulut, P., ve Akyol, H. (2014). İlköğretim 5. sınıf öğrencileri ve öğretmenlerinin özetleme stratejileri. International Journal of Language Academy, 2(4), 36-48. https://doi.org/10.18033/ijla.165
  15. Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.
  16. Çetinkaya, G., & Bahçıvan, K. (2021). Ortaokul öğrencilerinin özetleme başarıları ile özetlemeye yönelik tutumları ve özyeterlik algıları arasındaki ilişki. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 137-162. https://doi.org/10.33400/kuje.907447
  17. Çetinkaya, G., Şentürk, R., & Dikici, A. (2020). Özetleme Stratejilerinin Kullanımı ile Özetleme Başarımı Arasındaki İlişki. Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 6(2), 583-600. https://doi.org/10.31464/jlere.763574
  18. Çetinkaya, G., ve Polat Demir, B. (2017). Özetlemeye yönelik tutum ölçeğinin geliştirilmesi: Güvenirlik ve geçerlik. In H. Ülper (Ed.), 9. Uluslararası Türkçenin Eğitim-Öğretimi Kurultayı Bildirileri (s. 206–221). Ankara: Pegem Akademi.
  19. Çetinkaya, G., ve Polat Demir, B. (2017). Özetlemeye yönelik tutum ölçeğinin geliştirilmesi: Güvenirlik ve geçerlik. In H. Ülper (Ed.), 9. Uluslararası Türkçenin Eğitim-Öğretimi Kurultayı Bildirileri (pp. 206–221). Ankara: Pegem Akademi.
  20. Demirel, Ö., ve Şahinel, M. (2006). Türkçe ve sınıf öğretmenleri için Türkçe öğretimi. Ankara: PegemA Yayıncılık.
  21. Dervişcemaloğlu, B. (2010). Türkçe eğitiminde “özetleme tekniği”. Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 19, 123–129.
  22. Duke, N. K., ve Pearson, P. D. (2002). Effective practices for developing reading comprehension. In A. E. Farstrup & S. J. Samuels (Eds.), What research has to say about reading instruction (3rd ed., pp. 205–242). International Reading Association.
  23. Eccles, J. S., & Wigfield, A. (2020). From expectancy-value theory to situated expectancy-value theory: A developmental, social cognitive, and sociocultural perspective on motivation. Contemporary Educational Psychology, 61, 101859. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2020.101859
  24. Epçaçan, C. ve Erzen, R. M. (2010). Okuduğunu anlama becerileri ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Milli Eğitim Dergisi, 39(185), 22–33.
  25. Erdem, C. (2012). Türk dili ve edebiyatı öğretmen adaylarının özetleme stratejilerini kullanım tercihleri ve metin dil bilimsel bir özetleme çalışması. Dil ve Edebiyat Eğitimi Dergisi, 1(3), 36–52.
  26. Eroğlu, B. (2019). Ortaokul öğrencilerinin özetleme tutumlarının bazı değişkenler açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Pamukkale Üniversitesi
  27. Eyüp, B., Stebler, M. Z., ve Uzuner Yurt, S. (2012). Türkçe öğretmeni adaylarının özetleme stratejilerini kullanmadaki eğilimleri. Dil ve Edebiyat Eğitimi Dergisi, 1(1), 22–30.
  28. Fiorella, L., ve Mayer, R. E. (2015). Learning as a generative activity: Eight learning strategies that promote understanding. Cambridge University Press.
  29. Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education (8th ed.). McGraw-Hill.
  30. Gaspard, H., Wigfield, A., & Eccles, J. S. (2020). Expectancy-value theory. In Oxford Research Encyclopedia of Education. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acrefore/9780190264093.013.916
  31. Gökçe Bilgiç, H., Duman, D., ve Seferoğlu, S. (2011). Dijital yerlilerin özellikleri ve çevrimiçi ortamların tasarlanmasında etkileri. Akademik Bilişim, 2–4 Şubat, İnönü Üniversitesi, Malatya.
  32. Görgen, İ., ve Altıntaş, S. (2015). Analyzing pre-service teachers’ skill-level on summarizing informative texts. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 174, 3005–3010.
  33. Hattie, J. (2009). Visible learning: A synthesis of over 800 meta-analyses relating to achievement. Routledge.
  34. İpek, O. & Ensar, F. (2022). Özetleme becerisiyle ilgili araştırmalar. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (29), 617-647. https://doi.org/10.29000/rumelide.1165002
  35. Karasar, N. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri. Nobel Akademi.
  36. Karatay, H. (2011). Bir üst düşünme becerisi olarak özetleme ve öğretimi. Turkish Studies, 6(3), 1029-1047.
  37. Karatay, H., ve Uzun, O. (2019). Seçici dinleme stratejisi öğretimi ile 5. sınıf öğrencilerinin dinlediğini not alma ve özetleme becerilerinin geliştirilmesi. Millî Eğitim Dergisi, 48(1), 9-30.
  38. Kavcar, C., Oğuzkan, F. ve Hasırcı, S. (2016). Türkçe öğretimi (8. Baskı). Ankara: Anı Yayıncılık.
  39. Khazaal, E. N. (2019). Improving postgraduates’ academic writing skills with summarizing strategy. Arab World English Journal, 10(3), 413–428.
  40. Kırmızı, F. S., ve Akkaya, N. (2011). İlköğretimde özetleme stratejilerinin kullanımına ilişkin nitel bir araştırma. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41(41), 267-277.
  41. Kintsch, W., & van Dijk, T. A. (1978). Toward a model of text comprehension and production. Psychological Review, 85(5), 363–394. https://doi.org/10.1037/0033-295X.85.5.363
  42. Langer, I., Wijnia, L., & Rikers, R. M. (2022). Reducing cognitive load in students learning summarizing by providing explicit instruction. Instructional Science, 50(4), 541–562. https://doi.org/10.1007/s11251-022-09581-z
  43. MEB. (2018). İlköğretim Türkçe dersi öğretim programı ve kılavuzu. Ankara: Devlet Kitapları.
  44. Mokeddem, S., ve Houcine, S. (2016). Exploring the relationship between summary writing ability and reading comprehension: Toward an EFL writing-to-read instruction. Mediterranean Journal of Social Sciences, 7(2), 197-205.
  45. Özçakmak, H. (2014). Türkçe öğretmeni adaylarının dinlediğini özetleme konusunda yaşadıkları sorunlar. International Journal of Language Academy, 2(4), 487–503.
  46. Özçakmak, H. (2015). Türkçe öğretmeni adaylarının not alarak dinlemede özetleme stratejilerini kullanma becerileri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi, Ankara.
  47. Özçakmak, H., ve Doğan, Y. (2014). Türkçe öğretmeni adaylarının dinlediğini özetleme becerilerinin değerlendirilmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(28), 153–176.
  48. Özdemir, E. (1983). Anadili öğretimi. Türk Dili, 379–380, 18–30.
  49. Pakzadian, M., ve Rasekh, A. E. (2012). The effects of using summarization strategies on Iranian EFL learners' reading. English Linguistics Research, 1(1), 118–125.
  50. Pintrich, P. R., & De Groot, E. V. (1990). Motivational and self-regulated learning components of classroom academic performance. Journal of Educational Psychology, 82(1), 33–40. https://doi.org/10.1037/0022-0663.82.1.33
  51. Ramirez-Avila, M. R., ve Barreiro, J. P. (2021). The Effect of Summarizing Narrative Texts to Improve Reading Comprehension. Journal of Foreign Language Teaching and Learning, 6(2), 94–110. https://doi.org/10.18196/ftl.v6i2.11707
  52. Sever, S. (2004). Türkçe öğretimi ve tam öğrenme. Ankara: Anı Yayıncılık
  53. Tando, K. (2022). The effects of utilizing a self-regulatory cycle on Japanese EFL learners’ summary writing. TELES Journal, 42, 91–106.
  54. Tavşancıl, E. (2006). Tutumların ölçülmesi ve SPSS ile veri analizi (3. baskı). Nobel Yayın Dağıtım.
  55. Tierney, R. J., ve Shanahan, T. (1991). Research on the reading–writing relationship: Interactions, transactions, and outcomes. In R. Barr, M. L. Kamil, P. B. Mosenthal, & P. D. Pearson (Eds.), Handbook of reading research (Vol. 2, pp. 246–280). Longman.
  56. Ülper, H., ve Karagül, S. (2011). Özetleme becerisinin kazandırılmasına yönelik etkinlikler: Ders kitapları temelinde bir araştırma. V. Doğan Günay, Ö. Fidan, B. Çetin, & F. Yıldız (Editörler), Türkçe öğretimi üzerine çalışmalar (ss. 145–155). Dokuz Eylül Üniversitesi.
  57. Ülper, H., ve Okuyan, F. (2010). Quality of written summary texts: An analysis in the context of gender and school variables. Procedia Social and Behavioral Sciences, 2, 1057–1063.
  58. Yu, G. (2009). The shifting sands in the effects of source text summarizability on summary writing. Assessing Writing, 14(2), 116–137. https://doi.org/10.1016/j.asw.2009.04.002
  59. Yüksel, L. (2022). Öğretmen adaylarının özetleme becerilerinin geliştirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi.
  60. Zenci, Ç. S. (2020). Öğretmen adaylarının metin özetleme stratejilerini kullanım tercihleri. Dil ve Edebiyat Araştırmaları, 21, 341–359. https://doi.org/10.30767/Diledeara.662103