Dergiler / Folklor Akademi Dergisi / 2026 / Cilt: 8 Sayı: 2

POSTHÜMANİZM VE KAHRAMANIN YOLCULUĞU: YAPAY ZEKÂ VE DİJİTAL BİLİNÇ ÇAĞINDA MONOMİTİ YENİDEN DÜŞÜNMEK

İlayda Yıldırım(HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ, EDEBİYAT FAKÜLTESİ)0000-0002-4339-7891
Sayfa
360–373
Yayın Tarihi
2025-06-26
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Analizler, dönüş yolculuğunun artık biyolojik kimliğe geri dönüşle değil, dijital ve posthüman bir varoluşla tamamlandığını göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Yapay zekâ ve dijital bilinç figürlerinin anlatılardaki artan görünürlüğü, klasik kahraman yapılarında yeni okumaları mümkün kılmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu çalışma, posthümanizm perspektifinden hareketle kahramanın yolculuğunu yeniden değerlendirmekte ve dijital çağda monomit yapısının dönüşümünü analiz etmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Analizler, dönüş yolculuğunun artık biyolojik kimliğe geri dönüşle değil, dijital ve posthüman bir varoluşla tamamlandığını göstermektedir.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Posthümanizm · yapay zeka · monomit

Özet

Yapay zekâ ve dijital bilinç figürlerinin anlatılardaki artan görünürlüğü, klasik kahraman yapılarında yeni okumaları mümkün kılmaktadır. Bu çalışma, posthümanizm perspektifinden hareketle kahramanın yolculuğunu yeniden değerlendirmekte ve dijital çağda monomit yapısının dönüşümünü analiz etmektedir. Anlatı geleneği, sözlü kültürden yazılı kültüre, oradan da dijital kültüre evrilirken, bu dönüşüm yalnızca anlatının biçimini değiştirmekle kalmayıp kahramanlık anlayışını ve işlevini de köklü bir biçimde yeniden tanımlamıştır. Sözlü ve yazılı kültürde kahramanlık, topluma rehberlik eden ve insanlığın ortak değerlerini yansıtan figürler üzerinden inşa edilirken, dijital kültürde bu figürler, teknolojik araçlar ve yapay zekâ ile bütünleşmiş posthüman varlıklara dönüşmüştür. Anlatıların yapısal çözümlemelerine yönelik olarak çeşitli kuram ve yöntemler geliştirilmiştir. Kahraman olgusunun mit, masal ve destan gibi sözlü kültür ürünlerinde ana unsur olarak ele alınması, bu anlatılardaki kahramanlık yapılarının kuramsal çerçevede incelenmesini beraberinde getirmiştir. Joseph Campbell’in Kahramanın Sonsuz Yolculuğu adlı çalışmasındaki monomit kuramı, kahramanın maceraya çağrı, eşik geçişi, denemeler, ödül ve dönüş yolculuğu gibi evrelerden geçtiğini savunarak, bu anlatı yapısını evrensel bir model olarak sunmuştur. Başlangıçta mitolojik ve edebi metinlere dayalı olarak analiz edilen monomit kavramı, günümüzde sinema, televizyon ve dijital platformlardaki anlatılarla genişletilmiştir. Makalede, Transcendence, Upgrade ve Lucy gibi modern anlatılar incelenerek, kahramanların dijital bilinç, yapay zekâ ve biyoteknoloji aracılığıyla insan-sonrası bir varoluşa geçiş süreci analiz edilmiştir. Bu bağlamda, monomit yapısındaki kahramanlık aşamalarının posthümanist bağlamda nasıl yeniden şekillendiği ortaya konulmuştur. Analizler, dönüş yolculuğunun artık biyolojik kimliğe geri dönüşle değil, dijital ve posthüman bir varoluşla tamamlandığını göstermektedir. Dijital çağın kahramanı, insanlığa somut bir armağan getiren bir figür olmaktan çıkarak insanlığı dönüştüren ve dijital dünyadaki varoluşun sınırlarını sorgulayan bir kimliğe bürünmüştür. Dijital bilinç, kahramanı sonsuz bir yolculuğa mahkûm edebilirken, bu durum dönüş yolculuğunu imkânsız kılmakta ve kahramanı sürekli bir yeniden inşa sürecine itmektedir. Böylece, kahraman artık biyolojik bir varlık olmanın ötesinde teknolojik ve dijital dünyayla bütünleşmiş posthüman bir figür olarak varlık göstermektedir. Özellikle dijital çağın hikâye anlatım araçları, kahraman yolculuğu modelini yeniden yorumlamış ve posthümanist bağlamda kahraman figürünün nasıl dönüştüğüne dair yeni analiz imkânları sunmuştur. Bu gelişmeler, geleneksel anlatı yapılarının dijital dünyadaki yansımalarını ve kahramanlık kavramının nasıl evrildiğini anlamak açısından önemli bir zemin oluşturmaktadır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Yıldırım, İ. (2025). POSTHÜMANİZM VE KAHRAMANIN YOLCULUĞU: YAPAY ZEKÂ VE DİJİTAL BİLİNÇ ÇAĞINDA MONOMİTİ YENİDEN DÜŞÜNMEK. Folklor Akademi Dergisi, Cilt: 8 Sayı: 2, 360–373. https://doi.org/10.55666/folklor.1700176

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (20)

  1. ADORNO, T. W. (2021). Kültür Endüstrisi Kültür Yönetimi (M. Tüzel, N. Ülner & E. Gen, Çev.). İletişim Yayınları. İstanbul.
  2. AUGÉ, M. (1995). Non-Places: Introduction To An Anthropology Of Supermodernity. London & New York: Verso.
  3. AVCI, C. (2023). Dijital Ekoloji II: Endüstri Devrimleri Ve Toplum 5.0 Habitatında Kent Folkloru Üzerine Bir Değerlendirme. In E. Aslan (Ed.), Kuramsal Yaklaşımlar Işığında Kent Folkloru (s. 55–65). Çizgi Kitabevi.
  4. BARTHES, R. (1993). Göstergebilimsel Serüven (T. Yücel, Çev.). Yapı Kredi. İstanbul.
  5. BELL, D. S. A. (2003). "Mythscapes: Memory, Mythology, and National Identity". The British Journal of Sociology, C. 54, S. 1, 63-81.
  6. BRAİDOTTİ, R. (2013). The Posthuman. Cambridge: Polity Press.
  7. CAMPBELL, J. (2000). Kahramanın Sonsuz Yolculuğu (S. Gürses, Çev.). Kabalcı. İstanbul.
  8. CASTELLS, M. (2005). Binyılın Sonu: Enformasyon Çağı: Ekonomi, Toplum ve Kültür, Cilt III (E. Kılıç, Çev.). İstanbul Bilgi Üniversitesi. İstanbul.
  9. GACAR, H. A. (2024). Hümanizm, Posthümanizm ve Transhümanizmin Sinemada Temsili: I, Robot Filmi Örneği. KİLAD, S. 24, 81–104.
  10. HASSAN, I. (1977). "Prometheus as Performer: Toward a Posthumanist Culture?" The Georgia Review, C. 31, S. 4, 830-850.
  11. JEDLOWSKI, P. (2001). "Memory and Sociology: Themes and Issues". Time & Society, C. 10, S. 1, 29-44.
  12. KAYALI ORTA, N. (2017). Türk Anlatı Geleneğindeki Kahraman Tiplerinin 1980 Sonrası Türk Sinemasındaki Yolculuğu: Yayımlanmamış doktora tezi. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
  13. MARSHALL, J. C. (1977). "Minds, Machines and Metaphors". Social Studies of Science, C. 7, S. 4, 475-488.
  14. ÖZDEMİR, N. (2019). Dördüncü Sanayi Devrimi ve Gelenek Kültürü. 9. Milletlerarası Halk Kültürü Kongresi, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ankara.
  15. ÖZDEMİR, N. (2021). Kültür Bilimi Araştırmaları. Akademi Kültür. Ankara.
  16. SAID, E. W. (2000). "Invention, Memory, and Place". Critical Inquiry, C. 26, S. 2, 175-192.
  17. SOMERVILLE, M. (2006). "Posthuman Geographies". Social & Cultural Geography, C. 7, S. 4, 505-528.
  18. TUNÇ, E. (2022). "Halk Biliminin Epistemolojik Tarihi ve Yakın Dönem Türk Halk Bilimi Çalışmaları Üzerine". Millî Folklor, C. 34, S. 133, 13-28.
  19. ÜÇER, N., DAĞLI, N. & SOYSEVEN, E. (2020). "Kahraman Miti, Olgusu ve Yolculuğu Üzerine Simgesel Bir İnceleme: Netflix 'Hakan Muhafız'". Dördüncü Kuvvet, C. 3, S. 1, 56-76
  20. HOWARD, R. G. (Ed.). (2011). Folk Culture in the Digital Age: The Emergent Dynamics of Human Interaction. Logan: Utah State University Press.