KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Journal of Agriculture / 2026 / Cilt: 9 Sayı: 2

Kireçli Topraklarda Düşük Molekül Ağırlıklı Organik Asit Uygulamalarının Alınabilir Fosfor Üzerine Etkisi

Effect of Low-Molecular-Weight Organic Acid Applications on Available Phosphorus in Calcareous Soils

Satı Çağlar(ISPARTA UYGULAMALI BİLİMLER ÜNİVERSİTESİ, ZİRAAT FAKÜLTESİ)0009-0009-2501-8251
Veli Uygur(Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Ziraat Fakültesi)0000-0003-3971-7714
Sayfa
—
Yayın Tarihi
2026-10-01
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu nedenle, düşük molekül ağırlıklı organik asitlerin suyla çözünebilen P gübreleri ile birlikte uygulanması, kireçli topraklarda P’nin uzun süreli yarayışlılığının sağlanması için önerilmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Fosfor (P) gübresinin kireçli topraklarda uygulanmasından sonraki birkaç hafta içinde Ca-fosfatlar şeklinde çökelmesi, bitki tarafından alınamayan formların oluşmasına yol açmakta ve gübre-P geri kazanımını ≤ %25 seviyesine düşürmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu çalışmada, beş düşük molekül ağırlıklı organik asidin (LMWOAs; asetik, oksalik, malik, sitrik ve salisilik asit) 10 mmol kg⁻¹ dozunda, 90 günlük inkübasyon süresince (örnekleme günleri: 14, 30, 60 ve 90) dört düşük P içeriğine sahip kireçli toprakta (başlangıç Olsen-P ≤ 10 mg kg⁻¹), KH₂PO₄ ilavesiz ve ilaveli (+50 mg P kg⁻¹) koşullarda etkileri değerlendirilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu nedenle, düşük molekül ağırlıklı organik asitlerin suyla çözünebilen P gübreleri ile birlikte uygulanması, kireçli topraklarda P’nin uzun süreli yarayışlılığının sağlanması için önerilmektedir.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Fosfor yarayışlılığı · Kireçli topraklar · Düşük molekül ağırlıklı organik asitler

Özet

Fosfor (P) gübresinin kireçli topraklarda uygulanmasından sonraki birkaç hafta içinde Ca-fosfatlar şeklinde çökelmesi, bitki tarafından alınamayan formların oluşmasına yol açmakta ve gübre-P geri kazanımını ≤ %25 seviyesine düşürmektedir. Bu nedenle, toprakta birikmiş P’nin mobilizasyonu ve gübre-P’nin toprak çözeltisinde kalış süresinin uzatılması temel tarımsal zorluklar arasında yer almaktadır. Bu çalışmada, beş düşük molekül ağırlıklı organik asidin (LMWOAs; asetik, oksalik, malik, sitrik ve salisilik asit) 10 mmol kg⁻¹ dozunda, 90 günlük inkübasyon süresince (örnekleme günleri: 14, 30, 60 ve 90) dört düşük P içeriğine sahip kireçli toprakta (başlangıç Olsen-P ≤ 10 mg kg⁻¹), KH₂PO₄ ilavesiz ve ilaveli (+50 mg P kg⁻¹) koşullarda etkileri değerlendirilmiştir. Gübre uygulanmayan koşullarda etkinlik sırası şu şekilde bulunmuştur: oksalik asit (OA, 9.92 mg kg⁻¹) > kontrol (C, 9.30 mg kg⁻¹) > malik asit (MA, 9.23 mg kg⁻¹) > asetik asit (AA, 9.13 mg kg⁻¹) > sitrik asit (CA, 9.11 mg kg⁻¹) > salisilik asit (SA, 8.93 mg kg⁻¹). P gübrelemesi altında ise sıralama şu şekilde değişmiştir: SA (43.6 mg kg⁻¹) > OA (42.4 mg kg⁻¹) = C = AA (42.1 mg kg⁻¹) > CA (40.1 mg kg⁻¹) > MA (38.0 mg kg⁻¹). Varyans analizi, toprak, gübreleme, organik asit ve tüm iki ve üçlü etkileşimlerin yüksek derecede anlamlı olduğunu göstermiştir (P < 0.001). Oksalik asit her iki rejimde de iyi performans sergilerken, salisilik asit özellikle gübreleme koşullarında etkili olmuştur. Bu nedenle, düşük molekül ağırlıklı organik asitlerin suyla çözünebilen P gübreleri ile birlikte uygulanması, kireçli topraklarda P’nin uzun süreli yarayışlılığının sağlanması için önerilmektedir.

Abstract

Phosphorus (P) fertiliser in calcareous soils precipitates as Ca-phosphates within weeks, generating plant-unavailable forms and reducing fertiliser-P recovery to ≤ 25%. Mobilising soil-accumulated P and prolonging fertiliser-P residence in the soil solution are therefore central agronomic challenges. The present study evaluated five low-molecular-weight organic acids (LMWOAs; acetic, oxalic, malic, citric and salicylic acid) at 10 mmol kg⁻¹ in a 90-day incubation (sampling at d 14, 30, 60 and 90) on four P-deficient calcareous soils (initial Olsen-P ≤ 10 mg kg⁻¹), without and with KH₂PO₄ addition (+50 mg P kg⁻¹). Under unfertilised conditions the effectiveness order was: oxalic acid (OA, 9.92 mg kg⁻¹) > control (C, 9.30 mg kg⁻¹) > malic acid (MA, 9.23 mg kg⁻¹) > acetic acid (AA, 9.13 mg kg⁻¹) > citric acid (CA, 9.11 mg kg⁻¹) > salicylic acid (SA, 8.93 mg kg⁻¹). Under P fertilisation the order shifted to: SA (43.6 mg kg⁻¹) > OA (42.4 mg kg⁻¹) = C = AA (42.1 mg kg⁻¹) > CA (40.1 mg kg⁻¹) > MA (38.0 mg kg⁻¹). Variance analysis showed that soil, fertilisation, organic acid and all two- and three-way interactions were highly significant (P < 0.001). Oxalic acid performed well in both regimes, whereas salicylic acid was particularly effective under P fertilisation. Combined LMWOA + water-soluble P-fertiliser application is therefore recommended for sustaining P availability over an extended cropping period in calcareous soils.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Çağlar, S., Uygur, V. (2026). Kireçli Topraklarda Düşük Molekül Ağırlıklı Organik Asit Uygulamalarının Alınabilir Fosfor Üzerine Etkisi. Journal of Agriculture, Cilt: 9 Sayı: 2. https://doi.org/10.46876/ja.2012700

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (54)

  1. Adams, M. A., Taranto, M. T., & Polglase, P. J. (2000). Sequential fractionation and characterisation (P-31-NMR) of phosphorus-amended soils in Banksia integrifolia (L.f.) woodland andadjacent pasture. Soil Biology and Biochemistry, 32(2), 169–177.
  2. Adler, P. R., & Sikora, L. J. (2003). Changes in Soil Phosphorus Availability with Poultry Compost Age. Communications in Soil Science and Plant Analysis, 34, 81–95. https://doi.org/10.1081/css-120017417
  3. Alejo, F., Rājan, S. S. S., & Chien, S. H. (2003). FAO/IAEA research activities on direct application of phosphate rock for sustainable crop production. 100–109. http://www.cabdirect.org/abstracts/20033151761.html Alpaslan, M., Güneş, A., & İnal, A. (2005). Deneme Tekniği. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları.
  4. Amarawansha, E. A. G. S., Kumaragamage, D., Flaten, D., Zvomuya, F., & Tenuta, M. (2015). Phosphorus mobilization from manure-amended and unamended alkaline soils to overlying water during simulated flooding. Journal of Environmental Quality, 44(4), 1252–1262. https://doi.org/10.2134/jeq2014.10.0457
  5. Balemi, T., & Negisho, K. (2012). Management of soil phosphorus and plant adaptation mechanisms to phosphorus stress for sustainable crop production: a review. Journal of Soil Science and Plant Nutrition, 12, 547-562. https://doi.org/10.4067/s0718-95162012005000015
  6. Bhatti, J. S., Comerford, N. B., & Johnston, C. T. (1998). Influence of oxalate and soil organic matter on sorption and desorption of phosphate onto a spodic horizon. Soil Science Society of America Journal, 62(4), 1089–1095. https://doi.org/10.2136/sssaj1998.03615995006200040033x
  7. Bolan, N., Naidu, R., Mahimairaja, S., & Baskaran, S. (1994). Influence of low-molecular-weight organic acids on the solubilization of phosphates. Biology and Fertility of Soils, 18(4), 311–319. https://doi.org/10.1007/bf00570634
  8. Boschetti, N. G., Quintero, C. E., & Giuffre, L. (2007). Phosphorus fractions of soils under Lotus corniculatus as affected by different phosphorus fertilizers. Biology and Fertility of Soils, 45, 379–384.
  9. Delgado, A., Madrid, A., Kassem, S., Andreu, L., & Campillo, M. C. del. (2002). Phosphorus fertilizer recovery from calcareous soils amended with humic and fulvic acids. Plant and Soil, 245(2), 277–286. https://doi.org/10.1023/a:1020445710584
  10. Delgado, A., & Torrent, J. (2000). Phosphorus forms and desorption patterns in heavily fertilized calcareous and limed acid soils. Soil Science Society of America Journal, 64(6), 2031–2037. https://doi.org/10.2136/sssaj2000.6462031x
  11. Gallmetzer, M., Müller, B., & Burgstaller, W. (1998). Net efflux of citrate in Penicillium simplicissimum is mediated by a transport protein. Archives of Microbiology, 169(4), 353–359. https://doi.org/10.1007/s002030050582
  12. Gerke, J. (2015). The acquisition of phosphate by higher plants: Effect of carboxylate release by the roots. A critical review. Journal of Plant Nutrition and Soil Science, 178(3), 351–364. https://doi.org/10.1002/jpln.201400590
  13. Gökmen, F., & Uygur, V. (2022a). Su altında kalan topraklarda meydana gelen kimyasal dönüşümler: besin elementi yarayışlılıkları. in: Ziraat, Orman ve Su Ürünleri Alanında Uluslararası Araştırmalar V (pp. 87–102). Eğitim Yayınevi.
  14. Gökmen, F., & Uygur, V. (2022b). Su altında kalmış toprakların genel özellikleri. In Fen Bilimleri ve Mühendislik Araştırmaları: Faydacı Yaklaşımlar (pp. 87–108). SRA Academic Publishing.
  15. Güçdemir, İ. (2006). Türkiye Gübre ve Gübreleme Rehberi. Güncelleştirilmiş ve Genişletilmiş Baskı. Toprak Gübre ve Su Kaynakları Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Ankara.
  16. Harrold, S. A., & Tabatabai, M. A. (2006). Release of ınorganic phosphorus from soils by low‐molecular‐weight organic acids. Communications in Soil Science and Plant Analysis, 37, 1233–1245. https://doi.org/10.1080/00103620600623558
  17. Hayat, S., & Ahmad, A. (2007). Salicylic acid: a plant hormone. In Digital access to libraries (Université catholique de Louvain (UCL), l’Université de Namur (UNamur) and the Université Saint-Louis (USL-B)). UCLouvain. https://doi.org/10.1007/1-4020-5184-0
  18. Illmer, P., Barbato, A., & Schinner, F. (1995). Solubilization of hardly-soluble AlPO4 with P-solubilizing microorganisms. Soil Biology and Biochemistry, 27(3), 265–270. https://doi.org/10.1016/0038-0717(94)00205-f
  19. Ince, T. (2017). Atabey Ovası topraklarının fosfor adsorpsiyon izotermlerinin toprak özellikleriyle olan ilişkileri ve izotermlerden fosforlu gübre ihtiyacının belirlenmesi. In ISUBÜ Yüksek Lisans Enstitüsü. ISUBÜ Yüksek Lisans Enstitüsü.
  20. Ismail, S. M. (2025). Interactive redox–pH effects on iron and manganese solubility in soils of the Farafra Oasis, Egypt. Alexandrıa Science Exchange Journal, 46 (3), 712-746. https://doi.org/10.21608/asejaiqjsae.2025.454333
  21. Jayarathne, P. D. K. D., Kumaragamage, D., Indraratne, S. P., Flaten, D., & Goltz, D. (2016). Phosphorus Release to Floodwater from Calcareous Surface Soils and Their Corresponding Subsurface Soils under Anaerobic Conditions. Journal of Environmental Quality, 45(4), 1375–1384. https://doi.org/10.2134/jeq2015.11.0547
  22. Jones, D. L., & Darrah, P. R. (1994). Role of root derived organic acids in the mobilization of nutrients from the rhizosphere. Plant and Soil, 166(2), 247–257. https://doi.org/10.1007/bf00008338
  23. Kacar, B. (2013). Temel gübre bilgisi. Nobel Yayınevi, Ankara.
  24. Karagöktaş, M. (2018). Kireçli Topraklarda Suyla Doygun Koşullarda Yarayışlı Fosfor Miktarı Ve Fosfor Fraksiyonlarındaki Değişimlerin belirlenmesi. Doktora Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Fenbilimleri Enstitüsü.
  25. Kirk, G. J. D. (2004). The biogeochemistry of submerged soils. In Encyclopedia of soils in the environment. Elsevier. https://doi.org/10.1002/047086303x
  26. Krzyszowska, A.J., Vance,G.F., Blaylock, M.J., & David, M.B. (1996). ‘Ion-chromatographic analysis of low molecular weight organic acids in spodosol forest floor solutions. Forest and Range Soil, 60(5), 1565-1571.
  27. Kuo, S. (1996). Phosphorus. In: Sparks, D.L., Ed., Methods of Soil Analysis: Part 3, SSSA Book Series No. 5, SSSA and ASA, Madison, 869-919.
  28. Lindsay, W. L. (2001). Chemical equilibria in soils. The Blackburn Press.
  29. Lindsay, W. L., & Norvell, W. A. (1978). Development of a DTPA soil test for zinc, ıron, manganese, and copper. Soil Science Society of America Journal, 42(3), 421–428. https://doi.org/10.2136/sssaj1978.03615995004200030009x
  30. Loeppert, R. H., & Hossner, L. R. (1984). Reaction of Fe2+ and Fe3+ with calcite. Clays and Clay Minerals, 32, 213–222.
  31. Loeppert, R. H., & Suarez, D. L. (1996). Carbonate and Gypsum. In: Soil Science Society of America book series (pp. 437–474). https://doi.org/10.2136/sssabookser5.3.c15
  32. Lundström, U. S., Breemen, N. van, & Jongmans, A. G. (1995). Evidence for microbial decomposition of organic acids during podzolization. European Journal of Soil Science, 46(4), 489–496. https://doi.org/10.1111/j.1365-2389.1995.tb01345.x
  33. Mahdi, H. H. M., Gökmen, F., & Uygur, V. (2023). Fertilizer-induced geochemical fractions of phosphorus in fruit orchards. Carpathian Journal of Earth and Environmental Sciences, 18(1), 139–147. https://doi.org/10.26471/cjees/2023/018/247
  34. Mahdi, H. H. M., Uygur, V., & Durgun, B. (2019). Kireçli ana malzeme üzerinde oluşan topraklarda fosfor fraksiyonları ile bazı toprak özellikleri arasındaki ilişkiler. Anadolu Tarım Bilimleri Dergisi, 34(1), 93–101. https://doi.org/10.7161/omuanajas.403794
  35. Miller, B. W., & Fox, T. R. (2011). Long-term fertilizer effects on oxalate-desorbable phosphorus pools in a typic paleaquult. Soil Science Society of America Journal, 75, 1110–1116.
  36. Moradi, N., Sadaghiani, M. H. R., Sepehr, E., & Mandoulakani, B. A. (2012). Effects of low-molecular-weight organic acids on phosphorus sorption characteristics in some calcareous soils. Turkish Journal of Agriculture and Forestry. https://doi.org/10.3906/tar-1106-38
  37. Mu, L., Comerford, N. B., & Fox, T. R. (1995). Organic anions’ effect on phosphorus release from spodic horizons. Soil Science Society of America Journal, 59(6), 1745–1749. https://doi.org/10.2136/sssaj1995.03615995005900060034x
  38. Nelson, D. W., & Sommers, L. E. (1996). Total carbon, organic carbon, and organic matter. In Methods of Soil Analysis. Part 3. Chemical Methods (pp. 961–1010). SSSA and ASA.
  39. Oral, A., & Uygur, V. (2018). Effects of low-molecular-mass organic acids on P nutrition and some plant properties of Hordeum vulgare. Journal of Plant Nutrition, 41(11), 1482–1490. https://doi.org/10.1080/01904167.2018.1458866
  40. Ören, S. (2023). Su baskını ve organik madde etkileşiminin tetiklediği redoks potansiyelindeki değişimlerin topraklarda bitki besin elementleri yarayışlılığına, fosfor ve çinko adsorpsiyonuna etkisi. ISUBÜ Yüksek Lisans Enstitüsü, Isparta.
  41. Ören, S., Uygur, V., Sukuşu, E. (2018). Farklı özelliklerdeki topraklarda redoks potansiyelindeki değişimlerin Fe ve Mn yarayışlılığına etkisi. Mediterran Agricultural Sciences, 31(3), 301-309.
  42. Patrick, W. H., & Jugsujinda, A. (1992). Sequential Reduction and Oxidation of Inorganic Nitrogen, Manganese, and Iron in Flooded Soil. Soil Science Society of America Journal, 56(4), 1071-1073. https://doi.org/10.2136/sssaj1992.03615995005600040011x
  43. Pavinato, P. S., Merlin, A., & Rosolem, C. A. (2008). Organic compounds from plant extracts and their effect on soil phosphorus availability. Pesquisa Agropecuária Brasileira, 43(10), 1379–1388. https://doi.org/10.1590/s0100-204x2008001000017
  44. Sahrawat, K. L. (2011). Soil fertility in flooded and non-flooded irrigated rice systems. Archives of Agronomy and Soil Science, 58(4), 423–436. https://doi.org/10.1080/ 03650340.2010.522993
  45. Saiano, F., & Scalenghe, R. (2024). Challenges in developing reliable phosphorus predictive models: Unpredictable release under soil redox changes. Nova Science Publishers (Nova Science Publishers, Inc.), 10(23). https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e40160
  46. Sukuşu, E. (2023). Tarımsal uygulamaların isparta ili elma bahçesi topraklarındaki bakır ve çinko fraksiyonlarına etkisinin kademeli ekstraksiyonla belirlenmesi. Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
  47. Taghipour, M., & Jalali, M. (2013). Effect of low-molecular-weight organic acids on kinetics release and fractionation of phosphorus in some calcareous soils of western Iran. Environmental Monitoring and Assessment, 185, 5471–5482.
  48. Uygur, V., & Karabatak, I. (2009). The effect of organic amendments on mineral phosphate fractions in calcareous soils. Journal of Plant Nutrition and Soil Science, 172(3), 336–345. https://doi.org/10.1002/jpln.200700326
  49. Uygur, V., & Rimmer, D. L. (2000). Reactions of zinc with iron‐oxide coated calcite surfaces at alkaline pH. European Journal of Soil Science, 51(3), 511–516. https://doi.org/10.1046/j.1365-2389.2000.00318.x
  50. Wang, H., Zhu, J., Fu, Q., Hong, C., Hu, H., & Violante, A. (2016). Phosphate adsorption on uncoated and humic acid-coated iron oxides. Journal of Soils and Sediments, 16(7), 1911–1920. https://doi.org/10.1007/s11368-016-1383-8
  51. Wei, L., Chen, C., & Xu, Z. (2010). Citric acid enhances the mobilization of organic phosphorus in subtropical and tropical forest soils. Biology and Fertility of Soils, 46(7), 765–769. https://doi.org/10.1007/s00374-010-0464-x
  52. Yang, Z., Sivaguru, M., Horst, W. J., & Matsumoto, H. (2000). Aluminium tolerance is achieved by exudation of citric acid from roots of soybean (Glycine max). Physiologia Plantarum, 110(1), 72–77. https://doi.org/10.1034/j.1399-3054.2000.110110.x
  53. Yoon, J. K., Cao, X., & Lena, Q. (2007). Application methods affect phosphorus‐induced lead immobilization from a contaminated soil. Journal of Environmental Quality, 36(2), 373–378. https://doi.org/10.2134/jeq2006.0316
  54. Zhao, Y., Zhang, M., Liu, Z., & Yang, F. (2024). Migration and transformation of soil phosphorus by organic acids: a global meta-analysis. Journal of Soils and Sediments, 24.