Dergiler / HADITH / 2026 / Sayı: 16

Hz. Peygamber’in Sözlerinin Fesahatinde Ses ve Morfolojik Yapının Rolü -Sahîh-i Buhârî’deki ‘Kitâbü’t-Tevhîd’ Üzerine Bir İnceleme-

The Role of Phonological and Morphological Structures in the Eloquence of the Prophetic Words -A Study on ‘Kitāb al-Tawḥīd’ in Ṣaḥīḥ al-Bukhārī-

Salih Derşevi(KARABÜK ÜNİVERSİTESİ)0009-0006-8647-7409
Dergi
HADITH
Sayfa
229–259
Yayın Tarihi
2026-06-22
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Böylece kelimelerin ses yapısının hadislerin fesahatindeki kritik rolü detaylı bir şekilde ortaya konmuştur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Peygamber'in (s.a.v.) doğal, akıcı ve anlam dolu sözlerinin fesahatini bilimsel bir yaklaşımla ele almaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Allah tarafından elçi olarak seçilen ve sözleri hikmet mirasıyla kuşatılmış olan Hz.
💡
Sonuç & Katkı:Böylece kelimelerin ses yapısının hadislerin fesahatindeki kritik rolü detaylı bir şekilde ortaya konmuştur.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Arap Dili · Fesahat · Hadis

Özet

Bu çalışma, Hz. Peygamber'in (s.a.v.) doğal, akıcı ve anlam dolu sözlerinin fesahatini bilimsel bir yaklaşımla ele almaktadır. Hz. Allah tarafından elçi olarak seçilen ve sözleri hikmet mirasıyla kuşatılmış olan Hz. Peygamber'in ifadeleri, herhangi bir zorlama veya süsleme olmaksızın en üst düzeyde belagate ulaşmıştır. Araştırma, bu fesahatin ardındaki nesnel gerekçeleri ortaya koymayı amaçlamakta ve belagat alimlerinin fasih kelime için belirlediği kriterlere odaklanmaktadır. Özellikle kelimenin ses ve morfolojik yapısının, ifadelere akıcılık, zarafet ve kulağa hoş bir ahenk katan en önemli unsurlar olduğu varsayılmaktadır. Bu kriterler arasında kelime kökünün uzunluğunun dengeli olması, seslerin ana dili Arapça olan kimselerin konuşma organlarıyla uyumu ve kelimelerin Arap fasihlerinin dilindeki en yaygın biçimlere göre düzenlenmesi yer alır. Çalışmada,hadislerin sahihliğine en yüksek derecede güvenmek adına, Sahih-i Buhari'deki "Kitabü't-Tevhid" bölümü uygulama alanı olarak seçilmiştir. Bu hadislerdeki kelimeler, en sık kullanılan kökler, ait oldukları yapım biçimleri ve hafif-ağır harekelerin fesahatteki rolü gibi sorulara cevap bulmak için incelenmiştir. Böylece kelimelerin ses yapısının hadislerin fesahatindeki kritik rolü detaylı bir şekilde ortaya konmuştur.

Abstract

This study analyses the unparalleled eloquence of the Prophet Muhammad's (PBUH) speech. It focuses on the specific words he chose and their linguistic structure, which elevated his discourse to the highest levels of rhetoric. The research aims to provide a scientific explanation for this mastery, based on classical rhetorical standards. The study hypothesizes that a word's phonological and morphological features are the key to its eloquence and fluidity. The criteria include the moderate length of word roots, the harmony of sounds, and the use of the most common and eloquent linguistic forms. Using "The Book of Tawhid" from Sahih al-Bukhari as a reliable source, the study analyses its vocabulary to answer key questions: Which linguistic roots are most frequently used in the Prophet's speech? What word formation types dominate? And what is the role of diacritics in enhancing a word's eloquence? The findings reveal the significant link between a word's sound structure and its eloquent quality.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Derşevi, S. (2026). Hz. Peygamber’in Sözlerinin Fesahatinde Ses ve Morfolojik Yapının Rolü -Sahîh-i Buhârî’deki ‘Kitâbü’t-Tevhîd’ Üzerine Bir İnceleme-. HADITH, Sayı: 16, 229–259. https://doi.org/10.61218/hadith.1778928

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (18)

  1. Ahmed b. ʿAlî b. ʿAbdilkâfî es-Subkî. ʿArûsü’l-Efrâḥ fî Şerḥi Telḫîṣi’l-Miftâḥ. Beyrut: el-Mektebetü’l-ʿAṣriyye, 1423.
  2. Ahmed b. Fâris b. Zekeriyyâ el-Kazvînî er-Râzî. Muʿcemü Mekâyîsi’l-Luğa. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1399.
  3. Ahmed b. İbrâhîm b. Mustafâ el-Hâşimî. Cevâhirü’l-Belâğa fi’l-Meʿânî ve’l-Beyân ve’l-Bedîʿ. Beyrut: el-Mektebetü’l-ʿAsriyye.
  4. ʿAlî b. Muhammed b. ʿAlî ez-Zeyn eş-Şerîf el-Cürcânî. et-Taʿrîfât. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, 1404.
  5. ʿAmr b. Baḥr el-Câhiz. el-Beyân ve’t-Tebyîn. Beyrut: Dârü ve Mektebetü’l-Hilâl, 1423.
  6. ʿAmr b. ʿOsmân b. Ḳanber el-Ḥâris̱î bi’l-Velâʾ, Ebû Bişr, Sîbeveyh. el-Kitâb. el-Ḳâhira: Mektebetü’l-Ḫâncî, 1408.
  7. Dershawi, Sahl. “Fesâḥatü’l-Müfredeti’l-Ḳurʾâniyye ve Menhecü Iṣṭıfâʾihâ – Sûretü İbrâhîm Nemûzecen”. İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi 3/2 (Temmuz 2017), 157.
  8. Ebû ʿAbdillâh Muhammed b. İsmâʿîl el-Buhârî el-Cuʿfî. el-Câmiʿu’ṣ-Ṣaḥîḥ. Dımaşk: Dârü İbn Kesîr, 1414. (Kitâb no: 100).
  9. Ebû ʿAbdillâh Muhammed b. ʿÖmer b. el-Hasan b. el-Hüseyn er-Râzî. Nihâyetü’l-Îcâz fî Dirâyeti’l-İʿcâz. Beyrut: Dârü Sâdır, 1424.
  10. Ebû Bekr Muhammed b. el-Hasan b. Düreyd el-Ezdî. Cemheretü’l-Luğa. Beyrut: Dârü’l-ʿİlm li’l-Melâyîn, 1987.
  11. Ebû el-Feth ʿOsmân b. Cinnî. el-Ḫaṣâʾiṣ. Mısr: el-Heyʾetü’l-Mıṣriyyetü’l-ʿÂmmetü li’l-Kitâb Ebû Muhammed b. Sinân el-Hafâcî el-Halebî. Sırrü’l-Fasâha. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, 1402.
  12. Khattab, Khattab. el-Muvassal ve en-Necâh Adlı Eserleri Özelinde Hanefi Fakihi Hüsameddin es-Siğnâki'nin Nahiv İlmindeki Konumu. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 59, Aralık 2025: 643-656
  13. Khattab, Khattab ” Ana dili Arapça Olmayanlara Arap Dili Öğretiminin Temel Hedefleri Işığında Standart Gramerin Yeri” NÜSHA Dergisi, 2024 59, Aralık 2025: 250-275
  14. Mustafâ Ṣâdıḳ b. ʿAbdirrazzâḳ b. Saʿîd b. Ahmed b. ʿAbdilḳādir er-Râfiʿî. Târîḫu Âdâbi’l-ʿArab. Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l-ʿArabî, 1356.
  15. Naṣrullâh b. Muhammed b. Muhammed b. ʿAbdilkerîm eş-Şeybânî, el-Cezerî, Ebû el-Feth, Ḍiyâʾeddîn, el-Maʿrûf bi-İbn el-Es̱îr. el-Mes̱elü’s-Sâʾir fî Edebi’l-Kâtib ve’ş-Şâʿir. Beyrut: el-Mektebetü’l-ʿAṣriyye, 1420.
  16. Tarraf el-Nahar. Beyan ve Bedî‘ Uygulamalı Bir Belagat İncelemesi. İstanbul: Nida Yayıncılık, 2026.
  17. Tarraf el-Nahar. “Sahih-i Buhari Örneğinde Hadis-i Şerifte Şiir”. GİBTÜ İslami İlimler Fakültesi Dergisi SIRAT 2/1 (2022): 1-20.
  18. Yahyâ b. Hamza b. ʿAlî b. İbrâhîm el-ʿAlevî. et-Tırâz li-Esrâri’l-Belâğa ve Hakâʾiki’l-İʿcâz. Cilt 1. Beyrut: el-Mektebetü’l-ʿAsriyye, 1423.