Dergiler / Kurgu / 2026 / Cilt: 34 Sayı: 1

Direnişin İki Yüzü: Asghar Farhadi’nin Bir Ayrılık ve Jafar Panahi’nin Taksi Tahran Filmlerinde Etik Muğlaklık ve Meta-Gerçeklik

Two Faces of Resistance: Ethical Ambiguity and Meta-Reality in Asghar Farhadi’s A Separation and Jafar Panahi’s Taxi Tehran

Helin Naz Tanrıkulu(ANADOLU ÜNİVERSİTESİ, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, SİNEMA VE TELEVİZYON (YL) (TEZLİ))0009-0001-3095-2083
Dergi
Kurgu
Sayfa
52–66
Yayın Tarihi
2026-03-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, Farhadi’nin “açık imge” yaklaşımıyla sansürün yarattığı boşlukları etik bir araf alanı olarak yapılandırdığını ve orta sınıf karakterlerin yasa karşısındaki sessizliğini “etik maduniyet” kavramı kapsamında yeniden konumlandırdığını ortaya koyar.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, İran sinemasında politik baskı koşulları altında şekillenen görünürlük sorununu, Gilles Deleuze’ün “zaman-imge” yaklaşımı ile Gayatri Chakravorty Spivak’ın “temsil krizi” tartışmaları ekseninde ele alır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Asghar Farhadi’nin Bir Ayrılık (2011) ve Jafar Panahi’nin Taksi Tahran (2015) filmleri, kuramsal temelli karşılaştırmalı tematik analiz yöntemiyle incelenmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, Farhadi’nin “açık imge” yaklaşımıyla sansürün yarattığı boşlukları etik bir araf alanı olarak yapılandırdığını ve orta sınıf karakterlerin yasa karşısındaki sessizliğini “etik maduniyet” kavramı kapsamında yeniden konumlandırdığını ortaya koyar.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:2011 Verileri
⚙️Değişkenler:İran Sineması · Temsil Krizi · Estetik Direniş

Özet

Bu çalışma, İran sinemasında politik baskı koşulları altında şekillenen görünürlük sorununu, Gilles Deleuze’ün “zaman-imge” yaklaşımı ile Gayatri Chakravorty Spivak’ın “temsil krizi” tartışmaları ekseninde ele alır. Asghar Farhadi’nin Bir Ayrılık (2011) ve Jafar Panahi’nin Taksi Tahran (2015) filmleri, kuramsal temelli karşılaştırmalı tematik analiz yöntemiyle incelenmiştir. Çalışma, baskı rejimi altında üretilen sinemanın salt homojen bir muhalif dilden ibaret olmadığını, şiirsel muğlaklık ile doğrudan politik ifşa arasında salınan çok katmanlı karşılıklar sunduğunu tartışır. Bulgular, Farhadi’nin “açık imge” yaklaşımıyla sansürün yarattığı boşlukları etik bir araf alanı olarak yapılandırdığını ve orta sınıf karakterlerin yasa karşısındaki sessizliğini “etik maduniyet” kavramı kapsamında yeniden konumlandırdığını ortaya koyar. Panahi’nin ise belgesel ve kurmaca arasındaki sınırları bilinçli şekilde belirsizleştiren “meta-gerçeklik” stratejisiyle kamerayı, hukukun askıya alındığı bağlamda işlev gören bir kayıt aygıtına dönüştürdüğü görülür. Bu çerçevede her iki yönetmenin de devletin dayattığı tekil hakikat rejimine meydan okuyan, farklı düzlemlerde kurulan ancak birbirini tamamlayan karşı-temsil biçimleri geliştirdiği sonucuna ulaşılır.

Abstract

This study examines the problem of visibility shaped under conditions of political repression in Iranian cinema within the framework of Gilles Deleuze’s “time-image” approach and Gayatri Chakravorty Spivak’s “crisis of representation” discussions. Asghar Farhadi’s A Separation (2011) and Jafar Panahi’s Taxi Tehran (2015) were analyzed using a theoretically grounded comparative thematic analysis method. The study argues that cinema produced under a regime of repression is not merely composed of a homogeneous oppositional language, but offers multi-layered responses oscillating between poetic ambiguity and direct political disclosure. The findings reveal that Farhadi, through his “open image” approach, structures the gaps created by censorship as a space of ethical limbo and repositions the silence of middle-class characters before the law within the scope of the concept of “ethical subalternity.” Conversely, it is observed that Panahi, employing a “meta-reality” strategy that consciously blurs the boundaries between documentary and fiction, transforms the camera into a recording apparatus functioning in a context where the law is suspended. In this framework, it is concluded that both directors develop forms of counter-representation that challenge the regime of singular truth imposed by the state, established on different planes but complementing each other.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Tanrıkulu, H. N. (2026). Direnişin İki Yüzü: Asghar Farhadi’nin Bir Ayrılık ve Jafar Panahi’nin Taksi Tahran Filmlerinde Etik Muğlaklık ve Meta-Gerçeklik. Kurgu, Cilt: 34 Sayı: 1, 52–66. https://doi.org/10.5281/zenodo.19312726

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (38)

  1. Abdi, A. (2019). İran Yeni Dalga Sineması’nda Dariuş Mehrcui filmlerinin sosyolojik analizi [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi].
  2. Abedinifard, M. (2019). Asghar Farhadi’s nuanced feminism: Gender and marriage in Farhadi’s films from Dancing in the Dust to A Separation. Asian Cinema, 30(1), 109–127. https://doi.org/10.1386/ac.30.1.109_1
  3. Arslan, E. (2024). İran sinemasında bir auteur: Cafer Panahi [Yüksek lisans tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi]. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
  4. Brody, R. (2015). Jafar Panahi’s remarkable Taxi. The New Yorker.
  5. Chaudhuri, S., & Finn, H. (2016). Açık imge: Şiirsel gerçekçilik ve yeni İran sineması (T. Toprak, Çev.). sinecine, 7(1), s. 139-161.
  6. Çınar, E. B. (2019). Yerellik ve Evrensellik Bağlamında Asghar Farhadi Sineması: “Bir Ayrılık” ve “Satıcı” Filmlerinin İncelenmesi [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi].
  7. Deleuze, G. (1995). Negotiations, 1972–1990 (M. Joughin, Çev.). Columbia University Press. (Orijinal eser 1990’ta yayımlandı)
  8. Deleuze, G. (2014). Sinema I: Hareket-imge (S. Özdemir, Çev.). Norgunk. (Orijinal eser 1983’te yayımlandı)
  9. Deleuze, G. (2021). Sinema II: Zaman-imge (B. Yalım & E. Koyuncu, Çev.). Norgunk. (Orijinal eser 1985’te yayımlandı)
  10. Evliyaoğlu, S. (2020). İran sinemasında anlatı geleneği [Yüksek lisans tezi, İstanbul Ticaret Üniversitesi].
  11. Farhadi, A. (Yönetmen). (2011). Jodaeiye Nader az Simin [Bir Ayrılık] [Film]. Asghar Farhadi Productions.
  12. Farhadi, A. (Yönetmen). (2016). Forushande [Satıcı] [Film]. Memento Films Production.
  13. Garcia, P. P., & Piccinin, F. Q. (2021). “This is not a film” by Jafar Panahi: Denunciation against censorship by metanarrative language. Intercom – RBCC, 44(1), 173–187. https://doi.org/10.1590/1809-5844202118
  14. Ghojehbaglou, S. J. (2024). İran sinemasında sansür: Kadın temsiline yönelik çözümleme. eKurgu, 32(1), 20-38.
  15. Gramsci, A. (1971). Selections from the prison notebooks (Q. Hoare & G. N. Smith, Eds. & Trans.). International Publishers.
  16. Günhan, M. (2019). İran yeni dalga akımı temelinde Asghar Farhadi filmlerinin analizi [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi].
  17. Karim, M. (2017). Don’t look at the camera: Jafar Panahi and his self-reflexive cinema. International Journal of English Language, Literature in Humanities, 5(6), 202–212.
  18. Kılıç, B. (2018). Aesthetics of silence and the ethics of voice: The soundscape of Asghar Farhadi’s cinema. MSGSÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 2(17), 126–135.
  19. Konde, F. (2023). Visual activism, censorship, and political dissent: A study of Jafar Panahi’s work in the Iranian context [Master’s thesis, Ca’ Foscari University of Venice].
  20. Laleh, A., & Laleh, N. (2021). İdeoloji ve İran sineması. F. Kasap (Ed.), 1. Uluslararası Sinema Sempozyumu: Kültür - Sinema İlişkisi ve Sinema Dilinde Kültür (ss. 127–138). Yakın Doğu Üniversitesi.
  21. Mulvey, L. (1993). Görsel haz ve anlatı sineması (N. Abisel, Çev.). 25. Kare, (3), 18–24. (Orijinal eser 1975’te yayımlandı)
  22. Nacar, E. (2024). Her Şey Her Yerde Aynı Anda filminde zaman-imge görünümleri: Çoklu evrenler, katmanlar, çatlak ve farklılıklar. Moment Kültürel Çalışmalar Dergisi, 11(2), 384–402. https://doi.org/10.17572/mj2024.2.384-402
  23. Naficy, H. (2001). An accented cinema: Exilic and diasporic filmmaking. Princeton University Press.
  24. Naghavi, N. (2025). Navigating class, gender, and urban mobile spaces: Dissecting Iranian car social spaces in cinematic narratives. Arts, 14(3), 50. https://doi.org/10.3390/arts14030050
  25. Niazi, S. (2010). Urban imaginations and the cinema of Jafar Panahi. Wide Screen, 1(2), 1–14.
  26. Nietzsche, F. (2003). Tan kızıllığı (Ö. Saatçi Karadana, Çev.). İstanbul: Say. (Orijinal eser 1881’de yayımlandı)
  27. Özen, F., & Arpacı, M. (2018). İran’da Sinema Endüstrisi’nin Tarihsel Gelişimi: 1979 ve Sonrası. TRT Akademi, 3(5), 238–260.
  28. Panahi, J. (Yönetmen). (2015). Taxi [Taksi Tahran] [Film]. Jafar Panahi Film Productions.
  29. Panahi, J. (Yönetmen). (2018). Se Rokh [Üç Yüz] [Film]. Jafar Panahi Film Productions.
  30. Pay, A. (2011). Vicdanla inanç arasında bir ayrılık. Hayal Perdesi. https://www.hayalperdesi.net/vizyon-kritik/71-vicdanla-inanc-arasinda-bir-ayrilik.aspx
  31. Pieldner, J. (2018). The camera in house arrest: Tactics of non-cinema in Jafar Panahi’s films. Acta Universitatis Sapientiae, Film and Media Studies, 15, 103–123. https://doi.org/10.1515/ausfm-2018-0006
  32. Shirazi, M., Duncan, P., & Freehling-Burton, K. (2015). Gender, nation, and belonging: Representing mothers and the maternal in Asghar Farhadi’s A Separation. Atlantis, 37(1), 84–93.
  33. Spivak, G. C. (1988). Can the subaltern speak? C. Nelson & L. Grossberg (Eds.), Marxism and the interpretation of culture. University of Illinois Press.
  34. Uğur, U. (2017). İran Yeni Dalga Sineması ve Majid Majidi’nin Cennetin Çocukları filmi. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 7(2), 333–342.
  35. Yakın, E. (2017). Denetimden kaçan imgeler. Yedi: Sanat, Tasarım ve Bilim Dergisi, (18), 99–105.
  36. Yetişkin, E. B. (2011). Sinematografik Düşünebilmek: Deleuze’ün Sinema Yaklaşımına Giriş. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (40), 123–141.
  37. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.
  38. Zor, İ. (2024). Asghar Farhadi sinemasında trajedi. Serüven Yayınevi.