Dergiler / Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi / 2026 / Cilt: 13 Sayı: 26

Hz. Muhammed’in (s.a.v.) Tebliğ Metodunda Duanın Psikolojik ve Tarihî Rolü

The Psychological and Historical Role of Prayer in the Method of Propagation of Prophet Muhammad (PBUH)

Ramazan Önal(ERZİNCAN BİNALİ YILDIRIM ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ)0000-0002-2752-8628
Sayfa
60–88
Yayın Tarihi
2026-07-06
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuç olarak bu makale, duanın Hz.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Peygamber’in (s.a.v.) tebliğ ve davet sürecinde duanın fonksiyonunu tarihî, psikolojik ve dinî boyutlarıyla ele almaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Peygamber’in (s.a.v.) bu ilahî geleneğin devamı olduğunu ortaya koymakta; başarıyı yalnızca beşerî tedbirlerde değil, dua, tevekkül ve ilahî yardımla birlikte değerlendiren bir anlayışı yansıtmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuç olarak bu makale, duanın Hz.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:İslam Tarihi · Siyer · Dua

Özet

Bu çalışma, Hz. Peygamber’in (s.a.v.) tebliğ ve davet sürecinde duanın fonksiyonunu tarihî, psikolojik ve dinî boyutlarıyla ele almaktadır. İnsan, yeryüzünde halife olarak sorumluluk yüklenmiş olmakla birlikte sınırlı imkânları sebebiyle acziyet yaşamakta; bu durum onu ilahî yardıma yöneltmektedir. Bütün insanlık adına yürütülen nübüvvet vazifesi de bu açıdan son derece ağır bir sorumluluk olup, Hz. Peygamber’in (s.a.v.) mücadelesinde dua vazgeçilmez bir unsur hâline gelmiştir. Mekke ve Medine dönemlerinde yaşanan olaylar incelendiğinde, Hz. Peygamber’in (s.a.v.) sözlü ve fiilî baskılar, savaşlar, hicret ve toplumsal krizler karşısında duaya sarıldığı; bu duaların çoğu zaman anında kabul görerek tebliğin doğruluğunu teyit eden ilahî destekler sunduğu görülmektedir. Onun duaları, yalnızca kendisi için değil; ashabının direncini artıran, mazlumları teselli eden, düşmanları caydıran ve toplumun psikolojisini yönlendiren güçlü bir motivasyon unsuru olmuştur. Kur’an-ı Kerim’de geçmiş peygamberlerin dualarına yapılan atıflar, Hz. Peygamber’in (s.a.v.) bu ilahî geleneğin devamı olduğunu ortaya koymakta; başarıyı yalnızca beşerî tedbirlerde değil, dua, tevekkül ve ilahî yardımla birlikte değerlendiren bir anlayışı yansıtmaktadır. Sonuç olarak bu makale, duanın Hz. Peygamber’in (s.a.v.) tebliğ metodunun merkezinde yer aldığını ve bireysel, toplumsal ve tarihsel düzlemde belirleyici bir rol üstlendiğini ortaya koymaktadır.

Abstract

This study examines the function of supplication in the Prophet Muhammad’s (peace be upon him) process of preaching and call to Islam, addressing its historical, psychological, and religious dimensions. Although human beings are entrusted with the responsibility of stewardship on earth, their limited capacities often lead them to experience helplessness, which in turn directs them toward seeking divine assistance. The mission of prophethood, carried out on behalf of all humanity, represents an especially heavy responsibility; consequently, supplication became an indispensable element in the Prophet’s effort to convey the divine message. An examination of events during the Meccan and Medinan periods shows that the Prophet consistently turned to supplication in the face of verbal and physical persecution, warfare, migration, and social crises, and that these prayers were frequently met with divine support affirming the truth of his mission. His supplications functioned not only as personal acts of worship but also as powerful sources of motivation that strengthened the resilience of his companions, comforted the oppressed, exerted psychological influence on opponents, and guided the collective mindset of society. References in the Qur’an to the prayers of previous prophets further demonstrate that the Prophet Muhammed (s.a.v.) was a continuation of this divine tradition, reflecting an understanding of success grounded not solely in human measures but in supplication, trust in God, and divine assistance. Consequently, this article concludes that supplication occupied a central position in the Prophet’s method of preaching and played a decisive role on individual, social, and historical levels.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Önal, R. (2026). Hz. Muhammed’in (s.a.v.) Tebliğ Metodunda Duanın Psikolojik ve Tarihî Rolü. Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Cilt: 13 Sayı: 26, 60–88. https://doi.org/10.17050/kafkasilahiyat.1915475

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (42)

  1. Abdürrezzâk, Ebû Bekr Abdürrezzâk b. Hemmâm b. Nâfi‘ es-San‘ânî el-Himyerî. el-Musannef fî’l-hadîs. thk. Habîburrahmân el-A’zâmî. 2. Basım. Hindistan: el-Meclîsü’l-ilmî, 1403.
  2. Ahmed b. Hanbel, Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillah Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî el-Mervezi. Fedâilu’s-Sahâbe. thk. Vasiyullah Muhammed Abbâs. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle. 1403/1983.
  3. Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillah Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî el-Mervezi. Müsnedü’l-İmâm Ahmed b. Hanbel. thk. Şuayb el-Arnaut vd. Müessesetü’r-Risâle, 2001.
  4. Ateş, Osman. Hz. Peygamber’in Haklarında Dua ettiği Bazı Sahâbîler. Çorum: Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi, 2018.
  5. Bâcûrî, Muhammed b. Afîfî el-Hadirî. Nuru’l-yekîn. Dımaşk: Dâru’l-Feyhâ’, 1425.
  6. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu‘fî el-Buhârî. el-Câmiu’s-sahîh. thk. Muhammed Züheyr. Beyrut: Dâru tavki’n-necât, 1422.
  7. Beyhakî, Beyhaki, Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyn b. Alî el-Beyhakî. Delâilü’n-nübüvve. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1405.
  8. Beyhaki, Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyn b. Alî el-Beyhakî. Sünenü’l-kübrâ thk. Muhammed Abdülkadir Ata. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1424/2003.
  9. ed-Diyârbekrî, Kâdî Hüseyin b. Muhammed b. el-Hasen. Târîhu’l-hamîs fî ahvâli enfesi’n-nefîs. Beyrut: Dâru Sâdır, ts.
  10. Ebu Nuaym el-İsfahânî, Ahmed b. Abdillâh b. İshâk el-İsfahânî. Ma’rifeti’s-Sahâbe. thk. Âdil b. Yusuf el-Azâzî. Riyad: Dâru’l-Vatan, 1419/1998.
  11. Ertürk, Hatice Nur. Hz. Peygamber’in (s) Duaları. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2021.
  12. Fayda, Mustafa. “Devs”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 1994. 9/253.
  13. Hâkim en-Nîsâbûrî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Abdillâh b. Muhammed el-Hâkim en-Nîsâbûrî. el-Müstedrek ale’s-sahîhayn. thk. Mustafa Abdülkadir Ata. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1411/1990.
  14. Hâris b. Ebû Üsâme, Ebû Muhammed el-Hâris b. Muhammed b. Dâhir (Ebî Üsâme) et-Temîmî. Buğyetü’l-bâhis an zevâidi müsnedi’l-Hâris. thk. Hüseyn Ahmed Salih el-Bâkirî. Medine: Merkezu Hidmeti’s-Sünne, 1413/1992.
  15. Heysemî, Ebü’l-Hasen Nûrüddîn Alî b. Ebî Bekr b. Süleymân el-Heysemî. Mecmau’z-zevâid ve menbau’l-fevâid. thk. Hüsamüddîn el-Kudsî. Kahire: Mektebetü’l-Kudsî, 1414/1994.
  16. İbn Abdilber, Ebû Ömer Cemâlüddîn Yûsuf b. Abdillâh b. Muhammed b. Abdilberr en-Nemerî. el-İstîâb fî ma’rifeti’l-ashâb. thk. Ali Muhammed el-Becâvî. Beyrut: Dâru’l-Ceyl, 1412/1992.
  17. İbn Ebî Şeybe, Ebû Bekr Abdullâh b. Muhammed b. Ebî Şeybe el-Absî el-Kûfî. el-Musannef fi’l-ehâdîs ve’l-âsâr. thk. Kemal Yusuf el-Hût. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 1409.
  18. İbnü’l-Esir, Ebü’l-Hasen İzzüddîn Alî b. Muhammed b. Muhammed eş-Şeybânî el-Cezerî. Üsdü’l-gâbe fî ma’rifeti’s-sahâbe (Ahbâru’s-sahâbe). Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1409/1989.
  19. İbn Hacer, Ebü’l-Fazl Şihâbüddîn Ahmed b. Alî b. Muhammed el-Askalânî. Fethu’l-Bârî bi şerhi Sahîhi’l-Buhârî. Beyrut: Dâru’l-ma’rife, 1379.
  20. İbn Hacer, Ebü’l-Fazl Şihâbüddîn Ahmed b. Alî b. Muhammed el-Askalânî. el-İsâbe fî temyîzi’s-sahâbe. thk. Âdil Ahmed vd. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1415.
  21. İbn Hibbân, Ebû Hâtim Muhammed b. Hibbân b. Ahmed el-Büstî. es-Sikât. Haydarabad: Dâiretü’l-Maârifi’l-Osmaniyye, 1393/1973.
  22. İbn Hişâm, Ebû Muhammed Cemâlüddîn Abdülmelik b. Hişâm b. Eyyûb el-Himyerî el-Meâfirî el-Basrî el-Mısrî. es-Sîretü’n-nebeviyye, thk. Mustafa Sekkâ vd. Mısır: Şirketu Mektebetu ve Matbaatu Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 1375/1955.
  23. İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ’ İmâdüddîn İsmâîl b. Şihâbiddîn Ömer b. Kesîr b. Dav’ b. Kesîr el-Kaysî el-Kureşî el-Busrâvî ed-Dımaşkī eş-Şâfiî. el-Bidâye ve’n-nihâye. thk. Abdülmuhsin et-Türkî. Dâru Hecer, 2003.
  24. İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ’ İmâdüddîn İsmâîl b. Şihâbiddîn Ömer b. Kesîr b. Dav’ b. Kesîr el-Kaysî el-Kureşî el-Busrâvî ed-Dımaşkī eş-Şâfiî. Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm. thk. Muhammed Hüseyn Şemsüddîn. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1419.
  25. İbni Mace, Ebû Abdillâh Muhammed b. Yezîd Mâce el-Kazvînî. Sünenü İbn Mâce. thk. Fuâd Abdülbâki. Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-Arabiyye, ts.
  26. İbn Sa’d, Ebû Abdillâh Muhammed b. Sa‘d b. Menî‘ el-Kâtib el-Hâşimî el-Basrî el-Bağdâdî. et-Tabakâtü’l-Kübrâ. thk. İhsân Abbâs, Beyrut: Dâru Sâdır, 1968.
  27. İbn Seyyidünnâs, Ebü’l-Feth Fethuddîn Muhammed b. Muhammed b. Muhammed el-Ya‘merî. Uyûnu’l-eser. thk. İbrahim Muhammed Ramazan. Beyrut: Dâru’l-Kalem, 1414/1993.
  28. İbn Şebbe, Ebû Zeyd Ömer b. Şebbe en-Nümeyrî el-Basrî. Târîhu’l-Medîneti’l-münevvere. thk. Fehîm Muhammed Şeltût. Cidde: Seyyîd Habîb Mahmud Ahmed, 1399.
  29. Kâdı İyâz, Ebü’l-Fazl İyâz b. Mûsâ b. İyâz el-Yahsubî. eş-Şifâ bi Ta’rîfi Hukûki’l-Mustafâ. Dârü’l-Fikr, 1409/1988. Kapar, Mehmet Ali. “Ebu Leheb”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, (İstanbul: TDV Yayınları, 1994), 10/178-179.
  30. Makrizî, Ebû Muhammed (Ebü’l-Abbâs) Takıyyüddîn Ahmed b. Alî b. Abdilkādir b. Muhammed el-Makrîzî. İmtâu’l-esmâ’. thk. Muhammed Abdülhamîd en-Nemîsî. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1420/1999.
  31. el-Merâğî, Ahmed Mustafa. Tefsîru’l-Merâğî. Mısır: Şirketu Mektebetu ve Matbaatu Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 1365/1946.
  32. Mübârekpûfrî, Ebü’l-Ulâ Muhammed Abdurrahmân b. Abdirrahîm el-Mübârekpûrî. Tuhfetü’l-ahvezî şerhu Câmii’t-Tirmizî. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
  33. Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc b. Müslim el-Kuşeyrî. el-Câmiu’s-sahîh. thk. Fuâd Abdülbâkî. Dâru hyâi’t-turâsi’l-Arabî. Beyrut, ts.
  34. Önkal, Ahmet. Resûlüllah’In İslam’a Davet Metodu. 25. Baskı. İstanbul: Kitap Dünyası Yayınları, 2016.
  35. Râzî, Ebû Abdillâh (Ebü’l-Fazl) Fahrüddîn Muhammed b. Ömer b. Hüseyn er-Râzî et-Taberistânî. Mefâtîhu’l-gayb. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 1420.
  36. Sa’lebî, Ebû İshâk Ahmed b. Muhammed b. İbrâhîm es-Sa‘lebî en-Nîsâbûrî. el-Keşf ve’l-beyân. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 1422/2002.
  37. Said Havvâ. el-Esâs fi’t-tefsîr. Kahire: Dâru’s-Selâm, 1424.
  38. Sülün, Murat. “Salâtuselâm Âyetinde Emrediilen Nedir? el-Ahzâb (33) Suresinin 56. Âyetinin Tefsiri”. Yakın Doğu Üniversitesi İslam Tetkikleri Merkezi Dergisi. 4/1 (2018). 7-63.
  39. Şâmî, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Yûsuf b. Alî b. Yûsuf es-Sâlihî eş-Şâmî eş-Şâfiî. Sübülü’l-hüda ve’r-reşâd. thk. Şeyh Âdil Ahmed vd. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1414/1993.
  40. Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ b. Sevre (Yezîd) et-Tirmizî. Sünenü’t-Tirmizî. thk. Ahmed Şâkir ve Fuad Abdübâki. 2. Basım. Mısır: Mektebetü Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 1975.
  41. Vakıdî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ömer b. Vâkıd el-Vâkıdî el-Eslemî el-Medenî. el-Meğâzî. thk. Marsden Jones. Beyrut: Dâru’l-A’lemî, 1409/1989.
  42. Yılmaz, Ali. “Kur’ân’daki Peygamber Dualarının Psiko-Sosyal Analizi”. Erzurum: Atatük Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı 35, 2011. 51-80.