Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightEserlerde yer alan satır arası imalar, kullanılan terimler ve sosyal dışlanma pratikleri, kaderîliğin yalnızca itikadî bir mesele olarak değil, bilginin güvenilirliği ve ilmî itimat bağlamında da ele alındığını göstermektedir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Çalışmada hicrî üçüncü asrın ilk yarısında hadis literatüründe kaderî düşünceye yönelik doğrudan ve dolaylı atıflar ele alınmaktadır. Kader inancına dair tartışmalar, kelâmî bir ihtilaf olmanın yanı sıra hadis râvilerinin güvenilirliğini ve rivayet ehliyetlerini belirleyen ölçütlerden biri olarak değerlendirilmiştir. Bu çerçevede Saîd b. Mansûr (öl. 227/842), Yahyâ b. Maîn (öl. 233/848) ve Ahmed b. Hanbel (öl. 241/855) gibi hicrî üçüncü asırda hadis ilmiyle temayüz etmiş muhaddislerin eserleri esas alınarak, kaderîlik karşıtı söylemin ricâl tenkidi, metin tahlilleri ve toplumsal dışlama pratiklerinde nasıl somutlaştığı incelenmiştir. Eserlerde yer alan satır arası imalar, kullanılan terimler ve sosyal dışlanma pratikleri, kaderîliğin yalnızca itikadî bir mesele olarak değil, bilginin güvenilirliği ve ilmî itimat bağlamında da ele alındığını göstermektedir. Çalışmada yöntem olarak “kaderî”, “iʿtikad” ve “bidʿa” gibi temel terimler üzerinden sistematik tarama yapılmış, elde edilen veriler hadis metinleri, râvî biyografileri ve sosyo-hukuki yansımalar şeklinde sınıflandırılmıştır. Böylece kader meselesinin, dönemin hadis literatüründeki yeri, rivâyet kabulü ve Sünnî kimliğin inşasında belirleyici bir tasnif ölçütü hâline geldiği tespit edilmiştir.
Abstract
This study examines direct and indirect references to Qadarī thought in the ḥadīth literature of the first half of the third Islamic century (AH). Debates concerning belief in divine decree (qadar) are addressed not only as theological disputes but also as criteria for assessing the reliability and narrative competence of ḥadīth transmitters. Within this framework, the works of prominent muḥaddithūn who shaped the discipline of ḥadīth in the third century—such as Saʿīd b. Manṣūr (d. 227/842), Yaḥyā b. Maʿīn (d. 233/848), and Aḥmad b. Ḥanbal (d. 241/855)—are taken as primary sources in order to analyse how anti-Qadarī discourse was articulated in rijāl criticism, textual evaluations, and practices of social exclusion. Implicit allusions found in the sources, the terminology employed, and concrete practices of social distancing indicate that Qadarī doctrine was treated not merely as an issue of belief, but also as a matter directly related to the trustworthiness of transmitted knowledge and scholarly credibility. Methodologically, the study is based on a systematic survey of key concepts such as Qadarī, iʿtiqād, and bidʿa. The collected data are then classified into three categories: ḥadīth texts, transmitter biographies, and socio-legal implications. Accordingly, the study demonstrates that the question of divine decree functioned as a decisive classificatory criterion in the acceptance of reports and in the construction of Sunnī identity within the ḥadīth literature of the period.