Dergiler / HADITH / 2025 / Sayı: 15

Vuhdân Râvîyi Tevsîk veya Taz‘îfin İmkânı

The Possibility of Determining Reliability or Unreliability of a Solitary Narrator

Dergi
HADITH
Sayfa
32–63
Yayın Tarihi
2025-12-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu kapsamda, vuhdânın cehâletü’r-râvî ile ilgisi, vuhdân râvîyi tevsîk etmenin mümkün olup olmadığı ve konu bağlamında ileri sürülen kriterler, bu râvîlerin tevsîk ve taz’îfine dair bazı örnekler incelenmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Hadis ilminde, kendisinden sadece bir kişinin hadis tahammül ettiği râvî vuhdân olarak isimlendirilir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Vuhdân raviler, muhaddisler arasında mechûlü’l-‘ayn yani kimliği bilinmeyenler diye vasıflandırılırlar.
💡
Sonuç & Katkı:Bu kapsamda, vuhdânın cehâletü’r-râvî ile ilgisi, vuhdân râvîyi tevsîk etmenin mümkün olup olmadığı ve konu bağlamında ileri sürülen kriterler, bu râvîlerin tevsîk ve taz’îfine dair bazı örnekler incelenmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Mechûlü’l-hâl. · Hadis · Ravi

Özet

Hadis ilminde, kendisinden sadece bir kişinin hadis tahammül ettiği râvî vuhdân olarak isimlendirilir. Vuhdân raviler, muhaddisler arasında mechûlü’l-‘ayn yani kimliği bilinmeyenler diye vasıflandırılırlar. Vuhdânın ismi, kendisinden rivâyette bulunan diğer râvî tarafından açıklanmış olsa bile, mechûlü’l-‘ayn olarak kalır. Vuhdân râvî, münekkitlerin sözlü olarak hükmüyle veya ilmine itibar olunan en az iki ya da daha çok sika râvî kendisinden rivâyette bulunmadıkça zayıf kabul edilmiştir. Münekkitler arasında, tevsîk edilmedikçe vuhdân râvînin zayıf kabul edileceği konusunda fikir ayrılığı yok gibidir. Esas fikir ayrılığı, kimliği bilinmeyen râvînin tevsîkinin imkânı, tevsîki mümkünse bunun hangi şartlar dahilinde mümkün olup olmadığı noktasındadır. Klasik kaynaklarda vuhdân râvînin tevsîkine ilişkin münekkitler tarafından bazı kanaatler ileri sürülmüştür. Fakat bu râvîlerin hangi şartlarda tevsîk edileceğine dair fikirler sistemli ortaya konulmamıştır. Çalışmanın amacı, vuhdân olarak nitelenen râvîlerin gerçekten mechûlü’l-‘ayn olup olmadıklarını ve hadis rivâyeti bakımından durumlarını bazı örnekler üzerinden ortaya koymaktır. Söz konusu râvîlerin rivâyet açısından durumlarını tespit etmek için sistemli olarak yürütülecek işlemlerin bazı örnekler üzerinden test edilmesi aynı amaç dâhilindedir. Bu kapsamda, vuhdânın cehâletü’r-râvî ile ilgisi, vuhdân râvîyi tevsîk etmenin mümkün olup olmadığı ve konu bağlamında ileri sürülen kriterler, bu râvîlerin tevsîk ve taz’îfine dair bazı örnekler incelenmiştir.

Abstract

In Hadith studies, a narrator from whom only one person transmitted a hadith is called wuhdân. These wuhdân narrators are described as majhūl al-‘ayn (unknown in person/identity) because they were not well-known among muhaddiths for their pursuit of knowledge. Even if such a narrator's name is disclosed by the other narrator who transmitted and narrated from them, they remain majhūl al-ʿayn, meaning their identity is unknown. A wuhdân narrator who is majhūl al-ʿayn has been considered weak unless authenticated by the verbal judgment of critics or by at least two or more reliable narrators) whose knowledge is respected, transmitting from them. Among the critic muhaddiths, there seems to be no disagreement that a wuhdân narrator will be considered weak unless authenticated, due to their unknown identity and, consequently, the unknown status of their hadith narration. The main point of disagreement among muhaddiths lies in the possibility of authenticating a narrator classified as majhūl al-ʿayn, and if possible, under what conditions. Classical sources put forward some thoughts and ideas by critics regarding the authentication of wuhdân narrators. However, the ideas on the conditions under which these narrators can be authenticated have not been systematically and clearly presented. This study does not aim to provide a new definition for the Wuhdân narrator or to discuss in detail the thoughts on the authentication of wuhdân narrators found in classical sources. The purpose of this study is to demonstrate, through examples, the possibility of determining whether the narrators identified as wuhdân are truly majhūl al-ʿayn and to ascertain their status in terms of hadith narration. Within the same objective is to test, through some examples, whether it is possible to determine the status of these narrators regarding hadith narration and the systematic procedures to be followed for this determination. To this end, the relationship of wuhdân with Jahālat al-Rāwī (the anonymity of the narrator), the possibility of authenticating a wuhdân narrator, the criteria put forward in this context, and some examples regarding the authentication and weakening of these narrators have been examined. In the examination of example narrators, each narrator claimed to be wuhdân and thus majhūl al-ʿayn was examined by considering five aspects: Identifying the narrator's full name, nisba (affiliation), kunya (agnomen), and if available, their death date, Investigating their status in terms of Jarh (criticism) and Taʿdīl (authentication) in the eyes of critics. Identifying their student(s), Examining the status of their student(s) who transmitted hadith from them, in terms of Jarh and Taʿdīl, Determining whether their narrations, transmitted through their students, have been included (takhrij) in reputable hadith sources. Based on these identifications and investigations, it has been evaluated whether the narrators in question truly possess the characteristic of wuhdân.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Doğanay, S. (2025). Vuhdân Râvîyi Tevsîk veya Taz‘îfin İmkânı. HADITH, Sayı: 15, 32–63. https://doi.org/10.61218/hadith.1761596

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (63)

  1. Abdürrezzâk b. Hemmâm. Musannef. thk. Habîbürahman el-A’zamî. 12 Cilt. Beyrut: el-Meclisi’l-İlmî, 1983.
  2. Ahmed b. Hanbel. Müsned. thk. Şuayb el-Arnaûd. 50 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2001.
  3. Ahmed b. Hanbel. Suâlâtü Ebî Dâvud li’l-İmâm Ahmed b. Hanbel fî cerhi’r-ruvât ve ta’dîlihim. thk. Ziyâd Muhammed Mansûr. Medine: Mektebetü’l-Ulûm ve’l-Hikem, 1414.
  4. Ahmed Muhammed Şâkir. el-Bâisü’l-hasîs ilâ İhtisari Ulumi’l-hadis. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1967.
  5. Ali el-Kârî, Ali b. Muhammed Ebu’l-Hasen. Şerhu Nuhbeti’l-fiker fî mustalahâti ehli’l-eser. thk. Abdülfettah Ebû Gudde. Beyrut: Dâru’l-Erkam, 1978.
  6. Aşıkkutlu, Emin. “Meçhûl”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı, 2023.
  7. Aşıkkutlu, Emin. “Mübhem”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı, 2020.
  8. Beşşâr Avvad Ma’rûf - Şuayb el-Arnaûd. Tahrîru Takrîbü’t-Tehzîb. 4 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1997.
  9. Bezzâr, Ebû Bekr Ahmed b. Amr. Müsned. thk. Mahfuzurrahman Zeynullah vd. 18 Cilt. Medine: Mektebetü’l-Ulûm ve’l-Hikem, 2009.
  10. Buhârî, Muhammed b. İsmail. et-Târîhu’l-kebîr. thk. Muhammed Abdülmuîd Hân. 8 Cilt. Haydarâbâd: Dâiratü’l-Meârif’il-Osmâniyye, 1942.
  11. Çakan, İsmail Lütfi. “Cehâlet”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 219. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, 1993.
  12. Çetin, Mehmet. Mübhem Hadis ve Mübhem Râvînin Ta’dili. Ankara: Fecr, 2023.
  13. Dârekutnî, Ebu’l-Hasen Ali b. Ömer. el-Müʾtelif ve’l-muhtelif. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, 1986.
  14. Ebû Dâvud et-Tayâlisî, Süleymân b. Dâvud. Müsned. thk. Muhammed b. Abdilmuhsin et-Türkî. 4 Cilt. Mısır: Dâru Hicr, 1999.
  15. Ebû Dâvud, Süleymân b. el-Eş’as. Risâletü Ebî Dâvud ilâ Ehli Mekke. thk. Muhammed es-Sabbâğ. Beyrut: Darü’l-Arabîye, 1974.
  16. Ebû Dâvud, Süleymân b. el-Eş’as. Sünen. thk. Muhammed Muhyiddin Abdülhumeyd. Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, 1392.
  17. Ebû Ya’lâ el-Mavsılî, Ahmed b. Ali. Müsned. thk. Said b. Muhmamed es-Senârî. 10 Cilt. Kahire: Daru’l-Hadîs, 2013.
  18. Ezdî, Ebu’l-Feth Muhammed b. el-Hüseyin. el-Mahzûn fî ilmi’l-hadîs. thk. Muhammed İkbal Muhammed İshâk es-Selefî. Delhi: ed-Dâru’l-İlmiyye, 1988.
  19. Hâkim el-Kebîr, Ebû Ahmed Muhammed b. Muhammed b. Ahmed en-Nîsâbûrî. el-Esâmî ve’l-künâ. thk. Ebû Ömer Muhammed b. Ali el-Ezherî. 5 Cilt. Kahire: Dâru’l-Farûk, 2015.
  20. Hâkim en-Nîsâbûrî, Ebû Abdillah Muhammed b. Abdillah. el-Müstedrek ale’s-Sahîhayn. thk. Mustafa Abdulkadir Atâ. 4 Cilt. Beyrut:: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1990.
  21. Hâkim en-Nîsâbûrî, Ebû Abdillah Muhammed b. Abdillah. Ma’rifetü ulûmi’l-hadîs. thk. es-Seyyid Mu’zam Huseyn. Haydarâbâd: Cem’iyyetü Dâireti’l-Meârifi’l-Osmaniyye, 1937.
  22. Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekr Ahmed b. Ali. el-Kifâye fî ʿilmi’r-rivâye. thk. Ebû Abdillah es-Sevrakî. Haydarâbâd: Cem’iyyetu Daireti’l-Meârif, 1357.
  23. Humeydî, Ebû Bekir Abdullah b. Zübeyr. Müsned. thk. Hasan Selim Esed ed-Dârânî. 2 Cilt. Dimeşk: Dâru’s-Sekâ, 1996.
  24. Irâkî, Ebu’l-Fadl-Zeynüddîn Abdürrahîm b. el-Huseyin. et-Takyîd ve’l-izâh şerhu Mukaddimeti İbni’s-Salâh. thk. Abdurrahmân Muhammed Osman. Medine: Mektebetü’s-Selefî, 1969.
  25. İbn Adî, Ebû Ahmed b. Adî. el-Kâmil fî duʿafâʾi’r-ricâl. thk. Adil Ahmed Abdülmevcûd - Ali Muhammed Muavviz. 9 Cilt. Beyrut: el-Kütübü’l-İlmiyye, 1997.
  26. İbn Asâkir, Ebu’l-Kâsım Ali b. el-Hasen. Târîhu Medineti Dimaşk. thk. Muhibbiddîn Ebû Saîd Ömer b. Garâme el-Amrî. 70 Cilt. Dimeşk: Daru’l-Fikr, 1995.
  27. İbn Ebî Âsım, Ebû Bekir Ahmed b. Amr. es-Sünne. thk. M. Nâsırüddîn el-Elbanî. 2 Cilt. Beyrut: Mektebetü’l-İslâmi, 1400.
  28. İbn Ebî Hâtim er-Râzî, Ebû Muhammed Abdurrahmân. el-Cerh ve’t-taʿdîl. 9 Cilt. Haydarâbâd: Matba’âtü Meclisi Dâireti’l-Me’ârifi’l-Osmâniyye, 1952.
  29. İbn Ebî Hayseme, Ebû Bekr Ahmed. et-Târîhu’l-kebîr. thk. Salâh b. Fethî Helel. 2 Cilt. Kahire: el-Fârûkü’l-Hadîsiyye, 2006.
  30. İbn Ebî Şeybe, Ebû Bekr Abdillah b. Muhammed. Musannef. thk. Sa’d b. Nâsır b. Abdilaziz eş-Şeserî. 25 Cilt. Riyad: Dâru Kunûz, 2015.
  31. İbn Hacer el-Askalânî, Ebu’l-Fadl Ahmed b. Ali. Lisânü’l-mîzân. thk. Abdülfettah Ebû Gudde. 10 Cilt. Halep: Mektebetü’l-Matbû’âti’l-İslâmiyye, 2002.
  32. İbn Hacer el-Askalânî, Ebu’l-Fadl Ahmed b. Ali. Nuhbetü’l-fiker fî mustalahi ehli’l-eser. thk. Abdülhamîd b. Salih b. Kâsım. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 2006.
  33. İbn Hacer el-Askalânî, Ebu’l-Fadl Ahmed b. Ali. Takrîbü Takrîbü’t-Tehzîb. thk. Abdülhakîm Salih el-Yezîdî. 3 Cilt. Mısır: Dâru’l-Lü’lü, 2025.
  34. İbn Hacer el-Askalânî, Ebu’l-Fadl Ahmed b. Ali. Takrîbü’t-Tehzîb. thk. Muhammed Avvâme. Suriye: Daru’r-Reşîd, 1986.
  35. İbn Hacer el-Askalânî, Ebu’l-Fadl Ahmed b. Ali. Tehzîbü’t-Tehzîb. 12 Cilt. Haydarâbâd: Matba’âtü Dâireti’l-Me’ârif, 1327.
  36. İbn Hibbân, Ebû Hâtim Muhammed. el-Mecrûhîn mine’l-muhaddisîn ve’d-duʿafâʾ ve’l-metrûkîn. thk. Mahmud İbrahim Zayid. 3 Cilt. Halep: Dâru’l-Va’y, 1396.
  37. İbn Hibbân, Ebû Hâtim Muhammed. es-Sikât. 9 Cilt. Haydarâbâd: Dâiratü’l-Meârif’il-Osmâniyye, 1973.
  38. İbn Hibbân, Ebû Hâtim Muhammed. Sahih. thk. Mehmet Ali Sönmez - Halis Aydemir. 8 Cilt. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 2012.
  39. İbn Huzeyme, Ebû Bekr Muhammed b. İshâk. Sahih. thk. Muhammed Mustafa el-A’zamî. 4 Cilt. Beyrut: el-Mektebetü’l-İslâmî, 1975.
  40. İbn Mende, Muhammed b. İshâk b. Muhammed. Fethu’l-bâb fi’l-künâ ve’l-elkâb. thk. Ebû Kuteybe Nazar Muhammed el-Fâriyâbî. Riyad: Mektebetü’l-Kevser, 1996.
  41. İbn Receb el-Hanbelî, Zeynüddîn Abdurrahmân b. Ahmed. Şerhu İleli’t-Tirmizî. thk. Hemmâm Abdürrahîm Sa’îd. 2 Cilt. Ürdün: Mektebetü’l-Menâr, 1987.
  42. İbn Sa’d, Muhammed. et-Tabakâtü’l-kebîr. thk. Ali Muhammed Ömer. 11 Cilt. Kahire: Mektebetü’l-Hâncî, 2001.
  43. İbnu’l-Cevzî, Cemâlüddîn Ebu’l-Ferec Abdurrahmân. ed-Duâfâ’ve’l-metrûkîn. thk. Abdullah el-Kâdî. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1406.
  44. İbnu’s-Salâh, Osman b. Abdurrahmân. Ma’rifetü envâi ulûmi’l-hadîs. thk. Nureddin Itr. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1986. İclî, Ebu’l-Hasen Ahmed b. Abdillah. es-Sikat. Beyrut: Dâru’l-Bâz, 1984.
  45. Kandemir, Yaşar. “Müslim b. Haccac”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, 2006.
  46. Kâsım b. Kutluboğa. es-Sikât min men lem yeka’ fi’l-Kütübi’s-Sitte. thk. Şâdî b. Muhammed b. Sâlim Âli Nu’mân. 8 Cilt. Yemen: Merkezü’n-Nu’mân, 2011.
  47. Laheydân, Abdülaziz b. Salih. “Tevsîku’l-Vuhdân: Zavâbituhu ve emsiletuhu”. Mecelletü Câmi’atil-Melik Suud 20/2 (2008), 533-576.
  48. Makdîsî, Ebû Muhammed Abdülganiy b. Abdilvâhid. el-Kemâl fî esmâi’r-ricâl. thk. Şâdî b. Muhammed b. Sâlim. 10 Cilt. Kuveyt: Heyetü’l-‘Âmme, 2016.
  49. Mizzî, Cemâlüddîn Ebu’l-Haccâc Yusuf. Tehzîbü’l-Kemâl fî esmâi’r-ricâl. thk. Beşşâr Avvâd Ma’rûf. 35 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1980.
  50. Müslim, Müslim b. Haccac el-Kuşeyrî, el-Münferidât ve’l-vuhdân, thk. Abdülgaffâr Süleyman el-Bündârî - es-Saîd b. Besyûnî Zağlûl. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, 1988.
  51. Nesâî, Ebû Abdirrahmân Ahmed b. Şuayb. Sünen. thk. Muhammed Rızvân Arkusûsî vd. 9 Cilt. Dımaşk: Dâru’r-Risâleti’l-Âlemiyye, 2018.
  52. Sehâvî, Şemsüddin Ebu’l-Hayr Muhammed b. Abdirrahman. Fethu’l-muğîs bi şerhi Elfiyeti’l-hadis. thk. Ali Hüseyin Ali. 4 Cilt. Mısır: Mektebetü’s-Sünne, 2003.
  53. Suyûtî, Abdurrahmân b. Ebî Bekr Celalüddin. Tedrîbü’-r-râvî fî şerhi Takjrîbi’n-Nevevî. thk. Ebû Kuteybe Nazar Muhammed el-Fâriyâbî. 2 Cilt. Beyrut: Dâru Taybe, 1994.
  54. Taberânî, Ebu’l-Kâsım Süleyman b. Ahmed. el-Mu’cemü’l-Kebîr. thk. Hamdî b. Abdilmecîd es-Selefî. 25 Cilt. Kahire: Mektebetü İbn Teymiye, 1994.
  55. Taş, Mustafa. “İmâm Müslim’in İlmî Kişiliği ve Yayınlanan Üç Eseri Çerçevesinde Ricâl İlmindeki Yeri”. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9/20 (2018), 353-369.
  56. Tirmizî, Ebû İsâ. Sünen. thk. Beşşâr Avvâd Ma’rûf. 6 Cilt. Beyrut: Daru’l-Garbi’l-İslâmî, 1996.
  57. Uğur, Mücteba. Hadis İlimleri Edebiyatı. Ankara: TDV, 1996.
  58. Yahya b. Ma’în, Ebû Zekeriyya. et-Târîh. thk. Ahmed Muhammed Nûr Seyf. 4 Cilt. Mekke: Merkezü’l-Bahsi’l-İlmî, 1979.
  59. Yazıcı, Tahsin. “Hulvân”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, 1998.
  60. Zehebî, Şemsüddin b. Muhammed. Siyeru a’lâmi’n-nübelâ. thk. Hüseyin Esed - Şuayb el-Arnaût. 25 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1985.
  61. Zehebî, Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed. el-Muğnî fi’d-duafâ’. thk. Nureddin Itr. 2 Cilt. Kahire: İdâratü İhyâi’t-Türâsi’l-İslâmiyye, 1976.
  62. Zehebî, Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed. Mîzânü’l-i’tidâl fî nakdi’r-ricâl. thk. Ali Muhammed el-Becâvî. 4 Cilt. Beyrut: Daru’l-Ma’rife, 1963.
  63. Hâkim en-Nîsâbûrî, Ebû Abdillah Muhammed b. Abdillah. el-Müstedrek ale’s-Sahîhayn. thk. Mustafa Abdulkadir Atâ. 4 Cilt. Beyrut:: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1990.