Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBulgular, motif çalışmalarının büyük ölçüde masal ve destan türleri üzerinde yoğunlaştığını; efsane ve halk hikâyelerinde ise inanç, mekân ve kimlik temalarının öne çıktığını göstermektedir. 2010 sonrasında müzik folkloru, halk oyunları, dokuma ve halk hekimliği gibi alanlara yönelik motif araştırmalarında belirgin bir artış olduğu belirlenmiştir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Bu çalışma, 2000–2025 yılları arasında YÖK Ulusal Tez Merkezi veri tabanında “motif” anahtar sözcüğüyle taranan ve Türk halkbilimi alanında hazırlanmış lisansüstü tezleri inceleyerek motif araştırmalarının tematik yönelimlerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma nitel araştırma yaklaşımına dayalı doküman incelemesi yöntemiyle yürütülmüştür. Tarama sonucunda erişime açık toplam 349 tez özeti incelenmiş; bu evrenden rastgele seçilen 50 tez özeti motif, tema, tür ve bağlam ilişkilerini daha ayrıntılı biçimde değerlendirmek amacıyla analiz edilmiştir. İnceleme sürecinde çalışmalar; geçiş dönemi ritüelleri, hayvan sembolizmi, inanç temelli motifler, kahramanlık anlatıları ve kültürel pratiklerle ilişkili motif alanları açısından sınıflandırılmıştır. Bulgular, motif çalışmalarının büyük ölçüde masal ve destan türleri üzerinde yoğunlaştığını; efsane ve halk hikâyelerinde ise inanç, mekân ve kimlik temalarının öne çıktığını göstermektedir. 2010 sonrasında müzik folkloru, halk oyunları, dokuma ve halk hekimliği gibi alanlara yönelik motif araştırmalarında belirgin bir artış olduğu belirlenmiştir. Coğrafi açıdan çalışmaların büyük bölümünün Anadolu sahasına odaklandığı; Balkanlar ve Türk dünyasına yönelik araştırmaların ise daha sınırlı kaldığı görülmektedir. Elde edilen veriler, erken dönem tezlerde metin merkezli ve yapısalcı motif çözümlemelerinin ağırlık kazandığını; son yıllarda ise kültürel bellek, kimlik, göç ve somut olmayan kültürel miras temalarının motif analizleriyle ilişkilendirildiğini ortaya koymaktadır. Bu yönüyle motif çalışmaları, anlatı çözümlemesinin ötesine geçerek kültürel süreklilik ve toplumsal dönüşümleri yorumlamaya imkân tanıyan çok katmanlı bir araştırma alanı sunmaktadır.
Abstract
This study aims to identify the thematic orientations of motif studies by examining postgraduate theses in the field of Turkish folklore indexed with the keyword “motif” in the National Thesis Center of the Council of Higher Education (YÖK) between 2000 and 2025. The research was conducted using qualitative document analysis. A total of 349 accessible thesis abstracts were reviewed, and 50 thesis abstracts randomly selected from this universe were analyzed in detail to evaluate the relationships between motifs, themes, genres, and cultural contexts. The theses were classified according to motif categories such as transition rituals, animal symbolism, belief-based motifs, heroic narratives, and motifs associated with cultural practices. The findings indicate that motif studies are predominantly concentrated on fairy tales and epic narratives, while themes of belief, place, and identity stand out in legends and folk stories. Since 2010, there has been a noticeable increase in motif-oriented research in fields such as music folklore, folk dances, weaving traditions, and folk medicine. Geographically, most studies focus on the Anatolian region, whereas research concerning the Balkans and the Turkic world remains relatively limited. The results also show that earlier theses were largely based on structuralist and text-centered motif analyses, whereas recent studies increasingly relate motifs to broader themes such as cultural memory, identity, migration, and intangible cultural heritage. In this respect, motif studies have evolved beyond purely narrative analysis into a multidimensional research field that contributes to understanding cultural continuity and social transformation.