Dergiler / KÜLTÜRK / 2026 / Sayı: 13

TÜRK KÜLTÜRÜNÜN YAKUP KADRİ KARAOSMANOĞLU’NUN YABAN ADLI ROMANINA YANSIMALARI

REFLECTIONS OF TURKISH CULTURE IN YAKUP KADRI KARAOSMANOĞLU’S NOVEL YABAN

Nurullah Bulut(Sivas Cumhuriyet Üniversitesine Eğitim Fakültesi)0000-0002-9410-2563
Sayfa
81–99
Yayın Tarihi
2026-06-08
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuç olarak Yaban, gelenek–modernite arasında uzlaşma arayan ancak sürekli engellere çarpan bir kültürel sentez sorununu, hem toplumsal yapı hem bireysel bilinç düzeyinde eleştirel biçimde temsile dönüştürür.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makale, Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun Yaban romanında Türk kültürünün hangi unsurlar aracılığıyla temsil edildiğini, metin merkezli ve bağlamsal okuma yaklaşımıyla incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Romanın vatanseverlik ve Millî Mücadele algısını köylünün kayıtsızlığı, kaderci zihniyeti ve dinî/dünyevî otoritelerin aracılığıyla tartışması; uluslaşma sürecindeki iletişim kopukluğunu görünür kılar.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuç olarak Yaban, gelenek–modernite arasında uzlaşma arayan ancak sürekli engellere çarpan bir kültürel sentez sorununu, hem toplumsal yapı hem bireysel bilinç düzeyinde eleştirel biçimde temsile dönüştürür.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Yakup Kadri Karaosmanoğlu · Yaban · Türk kültürü

Özet

Bu makale, Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun Yaban romanında Türk kültürünün hangi unsurlar aracılığıyla temsil edildiğini, metin merkezli ve bağlamsal okuma yaklaşımıyla incelemektedir. Çalışma, romanın Millî Mücadele yıllarındaki Anadolu köyünü; gündelik yaşam pratikleri, emek örgüsü, inanç ve otorite düzenekleri, maddî-manevî yoksunluklar, millî kimlik söylemi ve modernleşme gerilimi eksenlerinde çok katmanlı bir kültür panoraması olarak kurduğunu ortaya koyar. Ahmet Celâl’in anlatıcı konumu, şehirli/aydın bakışın köy gerçekliğiyle karşılaşmasında belirleyici olur; böylece aydın-köylü arasındaki kültürel yabancılaşma, dil, jest, bakım alışkanlıkları ve bilgi dolaşımı gibi gündelik göstergeler üzerinden somutlaşır. Romanın vatanseverlik ve Millî Mücadele algısını köylünün kayıtsızlığı, kaderci zihniyeti ve dinî/dünyevî otoritelerin aracılığıyla tartışması; uluslaşma sürecindeki iletişim kopukluğunu görünür kılar. Ayrıca kadın emeğinin görünürlüğü ile kadın öznesinin söz ve karar mekanizmalarındaki sınırlılığı, toplumsal cinsiyet rejiminin sürekliliğini gösterir. Sonuç olarak Yaban, gelenek–modernite arasında uzlaşma arayan ancak sürekli engellere çarpan bir kültürel sentez sorununu, hem toplumsal yapı hem bireysel bilinç düzeyinde eleştirel biçimde temsile dönüştürür.

Abstract

This article examines the elements through which Turkish culture is represented in Yakup Kadri Karaosmanoğlu’s novel Yaban (The Stranger), employing a text-centered and contextual reading approach. The study reveals that the novel constructs the Anatolian village during the years of the National Struggle as a multi-layered cultural panorama revolving around axes of daily life practices, labor patterns, mechanisms of belief and authority, material and spiritual deprivations, national identity discourse, and the tension of modernization. Ahmet Celâl’s position as narrator becomes decisive in the encounter between the urban/intellectual gaze and village reality; thus, the cultural alienation between the intellectual and the peasant is concretized through daily indicators such as language, gestures, grooming habits, and the circulation of information. The novel’s discussion of patriotism and the perception of the National Struggle through the lens of the peasants’ indifference, fatalistic mentality, and the mediation of religious and secular authorities makes visible the communication disconnect within the nation-building process. Furthermore, the visibility of women’s labor contrasted with the limitation of the female subject in speech and decision-making mechanisms demonstrates the continuity of the gender regime. Consequently, Yaban critically transforms the problem of a cultural synthesis—which seeks reconciliation between tradition and modernity but constantly encounters obstacles—into representation at the levels of both social structure and individual consciousness.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Bulut, N. (2026). TÜRK KÜLTÜRÜNÜN YAKUP KADRİ KARAOSMANOĞLU’NUN YABAN ADLI ROMANINA YANSIMALARI. KÜLTÜRK, Sayı: 13, 81–99. https://doi.org/10.70911/kulturk.1875771

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (33)

  1. Aksan, Gamze (2012). “Yoksulluk ve Yoksulluk Kültürünün Toplumsal Görünümleri”. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. S. 27 s. 9-19.
  2. Aktaş, Şerif (1987). Yakup Kadri Karaosmanoğlu. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  3. Atakan, Tahsin (1945). Anadolu Kadını. Türke Doğru. C. 1. S. 3. s. 15-16.
  4. Banarlı, Nihat Sami (2001). Resimli Türk Edebiyatı Tarihi. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
  5. Baştürk, Mehmet (2016). Cumhuriyet Dönemi Türk Romanında Aydınlar (1950–1970). Ankara: Gece Kitaplığı.
  6. Biçer, Emre (2018). Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun Yaban Adlı Romanında Aydın Yozlaşması. Yüksek Lisans Tezi. Ardahan: Ardahan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  7. Binyazar, Adnan (1972). “Yakup Kadri Karaosmanoğlu”. Varlık Dergisi. S. 775. s. 4-6.
  8. Dalbay, R. Saim (2018). “Kimlik ve Toplumsal Kimlik Kavramı”. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. S. 31. s. 161-176.
  9. Doğan, Süreyya (2020). “Toplumsal Cinsiyet Bağlamında Buket Uzuner’in Kurmaca Eserlerinde Gelenek ve Kadın”. Kesit Akademi Dergisi. C. 6. S. 25. s. 727-740.
  10. Erdoğan, Serkan (2023). Üç Roman Örneğinde Köy Romanı: Bahtiyarlık, Karabibik, Küçük Paşa. Yüksek Lisans Tezi. Amasya: Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  11. Hippler, Jochen (2007). Ulus İnşası. (çev. A. Sezgintüredi ve B. Şayli). İstanbul: Versus Kitap.
  12. Irmak, İsmail Erkan (2018). Eski Köye Yeni Roman: Köy Romanının Tarihi, Kökeni ve Sonu (1950-1980). Doktora Tezi. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  13. İçli, Dilara (2025). 1950–1980 Yılları Arasında Kırgız ve Türk Nesrinde Köy Teması. Yüksek Lisans Tezi. Muğla: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  14. Karaosmanoğlu, Yakup Kadri (1967). Zoraki Diplomat. Ankara: Bilgi Yayınevi.
  15. Karaosmanoğlu, Yakup Kadri (1993). Yakup Kadri Karaosmanoğlu: Yaşamı, Sanatı, Yapıtlarından Seçmeler. Ankara: Bilgi Yayınevi.
  16. Karaosmanoğlu, Yakup Kadri (2002). Yaban. İstanbul: İletişim Yayınları.
  17. Karaosmanoğlu, Yakup Kadri (2017). Millî Savaş Hikâyeleri. İstanbul: İletişim Yayınları.
  18. Kolcu, Ali İhsan (2007). II. Meşrutiyet Sonrası Türk Edebiyatı. Erzurum: Salkımsöğüt Yayınevi.
  19. Macit, Mustafa (2007). “Sosyal Bir Fenomen Olarak Kadercilik (Kaderciliğin Toplumsal Boyutları ve Etkileri Üzerine Sosyolojik Bir Değerlendirme)”. Tabula Rasa: Felsefe-Teoloji. C. 7. S. 19. s. 143-163.
  20. Makal, Mahmut (1994). Anımsı Acımsı. İstanbul: Prospero Yayınları.
  21. Marx, Karl (2013). Yabancılaşma. Ankara: Sol Yayınları.
  22. Moran, Berna (1990). Türk Romanına Eleştirel Bir Bakış 1. İstanbul: İletişim Yayınları.
  23. Moran, Berna (2016). Türk Romanına Eleştirel Bir Bakış 2. Ankara: İletişim Yayınları.
  24. Mutlu, Betül (2018). “Tek Ateşten Gömlek, İki Ayrı Coğrafya: Ateşten Gömlek ve Zeynep Romanlarında Vatanın Temsili Olarak Kadın”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi. C. 7. S. 2. s. 684-694.
  25. Nalcıoğlu, Ahmet Uğur (2016). “Edebiyat ve Kültür Üzerine”. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. C. 20. S. 2. s.701–710.
  26. Sazyek, Hakan (2008). Abdülhak Şinasi Hisar’ın Romanlarında Özel Yabancılaşma. Ankara: Akçağ Yayınları.
  27. Şerif, Ahmet (1999). Anadolu’da Tanin. (haz. M. Ç. Börekçi). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
  28. Uyar, Tuba (2020). Millî Kültür Öğeleri Nelerdir? IIENSTITU. https://www.iienstitu.com/blog/milli-kultur-ogeleri-nelerdir. (Erişim Tarihi: 01.01.2026).
  29. Yıldız, Recep-Sakine Demir (2015). “Milli Kimliğin Oluşumunda Zihniyet”. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. S. 8. s. 1-25.
  30. Yılmaz, Ebru-Fuat Güllüpınar (2020). “Fakir Baykurt ve Kemal Tahir’in Yapıtlarında Zenginlik, Yoksulluk, Emek ve Sermaye İlişkilerinin Analizi”. Çalışma ve Toplum. C. 4. S. 67. s. 2197-2222.
  31. Zavotçu, Gencay (2012). “Mehmed Âkif’in Şiirinde Hürriyet ve Vatan Kavramı”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları. C. 1. S. 1. s. 7-20.
  32. Ziya Gökalp (1970). Türkçülüğün Esasları. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
  33. Ziya Gökalp (1995). Hars ve Medeniyet. İstanbul: Toker Yayınları.