KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / İZÜ Eğitim Dergisi / 2026 / Cilt: 8 Sayı: 1

Otizm Spektrum Bozukluğunda İletişim Becerilerinin Desteklenmesi: Ebeveyn ve Öğretmen Deneyimleri

Supporting Communication Skills in Autism Spectrum Disorder: Parent and Teacher Experiences

Tuğba Sivrikaya(BOLU ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-0707-1023
Şevval Ay(BOLU ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ)0009-0007-0424-5944
Sayfa
27–54
Yayın Tarihi
2026-06-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Analiz sonucunda bulguların (1) iletişim becerileri, (2) kullanılan eğitsel yaklaşımlar ve stratejiler, (3) öğretmen–ebeveyn ilişkisi ve (4) iletişim becerilerinin gelişimini destekleyen sistemsel mekanizmalar olmak üzere dört ana tema altında toplandığını göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu araştırmanın amacı, otizm spektrum bozukluğu olan çocukların iletişim becerilerinin desteklenmesine ilişkin öğretmen ve ebeveyn görüşlerini birlikte incelemektir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çalışma grubunu özel eğitim uygulama okullarında ve Rehberlik ve Araştırma Merkezlerinde görev yapan 8 öğretmen ile OSB tanılı çocukların 7 ebeveyni oluşturmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Analiz sonucunda bulguların (1) iletişim becerileri, (2) kullanılan eğitsel yaklaşımlar ve stratejiler, (3) öğretmen–ebeveyn ilişkisi ve (4) iletişim becerilerinin gelişimini destekleyen sistemsel mekanizmalar olmak üzere dört ana tema altında toplandığını göstermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Otizm spektrum bozukluğu · İletişim becerileri · Okul-aile iş birliği

Özet

Bu araştırmanın amacı, otizm spektrum bozukluğu olan çocukların iletişim becerilerinin desteklenmesine ilişkin öğretmen ve ebeveyn görüşlerini birlikte incelemektir. Araştırma nitel araştırma yaklaşımı kapsamında yorumlayıcı fenomenoloji deseniyle yürütülmüştür. Çalışma grubunu özel eğitim uygulama okullarında ve Rehberlik ve Araştırma Merkezlerinde görev yapan 8 öğretmen ile OSB tanılı çocukların 7 ebeveyni oluşturmaktadır. Veriler yarı yapılandırılmış görüşmeler ve demografik bilgi formları aracılığıyla toplanmış; elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Analiz sonucunda bulguların (1) iletişim becerileri, (2) kullanılan eğitsel yaklaşımlar ve stratejiler, (3) öğretmen–ebeveyn ilişkisi ve (4) iletişim becerilerinin gelişimini destekleyen sistemsel mekanizmalar olmak üzere dört ana tema altında toplandığını göstermektedir. Bulgular, OSB olan çocukların iletişim becerilerinin desteklenmesinde öğretmen uygulamaları ile aile katkısının birbirini tamamlayan bir rol üstlendiğini, ancak süreçte çeşitli yapısal ve ilişkisel güçlüklerin de yaşanabildiğini göstermektedir. Sonuç olarak, çalışma iletişim becerilerinin gerçekten desteklenebilmesi için okul ve aile arasında sürekli ve sağlam bir iş birliğinin kurulmasının, öğretmenlere ve uygulayıcılara verilen desteklerin artırılmasının ve her öğrencinin bağlamsal ihtiyaçlarını gözeten bütüncül yaklaşımların geliştirilmesinin önemini vurgulamaktadır.

Abstract

This study aims to examine, in an integrated manner, the views of teachers and parents regarding the support of communication skills in children with autism spectrum disorder. The research was conducted within the qualitative research framework using an interpretative phenomenological design. The study group consisted of eight teachers working in special education practice schools and Guidance and Research Centers, and seven parents of children diagnosed with ASD. Data were collected through semi-structured interviews and demographic information forms, and were analyzed using thematic analysis. The findings revealed that the results were organized under four main themes: (1) communication skills, (2) educational approaches and strategies used, (3) teacher–parent relationship, and (4) systemic mechanisms supporting the development of communication skills. The findings indicate that teacher practices and family contributions play complementary roles in supporting the communication skills of children with ASD; however, various structural and relational challenges may arise during the process. In conclusion, the study emphasizes the importance of establishing ongoing, strong collaboration between school and family, increasing support for teachers and practitioners, and developing holistic approaches that account for the contextual needs of each student to support communication skills effectively.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Sivrikaya, T., Ay, Ş. (2026). Otizm Spektrum Bozukluğunda İletişim Becerilerinin Desteklenmesi: Ebeveyn ve Öğretmen Deneyimleri. İZÜ Eğitim Dergisi, Cilt: 8 Sayı: 1, 27–54. https://doi.org/10.46423/izujed.1902746

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (56)

  1. Adams, C., Gaile, J., Roddam, H., Baxendale, J., Clitheroe, L. ve Emsley, R. (2020). Evaluation of a manualised speech and language therapy programme for children with social communication disorder: the SCIP feasibility study. Pilot and Feasibility Studies, 6(1). https://doi.org/10.1186/s40814-020-00658-2
  2. Anggraini, D. ve Sopianingsih, P. (2023). The effectiveness of school-family partnerships on students' character and mental recovery. Jurnal Moral Kemasyarakatan, 8(1), 64-73. https://doi.org/10.21067/jmk.v8i1.8240
  3. Azad, G. ve Mandell, D. (2015). Concerns of parents and teachers of children with autism in elementary school. Autism, 20(4), 435-441. https://doi.org/10.1177/1362361315588199
  4. Bağlama, B., Evcimen, E., Altınay, F., Sharma, R., Tlili, A., Altınay, Z., Dagli, G., Jemni, M., Shadiev, R., Yücesot, Y. ve Çelebi, M. (2022). Analysis of digital leadership in school management and accessibility of animation-designed game-based learning for sustainability of education for children with special needs. Sustainability, 14(13), 7730. https://doi.org/10.3390/su14137730
  5. Birt, L., Scott, S. E., Cavers, D., Campbell, C. ve Walter, F. M. (2016). Member checking. Qualitative Health Research, 26(13), 1802-1811. https://doi.org/10.1177/1049732316654870
  6. Bonner, A. ve Tolhurst, G. (2002). Insider-outsider perspectives of participant observation. Nurse Researcher, 9(4), 7-19. https://doi.org/10.7748/nr2002.07.9.4.7.c6194
  7. Brian, J., Smith, I., Zwaigenbaum, L., Roberts, W. ve Bryson, S. (2015). The Social ABCs caregiver‐mediated intervention for toddlers with autism spectrum disorder: Feasibility, acceptability, and evidence of promise from a multisite study. Autism Research, 9(8), 899-912. https://doi.org/10.1002/aur.1582
  8. Carruthers, S., Pickles, A., Slonims, V., Howlin, P. ve Charman, T. (2020). Beyond intervention into daily life: a systematic review of generalisation following social communication interventions for young children with autism. Autism Research, 13(4), 506-522. https://doi.org/10.1002/aur.2264
  9. Creswell, J. W. ve Miller, D. L. (2000). Determining validity in qualitative ınquiry. Theory Into Practice, 39(3), 124-130. https://doi.org/10.1207/s15430421tip3903_2
  10. Daniel, G. (2015). Patterns of parent involvement: a longitudinal analysis of family–school partnerships in the early years of school in australia. Australasian Journal of Early Childhood, 40(1), 119-128. https://doi.org/10.1177/183693911504000115
  11. Değirmenci, H. D., Olçay, S., Fidan, A. ve Tekin-İftar, E. (2025). Anne-babaların OSB olan çocuklarına güvenlik becerilerinin öğretimine ilişkin görüşleri ve deneyimleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 26(3), 273-290. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.1506345
  12. Dodds, R. L. (2020). Helping optimize language acquisition (HOLA) Online parent training modules for latinx parents of toddlers at risk for asd: protocol for a pilot funded by the organization for autism research. Jmir Research Protocols, 9(12), e18004. https://doi.org/10.2196/18004
  13. Dwyer, S. C. ve Buckle, J. L. (2009). The space between: On being an ınsider-outsider in qualitative research. International Journal of Qualitative Methods, 8(1), 54-63. https://doi.org/10.1177/160940690900800105
  14. Epstein, J. L. (2011). School, family, and community partnerships: Preparing educators and improving schools (2. baskı). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780429494673
  15. Ergenekon, Ö. ve Çoban, A. (2025). Okul öncesi eğitime ilişkin beklentiler. Iksad Publishing House.
  16. Ergün, B. N. ve Öncül, N. (2025). Otizm spektrum bozukluğu tanısı olan çocukların sergiledikleri problem davranışların gelişim alanları üzerindeki etkilerine ilişkin anne görüşleri. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 27(4), 519-538. https://doi.org/10.17556/erziefd.1673013
  17. Green, J., Aldred, C., Charman, T., Couteur, A., Emsley, R., Grahame, J.,Howlin, P., Humphrey, N., Leadbitter, K., McConachie, H., Parr, J.R., Pickles, A., Slonims, V., Taylor, C. ve PACT-G Group C. (2018). Paediatric Autism Communication Therapy-Generalised (PACT-G) against treatment as usual for reducing symptom severity in young children with autism spectrum disorder: study protocol for a randomised controlled trial. Trials, 19(1). https://doi.org/10.1186/s13063-018-2881-3
  18. Gülveren, A. Ç., Yücesoy Özkan, Ş. ve Öncül, N. (2022). The examination of special education teachers’ views on teaching play skills to children with autism spectrum disorders. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 29, 56-77. https://izlik.org/JA65TF89TZ
  19. Halcomb, E. ve Davidson, P. M. (2006). Is verbatim transcription of interview data always necessary?. Applied Nursing Research, 19(1), 38-42. https://doi.org/10.1016/j.apnr.2005.06.001
  20. Hemdi, A. (2023). Identifying the gaps between study and practice for trainee teachers of children with autism spectrum disorder (asd): a qualitative study. Journal for Educators, Teachers and Trainers, 14(1). https://doi.org/10.47750/jett.2023.14.01.013
  21. Howe, E., Riggleman, S. ve Passmore, A. (2023). Evidence-based practices via remote service delivery for early ıntervention in rural communities. Rural Special Education Quarterly, 42(4), 202-212. https://doi.org/10.1177/87568705231189280
  22. Kim, M. ve McIntyre, L. (2019). Early communication skills and special education outcomes at school entry: implications for pediatric care and screening. Global Pediatric Health, 6. https://doi.org/10.1177/2333794x19884185
  23. Kummerer, S. E. (2010). Promising strategies for collaborating with hispanic parents during family-centered speech-language ıntervention. Communication Disorders Quarterly, 33(2), 84-95. https://doi.org/10.1177/1525740109358453
  24. Larkin, M., Watts, S. ve Clifton, E. (2006). Giving voice and making sense in interpretative phenomenological analysis. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 102–120. https://doi.org/10.1191/1478088706qp062oa
  25. Liu, Y., Li, J., Zheng, Q., Zaroff, C., Hall, B., Li, X. ve Hao, Y. (2016). Knowledge, attitudes, and perceptions of autism spectrum disorder in a stratified sampling of preschool teachers in china. BMC Psychiatry, 16(1). https://doi.org/10.1186/s12888-016-0845-2
  26. Maxwell, J. A. (2010). Using numbers in qualitative research. Qualitative Inquiry, 16(6), 475-482. https://doi.org/10.1177/1077800410364740
  27. Morse, J. M. (1995). The significance of saturation. Qualitative Health Research, 5(2), 147-149. https://doi.org/10.1177/104973239500500201
  28. Ntalindwa, T., Soron, T., Nduwingoma, M., Karangwa, E. ve White, R. (2019). The use of information communication technologies among children with autism spectrum disorders: descriptive qualitative study. Jmir Pediatrics and Parenting, 2(2), e12176. https://doi.org/10.2196/12176
  29. Novick, G. (2008). Is there a bias against telephone interviews in qualitative research?. Research in Nursing & Health, 31(4), 391-398. https://doi.org/10.1002/nur.20259
  30. Odom, S., Hall, L., Morin, K., Kraemer, B., Hume, K., McIntyre, N., Nowell, S. W., Steinbrenner, J.R., Tomaszewski, B., Sam, A.M. ve DaWalt, L. (2021). Educational ınterventions for children and youth with autism: A 40-year perspective. Journal of Autism and Developmental Disorders, 51(12), 4354-4369. https://doi.org/10.1007/s10803-021-04990-1
  31. Parça, F. B. (2025). Otizm spektrum bozukluğu tanısı bulunan çocukların tuvalet eğitimi sürecine yönelik ebeveyn yaşantıları. (Yayın No.914719) [Yüksek lisans tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
  32. Pereira, T., Ramalho, A. M., Valente, A. R., Sá‐Couto, P. ve Lousada, M. (2022). The effects of the pragmatic ıntervention programme in children with autism spectrum disorder and developmental language disorder. Brain Sciences, 12(12), 1640. https://doi.org/10.3390/brainsci12121640
  33. Rakap, S., Balıkcı, Ş. ve Kalkan, S. (2018). Teachers’ knowledge about autism spectrum disorder: the case of turkey. Turkish Journal of Education, 7(4), 169-185. https://doi.org/10.19128/turje.388398
  34. Rakap, S., Jones, H. ve Emery, A. (2014). Evaluation of a web-based professional development program (project ace) for teachers of children with autism spectrum disorders. Teacher Education and Special Education the Journal of the Teacher Education Division of the Council for Exceptional Children, 38(3), 221-239. https://doi.org/10.1177/0888406414535821
  35. Ramírez, N. F., Lytle, S. R. ve Kuhl, P. K. (2020). Parent coaching increases conversational turns and advances infant language development. Proceedings of the National Academy of Sciences, 117(7), 3484-3491. https://doi.org/10.1073/pnas.1921653117
  36. Saldaña, J. (2013). The coding manual for qualitative researchers. (2. Basım). Sage.
  37. Sandbank, M., Bottema-Beutel, K., Crowley, S., Cassidy, M., Dunham, K., Feldman, J. I., Crank, J., Albarran, S. A., Raj, S., Mahbub, P. ve Woynaroski, T. G. (2020). Project AIM: Autism intervention meta-analysis for studies of young children. Psychological Bulletin, 146(1), 1-29. https://doi.org/10.1037/bul0000215
  38. Sandelowski, M. (2001). Real qualitative researchers do not count: The use of numbers in qualitative research. Research in Nursing & Health, 24(3), 230-240. https://doi.org/10.1002/nur.1025
  39. Sandelowski, M. (1995). Sample size in qualitative research. Research in Nursing & Health, 18(2), 179-183. https://doi.org/10.1002/nur.4770180211
  40. Sarı, H. ve Gülsöz, T. (2022). Otizm spektrum bozukluğu olan öğrencilerin özbakımla ilgili talep etme amaçlı davranışlarını yapabilmelerine yönelik öğretmen görüşlerinin incelenmesi. Turkish Special Education Journal: International, 4(1), 147-162. https://izlik.org/JA98FA89SJ
  41. Sert, O. (2018). Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklara iletişim becerilerinin kazandırılmasına ilişkin özel eğitim öğretmenlerinin görüş ve önerilerinin belirlenmesi. (Yayın No. 525614) [Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
  42. Schreibman, L., Dawson, G., Stahmer, A., Landa, R., Rogers, S., McGee, G., Kasari, C., Ingersoll, B., Kaiser, A. P., Bruinsma, Y., McNerney, E., Wetherby, A. ve Halladay, A. (2015). Naturalistic developmental behavioral ınterventions: Empirically validated treatments for autism spectrum disorder. Journal of Autism and Developmental Disorders, 45(8), 2411-2428. https://doi.org/10.1007/s10803-015-2407-8
  43. Smith, J. A. (1996). Beyond the divide between cognition and discourse: Using interpretative phenomenological analysis in health psychology. Psychology & Health, 11(2), 261–271. https://doi.org/10.1080/08870449608400256
  44. Smith, J.A. (2004) Reflecting on the development of interpretative phenomenological analysis and its contribution to qualitative research in psychology. Qualitative Research in Psychology, 1(1), 39-54. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1191/1478088704qp004oa
  45. Soutullo, O., Smith‐Bonahue, T., Sanders‐Smith, S. ve Navia, L. (2016). Discouraging partnerships? teachers’ perspectives on immigration-related barriers to family-school collaboration. School Psychology Quarterly, 31(2), 226-240. https://doi.org/10.1037/spq0000148
  46. Sutton, B., Webster, A. ve Westerveld, M. (2018). A systematic review of school-based interventions targeting social communication behaviors for students with autism. Autism, 23(2), 274-286. https://doi.org/10.1177/1362361317753564
  47. Terol, A., Xia, Y., Jara, R. ve Meadan, H. (2024). Demographic and autism characteristics as predictors of age of autism diagnosis of individuals with autism in paraguay. Autism, 28(10), 2647-2656. https://doi.org/10.1177/13623613241236527
  48. Tuna, N. M. (2022). Otizm spektrum bozukluğu olan bireylerle çalışan öğretmenlerin arttırıcı ve alternatif iletişim sistemlerine yönelik eğitim ihtiyaçlarının belirlenmesi. (Yayın No. 753946) [Yüksek lisans tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
  49. Tonbak, Z. ve Apaydın, Ç. (2021). The effect of school-family partnership on teacher-parent communication at secondary education. Mier Journal of Educational Studies Trends & Practices, 79-97. https://doi.org/10.52634/mier/2019/v9/i1/1382
  50. Vismara, L. ve Rogers, S. (2010). Behavioral treatments in autism spectrum disorder: What do we know?. Annual Review of Clinical Psychology, 6(1), 447-468. https://doi.org/10.1146/annurev.clinpsy.121208.131151 Vogl, S. (2013). Telephone versus face-to-face ınterviews. Sociological Methodology, 43(1), 133-177. https://doi.org/10.1177/0081175012465967
  51. Walker, V., Coogle, C., Lyon, K. ve Turf, M. (2020). A meta‐analytic review of paraprofessional‐implemented interventions for students with autism spectrum disorder. Psychology in the Schools, 58(4), 686-701. https://doi.org/10.1002/pits.22380
  52. Wetherby, A., Woods, J., Guthrie, W., Delehanty, A., Brown, J., Morgan, L., Holland, R.D., Schatschneider, C. ve Lord, C. (2018). Changing developmental trajectories of toddlers with autism spectrum disorder: Strategies for bridging research to community practice. Journal of Speech Language and Hearing Research, 61(11), 2615-2628. https://doi.org/10.1044/2018_jslhr-l-rsaut-18-0028
  53. Yahya, H.S.B. ve Mohamed, S. (2024). Preschool teachers' knowledge of autism spectrum disorder (asd). International Journal of Academic Research in Progressive Education and Development, 13(1). https://doi.org/10.6007/ijarped/v13-i1/20747
  54. Yakubova, G., Kellems, R., Chen, B. ve Cusworth, Z. (2021). Practitioners’ attitudes and perceptions toward the use of augmented and virtual reality technologies in the education of students with disabilities. Journal of Special Education Technology, 37(2), 286-296. https://doi.org/10.1177/01626434211004445
  55. Yao, L. (2024). How students with autism spectrum disorder perform in regular and special education classrooms. Transactions on Social Science, Education and Humanities Research, 11, 45-52. https://doi.org/10.62051/83yycf20
  56. Yazıcı, D. N. ve Akman, B. (2018). Okul öncesi öğretmenlerinin otizmli çocukların kaynaştırılması hakkındaki düşüncelerinin incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 19(1), 105-128. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.284253