Dergiler / Genç Mütefekkirler Dergisi / 2026 / Cilt: 7 Sayı: 1

Kur’an’da Muhkem ve Müteşâbih Konusunda Şeyh Dr. Fazl Hasan Abbas’ın Görüşleri “İtkânü’l-Burhân fî Ulûmi’l-Kur’ân” Adlı Eseri Üzerinden Karşılaştırmalı Analitik Bir İnceleme

A Comparative Analytical Study of Sheikh Dr Fazl Hasan Abbas’s Views on the Muhkem and Mutashabih Verses in the Qur’an, Based on His Work “Itkan al-Burhan fi Ulumi al-Qur’an”

Ayman Hasan Khairalla(FATIH SULTAN MEHMET FOUNDATION UNIVERSITY)0009-0005-4367-0674
Mustafa Özel(FATİH SULTAN MEHMET VAKIF ÜNİVERSİTESİ)
Sayfa
421–438
Yayın Tarihi
2026-04-18
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Fazl Hasan Abbas ve eserleri üzerine yapılmış çok sayıda çalışma bulunmakla birlikte, bu çalışmaların ya onun ilmî katkılarını genel olarak ele aldığı ya da belirli bazı ilmî yönlere odaklandığı; ancak Kur’an’da Muhkam ve Mutashabih meselesini derinlemesine ve karşılaştırmalı bir yöntemle incelemediği görülmektedir .

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, Kur’an İlimlerinin temel konularından biri olan Muhkam ve Mutashabih kavramlarına dair Prof.
📊
Temel Bulgular & Veri:Fazl Hasan Abbas’ın ilmî yaklaşımları, önceki âlimlerle yaptığı tartışmalar, tashih ve istidrakleri, tercihleri ve bağımsız içtihatları analiz edilmekte; özellikle Kur’an’da Muhkam ve Mutashabih kavramlarının neyi ifade ettiği meselesi, bu konuda ileri sürülen farklı görüşler bağlamında incelenmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Fazl Hasan Abbas ve eserleri üzerine yapılmış çok sayıda çalışma bulunmakla birlikte, bu çalışmaların ya onun ilmî katkılarını genel olarak ele aldığı ya da belirli bazı ilmî yönlere odaklandığı; ancak Kur’an’da Muhkam ve Mutashabih meselesini derinlemesine ve karşılaştırmalı bir yöntemle incelemediği görülmektedir .
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Fazl Hasan Abbas · Kur’an İlimleri · Muhkam ve Mutashabih

Özet

Bu çalışma, Kur’an İlimlerinin temel konularından biri olan Muhkam ve Mutashabih kavramlarına dair Prof. Dr. Fazl Hasan Abbas’ın görüşlerini, onun İṭqān al-Burhān fī ʿUlūm al-Qurʾān adlı eseri çerçevesinde ele almaktadır. Çalışmada, Prof. Dr. Fazl Hasan Abbas’ın ilmî yaklaşımları, önceki âlimlerle yaptığı tartışmalar, tashih ve istidrakleri, tercihleri ve bağımsız içtihatları analiz edilmekte; özellikle Kur’an’da Muhkam ve Mutashabih kavramlarının neyi ifade ettiği meselesi, bu konuda ileri sürülen farklı görüşler bağlamında incelenmektedir. Müellifin bu görüşler arasından tercih ettiği kanaatler tespit edilerek değerlendirilmiştir . Bu tartışmalı ve karmaşık konunun ele alınmasındaki temel amaç—hakkında çok sayıda görüşün ileri sürüldüğü ve Müslümanlar arasında ihtilaflara yol açtığı bilinen bu mesele bağlamında—çağdaş Kur’an âlimlerinin önde gelen isimlerinden biri olan Fazl Hasan Abbas’ın görüşlerini ortaya koymak, bu görüşleri eleştirel ve analitik bir yaklaşımla incelemek ve önceki ve çağdaş âlimlerin görüşleriyle karşılaştırmak suretiyle, Müslümanların birliğine katkı sağlayabilecek kapsayıcı ve isabetli bir sonuca ulaşmaktır . Çalışmanın niteliği gereği betimleyici, analitik ve karşılaştırmalı bir yöntem benimsenmiştir. Prof. Dr. Fazl Hasan Abbas ve eserleri üzerine yapılmış çok sayıda çalışma bulunmakla birlikte, bu çalışmaların ya onun ilmî katkılarını genel olarak ele aldığı ya da belirli bazı ilmî yönlere odaklandığı; ancak Kur’an’da Muhkam ve Mutashabih meselesini derinlemesine ve karşılaştırmalı bir yöntemle incelemediği görülmektedir .

Abstract

This study examines the views of Prof. Dr. Fazl Hasan Abbas on one of the central topics of Qur’anic Studies, namely the concepts of Muhkam and Mutashabih, as presented in his book Iṭqān al-Burhān fī ʿUlūm al-Qurʾān. It analyzes his scholarly positions, his discussions with earlier scholars, his corrective observations, preferences, and independent judgments (ijtihād), with particular focus on clarifying the intended meaning of Muhkam and Mutashabih in the Qur’an—an issue marked by a diversity of scholarly opinions. These views are examined, and the positions he regarded as most sound are identified . The primary aim of addressing this complex and controversial topic—one that has generated extensive debate and contributed to disagreement among Muslims—is to present the views of a leading contemporary Qur’anic scholar, to examine them through a critical and analytical approach, and to compare them with the opinions of earlier and contemporary scholars, in an effort to arrive at a precise and comprehensive conclusion that may contribute to greater scholarly clarity and unity . Given the nature of the study, a descriptive, analytical, and comparative methodology has been adopted. Although numerous studies have been written on Prof. Dr. Fazl Hasan Abbas and his works, they have generally focused on his scholarly contributions as a whole or on specific aspects thereof, without providing an in-depth and comparative analysis of the issue of Muhkam and Mutashabih in the Qur’an .

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Khairalla, A. H., Özel, M. (2026). Kur’an’da Muhkem ve Müteşâbih Konusunda Şeyh Dr. Fazl Hasan Abbas’ın Görüşleri “İtkânü’l-Burhân fî Ulûmi’l-Kur’ân” Adlı Eseri Üzerinden Karşılaştırmalı Analitik Bir İnceleme. Genç Mütefekkirler Dergisi, Cilt: 7 Sayı: 1, 421–438. https://doi.org/10.5281/zenodo.19653529

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (18)

  1. القرآن الكريم.
  2. الأصفهاني، الراغب، المفردات في غريب القرآن، تحقيق: محمد خليل عيتاني، بيروت: دار المعرفة، الطبعة السابعة، 2014م.
  3. البخاري، محمد بن إسماعيل، الجامع المسند الصحيح المختصر من أمور رسول الله ﷺ وسننه وأيامه، بيروت: مؤسسة الرسالة ناشرون، الطبعة الثالثة، 2017م.
  4. ابن الجوزي، جمال الدين أبو الفرج عبد الرحمن بن علي بن محمد، زاد المسير في علم التفسير، تحقيق: عبد الرزاق المهدي، بيروت: دار الكتاب العربي، الطبعة الأولى، 1422هـ.
  5. ابن منظور، محمد بن مكرم بن علي، لسان العرب، بيروت: دار صادر، الطبعة الثالثة، 1414هـ.
  6. ابن قتيبة، أبو محمد عبد الله بن مسلم الدينوري، تأويل مشكل القرآن، تحقيق: إبراهيم شمس الدين، بيروت: دار الكتب العلمية.
  7. الرازي، فخر الدين، التفسير الكبير (مفاتيح الغيب)، بيروت: دار إحياء التراث العربي، الطبعة الأولى.
  8. الزركشي، بدر الدين، البرهان في علوم القرآن، تحقيق: أبي الفضل الدمياطي، القاهرة: دار الحديث، 2006م.
  9. الزرقاني، محمد عبد العظيم، مناهل العرفان في علوم القرآن، بيروت: دار ابن حزم، الطبعة الثانية، 2017م.
  10. السيوطي، جلال الدين، الإتقان في علوم القرآن، بيروت: دار ابن حزم، 2015م.
  11. الشاطبي، أبو إسحاق إبراهيم بن موسى اللخمي الغرناطي المالكي، الموافقات في أصول الشريعة، تحقيق: عبد الله دراز؛ محمد عبد الله دراز؛ عبد السلام عبد الشافي محمد، بيروت: دار الكتب العلمية، الطبعة الثانية، 2009م.
  12. عباس، فضل حسن، إتقان البرهان في علوم القرآن، عمّان: دار النفائس، الطبعة الثانية، 2015م.
  13. عباس، سناء فضل، رسالة ماجستير: تحقيق سورتي آل عمران والنساء من التفسير.
  14. الخولي، إبراهيم، متشابه القرآن، مصر: دار البصائر، الطبعة الأولى، 2004م.
  15. خليفة، إبراهيم عبد الرحمن محمد، المحكم والمتشابه في القرآن الكريم، مصر: دار نهضة مصر، الطبعة الأولى، 2012م.
  16. رضا، محمد رشيد بن علي رضا بن محمد شمس الدين بن محمد بهاء الدين بن منلا علي خليفة القلموني الحسيني، تفسير القرآن الحكيم (تفسير المنار)، مصر: الهيئة المصرية العامة للكتاب، 1990م.
  17. فرحات، أحمد حسن، معاني المحكم والمتشابه في القرآن الكريم، عمّان: دار عمار، الطبعة الأولى، 1998م.
  18. مسلم، أبو الحسين ابن الحجاج، المسند الصحيح المختصر من السنن بنقل العدل عن العدل عن رسول الله ﷺ، بيروت: مؤسسة الرسالة ناشرون، الطبعة الثانية، 2016م.