Dergiler / İdil Ural Araştırmaları Dergisi / 2025 / Cilt: 7 Sayı: 2

KAZAN VİLAYETİNDE YAYINLANAN ÇARLIK DEVRİ TATAR GAZETE VE DERGİLERİNİN PROGRAMLARI ÜZERİNE BİR İNCELEME

An Examination of the Programs of Tatar Newspapers and Journals Published in the Kazan Province during the Tsarist Period

Alper Alp(ANKARA HACI BAYRAM VELİ ÜNİVERSİTESİ)0009-0008-8109-0576
Sayfa
201–219
Yayın Tarihi
2025-12-25
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Kazanın ceditçi basının merkezlerinden bir olduğu ortaya konulmuştur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makalede Tataristan Özerk Cumhuriyeti Milli Arşivinde yayın müracaat ve programlarına dair belgeleri tespit edilen Yuldız, Tan, Kazan Muhbiri, Beyanülhak, Tan Yuldızı, Tavış, Ahbar, Azad Halık, Azad, El-Islah, Koyaş gazeteleri; Ed-Din ve’l-Edep, Tan Mecmuası, Yaşin, Yalt-Yult, Hukuk ve Hayat, Mektep, Terbiye, Ak Yul, An, Avaz adlı dergiler ele alınmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Dergilerin durumu biraz daha farklıdır.
💡
Sonuç & Katkı:Kazanın ceditçi basının merkezlerinden bir olduğu ortaya konulmuştur.
🔬Tür:Laboratuvar & Saha Deneyi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kazan Tatarları · Ceditçi Basın · Kazan Muhbiri

Özet

Bu makalede Tataristan Özerk Cumhuriyeti Milli Arşivinde yayın müracaat ve programlarına dair belgeleri tespit edilen Yuldız, Tan, Kazan Muhbiri, Beyanülhak, Tan Yuldızı, Tavış, Ahbar, Azad Halık, Azad, El-Islah, Koyaş gazeteleri; Ed-Din ve’l-Edep, Tan Mecmuası, Yaşin, Yalt-Yult, Hukuk ve Hayat, Mektep, Terbiye, Ak Yul, An, Avaz adlı dergiler ele alınmıştır. Gazete ve dergilerin yayın programlarının içerik açısından birbirleri ile uyumlu bir teşkil etmektedir. Gazetelerde Çarlık hükümetinin icraatları, emir ve talimatları, yerel hayatın toplumsal, ekonomik, kültürel yönleri, hijyen ve sağlık, dış ve iç haberler, Duma’daki gelişmeler, şehir ve zemstvo meclislerinin gündemleri, keşif ve buluşlar, eğitim, bilim ve teknoloji, edebi eserler, Tatar toplumunun meseleleri gibi konu başlıkları genel çerçeveyi oluşturmuştur. Dergilerin durumu biraz daha farklıdır. Dergiler belirli bir alana yönelik olarak yayınlanmışlardır. Din ve Edep dergisi dini ve ahlaki konulara odaklanmış, Mektep ve Terbiye dergileri eğitim ve öğretim konularını merkeze almış, Hukuk ve Hayat dergisi Hukuki konulara ağırlık vermiş, Ak Yul dergisi çocuklar için bir içerik oluşturmuştur. Kerimov Kardeşler ve İ.N.Haritonov matbaalarının basın faaliyetlerinde öne çıkmıştır. Bunun dışında Ümit, Şeref, Millet matbaaları ile Kazan şehrinde bu dönemde canlı bir basın yayın faaliyeti olduğu anlaşılmıştır. Bu gazetelerin ve dergilerin yayın politikasının ağırlıklı olarak ceditçilik hareketini desteklediği görülmektedir. Kazanın ceditçi basının merkezlerinden bir olduğu ortaya konulmuştur.

Abstract

In this study, a range of newspapers Yuldız, Tan, Kazan Muhbiri, Beyanülhak, Tan Yuldızı, Tavış, Ahbar, Azad Halık, Azad, El-Islah, Koyaş and journals Ed-Din ve’l-Edep, Tan Mecmuası, Yaşin, Yalt-Yult, Hukuk ve Hayat, Mektep, Terbiye, Ak Yul, An, Avaz whose documents concerning publication applications and editorial programs were identified in the National Archive of the Autonomous Republic of Tatarstan, are examined. The editorial programs of these newspapers and journals display a notable degree of thematic coherence. The newspapers generally focused on topics such as the actions, decrees, and directives of the Tsarist government; the social, economic, and cultural dimensions of local life; hygiene and public health; domestic and international news; developments in the Duma; the agendas of municipal and zemstvo councils; scientific discoveries and technological innovations; education; literature; and issues pertaining to Tatar society. The journals, however, reveal a more specialized orientation. Din ve Edep concentrated on religious and ethical matters; Mektep and Terbiye centered on education and pedagogy; Hukuk ve Hayat emphasized legal subjects; and Ak Yul was designed as a publication for children. Among the printing presses active during this period, the Kerimov Brothers and I. N. Kharitonov presses emerged as particularly prominent. Additionally, the presence of the Ümit, Şeref, and Millet presses demonstrates that Kazan possessed a vibrant publishing environment at the time. The publication policies of these newspapers and journals predominantly supported the Jadidist movement, confirming that Kazan was one of the major centers of Jadidist publishing culture.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Alp, A. (2025). KAZAN VİLAYETİNDE YAYINLANAN ÇARLIK DEVRİ TATAR GAZETE VE DERGİLERİNİN PROGRAMLARI ÜZERİNE BİR İNCELEME. İdil Ural Araştırmaları Dergisi, Cilt: 7 Sayı: 2, 201–219. https://doi.org/10.47089/iuad.1829612

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (41)

  1. TCMA (Tataristan Cumhuriyeti Milli Arşivi), F.1, Op.4, D.1694, L.2.
  2. TCMA, F.1, Op.4, D.3157, L.1-1ob.
  3. TCMA, F.1, Op.4, D.5380, L.1-1ob.
  4. TCMA, F.1, Op.4, D.5647, L.2.
  5. TCMA, F.1, Op.4, D.6888, L.1-1 ob.
  6. TCMA, F.420, Op.1, D.61: 1-2.
  7. TCMA, F.420, Op.1, D.62, L.1-2.
  8. TCMA, F.420, Op.1, D.68, L.2
  9. TCMA, F.420, Op.1, D.71, 2.
  10. TCMA, F.420, Op.1, D.72, L.1-2.
  11. TCMA, F.420, Op.1, D.76, L.2.
  12. TCMA, F.420, Op.1, D.78, L.2-2ob.
  13. TCMA, F.420, Op.1, D.82, 2-2b.
  14. TCMA, F.420, Op.1, D.97, L.2.
  15. TCMA, F.420, Op.1, D.99, L.2.
  16. TCMA, F.420, Op.1, D.166, L.1-2.
  17. TCMA, F.420, Op.1, D.213, L.16-16 ob.
  18. TCMA, F.420, Op.1, D.217, L.16.
  19. TCMA, F.420, Op.1, D.228, L.107-107 ob.
  20. TCMA, F.420, Op.1, D.240, L.3.
  21. TCMA, F.420, Op.1., D.241, L.2-2 ob.
  22. Alp, Alper (2025). Çarlık Rusyasında Ceditçi Bir Aydın ve Siyasetçi Olmak: Sadri Maksudi, Ankara: Net Kitaplık Yayıncılık.
  23. Amirhanov, Ravil (2002). Tatarskaya Dorevolutsionnaya Pressa (v kontekste vostok-zapad), Kazan: Tatarskoe Knijnoe İzdatelstvo.
  24. Aynutdinov, R. A. & Gilazev, Z.Z. (2017). Tatarskaya Periodiçeskaya Peçat, Kazan-2017, Kazan: İzdatelstvo Akademii Nauk RT.
  25. Başlıksız, Azat, 1 Şubat 1906, 1, s.1.
  26. Başlıksız, Ahbar, 10 Aralık 1907, 1, s.1.
  27. Başlıksız, El-Islah, 3 Ekim 1907, 1, s.3.
  28. Başlıksız, Kazan Muhbiri, 29 Ekim 1905, 1, s.1.
  29. Emelyanova, İrina ve Ahunov, Azat (2002). Zabıtie Stranitsi: Şeyh Attar İmanayev (1875-1939), Gasırlar Avazı Eho Vekov, 1-2, s.126-138.
  30. Gaffarova,F. Yu. (2002) Ehmedhadi Maksudi, Kazan: İnstitut İstorii im. Ş.Mercani A.N. RT.
  31. Gallemev, İ.K. (1997). “Terbiya Jurnalının Bibliografik Kürsetkeçe”, XX. Yöz başı Tatar Teglim-Terbiya Jurnallarının Bibliografik Kürsetkeçe, Kazan: Milli Kitap Neşriyatı, s.17-20.
  32. Gaynullin, M.H. (1978). Galiasgar Kamal (1879-1933) Oçerk Jinzi i Tvorçestvo k 100-letyu so dna rojdeniya, Kazan: Tatarskoe Knijnoe İzdatelstvo.
  33. Gıymazova, Refile (2002). Azat hem Azat Halık Gazetalarının Bibliografik Kürsetkeçe, Gasırlar Avazı, 1-2, s.302-319. Hannarova, Gölçire Mehmut kızı (2021). “Kölke Jurnalı Yaşen”, Nauçnıy Tatarstan, 1, s.81-86.
  34. İbragimov, Galimcan (1926). Tatarı v Revolutsii 1905 goda, Kazan: Gosudarstvennaya İzdatelstvo TSSR.
  35. Karimullin, A. G. (1992). U istokov tatarskoy knigi ot naçala vozniknoveniya do 60-h godov XIX veka, Kazan: Tatarskoe Knijnoe İzdatelstvo.
  36. Merdanov, R. F. (1991). El-Islah Gazetasının Bibliografik Kürsetkeçi, Kazan: Kazan Universiteti Neşriyatı.
  37. Merdanov, R. F. (1997). “Mektep Jurnalının Anlatmalı Bibliografik Kürsetgeçi”, XX. Yöz başı Tatar Teglim-Terbiya Jurnalının Bibliografik Kürsetkeçe, Kazan: Milli Kitap Neşriyatı, s.21-39.
  38. Mehdiyev, Muhammed. (1986). Fatih Emirhan, Kazan: Tatarskoe Knijnoe İzdatelstvo.
  39. Özsoy, Emre (2022). “Tan Yıldızı Gazetesinde Ceditçi Aydınlara Yönelik Muhalefet”, Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 7, s.227-238.
  40. Özsoy, Emre (2024). “İdil-Ural Türklerinin Balkan Savaşlarına İlgisi: Aliasker Kemal ve Balkan Savaşlarına Dair Notları”, İdil-Ural Araştırmaları Dergisi, 6, s.37-59.
  41. Şahingöz, Mehmet; Alp, Alper (2015). 20. Yüzyıl Başında Kazan Tatarlarının Basın Organları, Kaşgarlı’nın Tarihçi Torunu Reşat Genç Armağanı, Yay. Haz.: Prof. Dr. Mehmet Şahingöz, s.211-242, Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.