KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Kilis 7 Aralık Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi / 2025 / Cilt: 9 Sayı: 2

Özel Gereksinimli Bireylerde Dikkat Gelişimi: Sporun ve Dart Sporunun Rolü

Sevilay Ağaoğlu(tokat gaziosmanpaşa üniversitesi spor bilimleri fakültesi)0000-0002-3674-0030
Mehmet Kargün(TOKAT GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ, SPOR BİLİMLERİ FAKÜLTESİ, SPOR YÖNETİCİLİĞİ BÖLÜMÜ)0000-0003-3836-9383
Sayfa
226–236
Yayın Tarihi
2025-12-30
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular: Literatür taraması sonucunda, fiziksel aktivitenin bilişsel işlevler üzerindeki olumlu etkilerinin sıklıkla vurgulandığı, ancak dikkat gelişimini doğrudan ele alan çalışmaların sınırlı olduğu görülmüştür.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Amaç: Bu derleme çalışmasının amacı, özel gereksinimli bireylerde dikkat gelişimini destekleyen spor dallarını incelemek ve özellikle dart sporunun bu süreçteki etkisini değerlendirmektir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Yerli ve yabancı literatür taranarak “özel gereksinimli bireyler”, “dikkat gelişimi”, “spor”, “dart”, “koordinasyon” ve “bilişsel işlevler” gibi anahtar kelimelerle ulaşılan kaynaklar içerik analiziyle değerlendirilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular: Literatür taraması sonucunda, fiziksel aktivitenin bilişsel işlevler üzerindeki olumlu etkilerinin sıklıkla vurgulandığı, ancak dikkat gelişimini doğrudan ele alan çalışmaların sınırlı olduğu görülmüştür.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:dart · dikkat · özel gereksinimli biray

Özet

Amaç: Bu derleme çalışmasının amacı, özel gereksinimli bireylerde dikkat gelişimini destekleyen spor dallarını incelemek ve özellikle dart sporunun bu süreçteki etkisini değerlendirmektir. Dikkat, öğrenme ve günlük yaşam becerilerinin temelinde yer alan bilişsel bir işlev olduğundan, bu beceriyi geliştiren sporların özel gereksinimli bireyler açısından potansiyel katkıları araştırılmıştır. Materyal ve Metot: Çalışma, doküman incelemesi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Yerli ve yabancı literatür taranarak “özel gereksinimli bireyler”, “dikkat gelişimi”, “spor”, “dart”, “koordinasyon” ve “bilişsel işlevler” gibi anahtar kelimelerle ulaşılan kaynaklar içerik analiziyle değerlendirilmiştir. Bulgular: Literatür taraması sonucunda, fiziksel aktivitenin bilişsel işlevler üzerindeki olumlu etkilerinin sıklıkla vurgulandığı, ancak dikkat gelişimini doğrudan ele alan çalışmaların sınırlı olduğu görülmüştür. Dart sporu, motor koordinasyonun yanı sıra görsel-uzamsal dikkat süreçlerini destekleyen yapılandırılmış bir etkinlik olarak öne çıkmaktadır. Psikomotor gelişimin beyin bölgeleri üzerindeki etkisiyle zihinsel kapasiteyi artırdığı ve dartın seçici dikkat ile hedefe odaklanma becerilerini geliştirdiği vurgulanmaktadır. Ayrıca goalball, atıcılık, satranç, badminton, yüzme, basketbol, masa tenisi, dövüş sanatları ve yoga gibi sporların da dikkat süresi, tepki kontrolü ve yürütücü işlevleri desteklediği belirlenmiştir. Sonuçlar: Sporun yalnızca fiziksel değil, bilişsel ve psikososyal gelişimi de destekleyen bütüncül etkileri dikkate alındığında, dikkat gelişimine katkı sağlayan spor dallarının özel gereksinimli bireyler için planlı biçimde yaygınlaştırılması gerekmektedir. Bu bağlamda dart sporu, dikkat becerilerini geliştirmedeki etkisi ve farklı ortamlarda kolaylıkla uygulanabilir olması nedeniyle öne çıkmaktadır. Dartın erişilebilirliği, düşük maliyetli yapısı ve bireysel ya da grup temelli uygulamalara uygunluğu, özel gereksinimli bireylerin eğitim ve rehabilitasyon süreçlerinde etkin biçimde kullanılmasını mümkün kılmaktadır. Bu nedenle dart sporunun, dikkat gelişimini destekleyen bir araç olarak özel eğitim programlarına entegre edilmesi ve yaygınlaştırılması önerilmektedir.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Ağaoğlu, S., Kargün, M. (2025). Özel Gereksinimli Bireylerde Dikkat Gelişimi: Sporun ve Dart Sporunun Rolü. Kilis 7 Aralık Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, Cilt: 9 Sayı: 2, 226–236. https://ajindex.com/articles/1520562

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (81)

  1. Akçamete, G. (2012). Özel gereksinimi olan çocuklar ve özel eğitim. Ankara: Kök Yayıncılık.
  2. Allder, S. (2025). Darts tips: How playing can boost brain health. The Independent. Erişim adresi: https://www.independent.co.uk/life-style/health-and-families/darts-tips-playing-how-championship-b2472614.html
  3. Atan, T., Akyol, P., & Yüce, A. (2016). Zihinsel engelli çocuklarda 12 haftalık basketbol antrenmanlarının motorik özelliklere etkisi. Uluslararası Spor Bilimleri Dergisi, 1(1), 1–10.
  4. Bart, W. M. (2014). On the effect of chess training on scholastic achievement. Frontiers in Psychology, 5, 762. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2014.00762
  5. Başkonuş, T., & Çiriş, V. (2024). Spor temelli artırılmış gerçeklik uygulamalarının öğrenme güçlüğü olan öğrencilerin akademik başarıları üzerine etkisi: Bibliyometrik bir inceleme. Uluslararası Bozok Spor Bilimleri Dergisi, 5(3), 147–159.
  6. Baykoç, N. (2015). Gelişim ve öğrenme. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
  7. Bilalić, M., McLeod, P., & Gobet, F. (2007). Does chess need intelligence?—A study with young chess players. Intelligence, 35(5), 457–470. https://doi.org/10.1016/j.intell.2006.09.005
  8. Boutcher, S. H. (1992). Attention and athletic performance: An integrated approach. In T. Horn (Ed.), Advances in sport psychology (pp. xx–xx). Human Kinetics.
  9. Chan, A. S., Sze, S. L., & Cheung, M. C. (2022). Mind-body exercises improve executive functions in children with ADHD: A randomized controlled trial. Frontiers in Psychology, 13, 845612. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.845612
  10. Chen, M. D., Tsai, H. Y., Wang, C. C., & Wuang, Y. P. (2015). The effectiveness of racket-sport intervention on visual perception and executive functions in children with mild intellectual disabilities and borderline intellectual functioning. Neuropsychiatric Disease and Treatment, 11, 2287–2297. https://doi.org/10.2147/NDT.S89083
  11. Conant, M., & Miller, F. (2024). Cognitive barriers in inclusive education: Understanding learning disabilities and attention deficits. New York: Academic Press.
  12. Çitil, M., & Üçüncü, M. (2018). Özel gereksinimli bireyler ve ilişkili kavramlar. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Özel Eğitim Belgeleri. https://otam.medeniyet.edu.tr/documents/ozelegitim/doc/ozel-gereksinimli-bireyler-ve-iliskili-kavramlar.pdf
  13. Çolakoğlu, M., Tiryaki, S., & Moralı, S. (1993). Konsantrasyon çalışmalarının reaksiyon zamanı üzerine etkisi. Spor Bilimleri Dergisi, 4, 32–47.
  14. Eklund, R. C., & Tenenbaum, G. (Eds.). (2014). Encyclopedia of sport and exercise psychology. Thousand Oaks, CA: SAGE Publications. https://doi.org/10.4135/9781483332222
  15. Ergun, S. (2017). Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocuklarda sporun etkisi. Çocuk Ruh Sağlığı Dergisi, 24(2), 89–95.
  16. Feldman, A. F., & Matjasko, J. L. (2007). The role of school-based extracurricular activities in adolescent development: A comprehensive review and future directions. Review of Educational Research, 77(2), 159–210.
  17. Finn, J. D. (1989). Withdrawing from school. Review of Educational Research, 59(2), 117–142.
  18. Fletcher, J. M., & Miciak, J. (2024). The critical role of instructional response in defining and identifying students with dyslexia: A case for updating existing definitions. Annals of Dyslexia. Advance online publication. https://doi.org/10.1007/s11881-024-00303-0
  19. Gallahue, D. L. (1976). Developmental Physical Education for Today’s Children. John Wiley & Sons.
  20. Ghodosi, M. (2014). The effect of mental imagery focus of attention on performance and learning of children dart throwing skill. Retrieved from https://www.researchgate.net/publication/261363986
  21. Hadiloo, F., & Heydari, M. (2023). Barriers to, and facilitators of, education for children with disabilities: A global perspective. Frontiers in Public Health, 11, Article 1294849. https://doi.org/10.3389/fpubh.2023.1294849
  22. Heilmann, K., Wenzel, M., & Schack, T. (2022). Cognitive-motor interaction in open vs. closed skill sports: Implications for executive function development. Frontiers in Human Neuroscience, 16, 832456. https://doi.org/10.3389/fnhum.2022.832456
  23. Irak, M. (1999). Dikkat ve Bellek Süreçleri. İstanbul: Alfa Yayınları.
  24. İlkim, M., Yıldız, M., & Yıldız, S. M. (2018). Down sendromlu bireylerde sportif etkinliklerin kognitif ve sosyal etkililiği. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 235–250. https://doi.org/10.21560/ijssr.411707
  25. Jensen, M., Månsson, A. G., Elmose, M., Mejldal, A., Dalsgaard, S., & Roessler, K. K. (2023). The effects of practicing target-shooting sport on the severity of inattentive, hyperactive, and impulsive symptoms in children. The Capital Region of Denmark's Research Portal. https://research.regionh.dk/en/publications/the-effects-of-practicing-target-shooting-sport-on-the-severity-o
  26. Jeyanthi, S., Arumugam, S., & Subramanian, S. K. (2019). Effect of aerobic exercise on executive functioning in children with ADHD: A randomized controlled trial. Journal of Pediatric Neurosciences, 14(1), 20–25. https://doi.org/10.4103/jpn.JPN_69_18
  27. Jude, I. (2002). School psychology and educational optimum. Bucharest: EDP.
  28. Kahraman, T., & Eroğlu, E. (2021). Egzersizin bilişsel işlevler üzerindeki etkisi: Dikkat, odaklanma ve bilgi işleme süreçleri. Spor Bilimleri Dergisi, 32(1), 45–58.
  29. Kaya, M., & Yıldız, A. (2023). Ortaöğretimde sportif faaliyetlere katılımın bireyin yaşam becerileri üzerine etkisi. İnönü Üniversitesi.
  30. Kazemi, F., Yektayar, M., & Abad, A. M. B. (2012). Investigation of the impact of chess play on developing meta-cognitive ability and math problem-solving power. Procedia – Social and Behavioral Sciences, 32, 372–379. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2012.01.056
  31. Khodadadi, D., Ghasemi, A., & Ghasemi, M. (2014). The effect of selected physical exercises on reaction time and decision-making in adolescent athletes. European Journal of Experimental Biology, 4(1), 383–386.
  32. Khodadadi, D., Ghasemi, A., & Ghasemi, M. (2014). The effect of selected physical activities on reaction time and decision-making in children. Journal of Motor Behavior, 46(3), 215–222.
  33. Kıral, N. S., & Sayın Temur, C. (2023). Özel gereksinimli bireylerde fiziksel aktivite ve sporun yaşam kalitesine etkisi: Sistematik bir derleme. DergiPark. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2902235
  34. Koch, S., & Krenn, B. (2021). Executive functions in athletes of open and closed skill sports: A meta-analytic review. Psychology of Sport and Exercise, 52, 101823. https://doi.org/10.1016/j.psychsport.2020.101823
  35. Korkusuz, S., & Top, E. (2021). Does the combination of physical activity and attention training affect the motor skills and cognitive activities of individuals with mild intellectual disability? International Journal of Developmental Disabilities, 69(5), 654–662. https://doi.org/10.1080/20473869.2021.1995640
  36. Köroğlu, F., Yıldız, M., & Yıldız, S. (2017). Otizmli çocuklarda fiziksel aktivitenin sosyal becerilere etkisi. Anatolian Journal of Health Research, 1(1), 1–10.
  37. Kurtz, L. A. (2008). Understanding motor skills in children with dyspraxia, ADHD, autism, and other learning disabilities. Jessica Kingsley Publishers.
  38. Mandolesi, L., Polverino, A., Montuori, S., Foti, F., Ferraioli, G., & Sorrentino, G. (2018). Effects of physical exercise on cognitive functioning and wellbeing. Clinical Practice & Epidemiology in Mental Health, 14, 10–14.
  39. McCrae, R. R., & Costa, P. T. (1995). Domains and facets: Hierarchical personality assessment using the revised NEO personality inventory. Journal of Personality Assessment, 64(1), 21–50. https://doi.org/10.1207/s15327752jpa6401_2
  40. Mehren, A., Özyurt, J., Lam, A. P., Brand, C., & Thiel, C. M. (2020). The effects of physical activity on executive functions in children with ADHD. Journal of Attention Disorders, 24(4), 552–565. https://doi.org/10.1177/1087054715627489
  41. Meriçli, Ü. G. (2010). Bipolar affektif bozuklukta bilişsel işlevler. Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, 20(2).
  42. Miciak, J., Clemens, N., Vaughn, S., & Fletcher, J. M. (2024). The critical role of instructional response in defining and identifying students with dyslexia. Annals of Dyslexia, 74, 325–336. https://doi.org/10.1007/s11881-024-00303-0
  43. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2011). Özel eğitim hizmetleri yönetmeliği. Ankara: MEB Yayınları.
  44. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2014). Zihinsel süreçler ve öğrenme. Ankara: Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı Yayınları.
  45. Millî Eğitim Bakanlığı. (2011). Özel eğitimde temel ilkeler. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
  46. Mirze, F., & Sarı, C. (2023). Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan bireyler için fiziksel aktivite. In M. Uçar & F. Mirze (Eds.), Sağlık ve spor alanında güncel yaklaşımlar – 1 (s. 101). Efe Akademi.
  47. Monsma, E. V., Malina, R. M., & Feltz, D. L. (2017). Cognitive demands of open and closed skill sports. Journal of Sport Behavior, 40(3), 239–256.
  48. Montalva-Valenzuela, D., López-Fuentes, M., & García-Hermoso, A. (2022). Effects of physical activity interventions on ADHD symptoms. Journal of Attention Disorders, 26(5), 643–655. https://doi.org/10.1177/10870547211012345
  49. Moor, J. (2008). Playing, laughing and learning with children on the autism spectrum. Jessica Kingsley Publishers.
  50. Mulder, T. (2007). Motor imagery and action observation: Cognitive tools for rehabilitation.
  51. Mulder, T., Zijlstra, S., Zijlstra, W., & Hochstenbach, J. (2004). The role of motor imagery in learning a totally novel movement. Experimental Brain Research, 154(2), 211–217. https://doi.org/10.5772/67470
  52. Ng, L., Türksoylu, A., Öztürk, Y., Ergün, M., & Türksoylu, M. (2017). Düzenli fiziksel aktivitenin DEHB’li çocuklardaki etkisi. Turkish Journal of Sports Medicine, 52(Suppl 1).
  53. Orhan, İ. (2020). Lise öğrencilerinde sporun kognitif yeteneklere etkisi. TA Yayınları.
  54. Pan, C. Y., Tsai, C. L., & Chu, C. H. (2016). Fundamental movement skills in children with ADHD. Research in Developmental Disabilities, 55, 239–248. https://doi.org/10.1016/j.ridd.2016.04.005
  55. Pashler, H. (1998). The psychology of attention. MIT Press.
  56. Polatoğlu, M. (2011). En etkili dikkat geliştirme ve konsantrasyon teknikleri (1. baskı, ss. 9–12). İstanbul: Erbain Yayınları.
  57. Prabhavathi, K., et al. (2017). Reaction time and academic performance. National Journal of Physiology, Pharmacy and Pharmacology, 7(4), 371–374. https://doi.org/10.5455/njppp.2017.7.1131828112016
  58. Pujalte, G. G. A., Albano, M. N., & Young, C. C. (2019). ADHD and sports participation. Current Sports Medicine Reports, 18(1), 23–28. https://doi.org/10.1249/JSR.0000000000000552
  59. Robertson, I. H., et al. (1997). Everyday attentional failures. Neuropsychologia, 35(6), 747–758. https://doi.org/10.1016/S0028-3932(97)00015-8
  60. Russell, A., Hill, R., & Barton, R. A. (2005). Red enhances performance. Nature, 435(7040), 293. https://doi.org/10.1038/435293a
  61. Russo, S., Palmiero, M., & Piccardi, L. (2022). The role of sport type in cognitive performance. Journal of Cognitive Enhancement.
  62. Sala, G., & Gobet, F. (2016). Benefits of chess instruction. Educational Research Review, 18.
  63. Sala, G., et al. (2017). Chess instruction and academic achievement. Educational Research Review, 18, 46–57. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2016.02.002
  64. Sarter, M., Givens, B., & Bruno, J. P. (2001). Sustained attention. Brain Research Reviews, 35(2), 146–160. https://doi.org/10.1016/S0165-0173(01)00044-3
  65. Singer, R. N. (1980). Motor learning and human performance (pp. 28–29). Macmillan.
  66. Soysal, A. Ş., Yalçın, K., & Can, H. (2008). Dikkat teorileri. Yeni Symposium, 46(1), 35–41.
  67. Stearns, E., & Glennie, E. J. (2010). Extracurricular activities. Social Science Research, 39(2), 296–309.
  68. Sun, J., Wang, Y., & Li, X. (2022). Physical activity and cognitive flexibility in ADHD. Children, 9(5), 612. https://doi.org/10.3390/children9050612
  69. Şekerci, R., & Batmaz, S. (2021). İşitme engelli çocuklarda sosyal etkinlikler. Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi, 12(1), 45–58.
  70. Türkiye Zeka Vakfı. (2025). Fiziksel aktivitenin beyin sağlığına etkisi. https://tzv.org.tr/
  71. Unsworth, N., & Robison, M. K. (2020). Sustained attention lapses. Journal of Experimental Psychology, 46(6), 569–592. https://doi.org/10.1037/xhp0000734
  72. Varol, S. (2022). Dart egzersizlerinin dikkat üzerine etkisi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 1–16. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1764332
  73. Wang, Y., Liu, J., & Zhang, H. (2023a). Aerobic exercise and executive functions. Brain Sciences, 13(2), 215. https://doi.org/10.3390/brainsci13020215
  74. Wang, Y., Wu, X., & Chen, H. (2023). Badminton and executive function. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(4), 3673. https://doi.org/10.3390/ijerph20043673
  75. Wininger, S., & Rinn, A. (2011). Sport participation among gifted students. Journal of Contemporary Athletics, 5(2), 77–87.
  76. World Darts Federation [WDF]. (n.d.). Rules of the game. https://www.dartswdf.com/rules
  77. Wulf, G., & Su, J. (2007). External focus of attention. Research Quarterly for Exercise and Sport, 78(4), 384–389. https://doi.org/10.1080/02701367.2007.10599445
  78. Wulf, G., McConnel, N., Gärtner, M., & Schwarz, A. (2002). External-focus feedback. Journal of Motor Behavior, 34(2), 171–182. https://doi.org/10.1080/00222890209601941
  79. Wulf, G., McNevin, N. H., Fuchs, T., Ritter, F., & Toole, T. (2000). Attentional focus in complex motor skill learning. Research Quarterly for Exercise and Sport, 71(3), 229.
  80. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık.
  81. Yıldız, A. (2018). Engellilik türleri ve özel gereksinimleri. Yıldız Teknik Üniversitesi Engelsiz Üniversite Birimi Yayını. https://eok.yildiz.edu.tr/media/files/ENGELLI_10_04_17-sayfalar-3,7-31.pdf