KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Fen Matematik Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi / 2026 / Cilt: 9 Sayı: 1

Fen Eğitiminde Sürdürülebilirlik Okuryazarlığına Kritik Bakış: Bir Eleştirel Derleme Çalışması

Critical Perspectives on Sustainability Literacy in Science Education: A Critical Review Study

Merve Erol(Balıkesir Üniversitesi)
İlke Çalışkan(Hacettepe Üniversitesi)
Sayfa
30–50
Yayın Tarihi
2026-01-31
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Makalelerde yer alan bulgular ile sonuçlar eğitim perspektifinde incelenmiş olup, öğretmen eğitimine yönelik bir eğitim çerçevesinin oluşturulması, yükseköğrenim düzeyinde incelemeler, sürdürülebilirlik okuryazarlık düzeyinin belirlenmesi, deneysel müdahalenin etkisi ve ekolojik çerçevenin geliştirilmesi temalarında çalışma bulgularına ulaşılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmada, fen eğitimi alanında sürdürülebilirlik okuryazarlığına yönelik alanyazında kabul gören yaklaşımların benimsenmesi ve bu yaklaşımların hangi değişkenler çerçevesinde şekillendiğinin ortaya çıkarılması amaçlanmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Eleştirel alanyazın derlemesi türünde olan bu çalışmada, uluslararası veri tabanlarından elde edilen veriler kullanılarak 2006-2024 yılları arasında yayımlanan 16 makale betimsel ve içerik analizine tabi tutulmuştur.
💡
Sonuç & Katkı:Makalelerde yer alan bulgular ile sonuçlar eğitim perspektifinde incelenmiş olup, öğretmen eğitimine yönelik bir eğitim çerçevesinin oluşturulması, yükseköğrenim düzeyinde incelemeler, sürdürülebilirlik okuryazarlık düzeyinin belirlenmesi, deneysel müdahalenin etkisi ve ekolojik çerçevenin geliştirilmesi temalarında çalışma bulgularına ulaşılmıştır.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:2006-2024 Verileri
⚙️Değişkenler:Sürdürülebilirlik Okuryazarlığı · fen eğitimi · çevre eğitimi

Özet

Bu çalışmada, fen eğitimi alanında sürdürülebilirlik okuryazarlığına yönelik alanyazında kabul gören yaklaşımların benimsenmesi ve bu yaklaşımların hangi değişkenler çerçevesinde şekillendiğinin ortaya çıkarılması amaçlanmaktadır. Bu bağlamda çalışma grubuna dahil edilen yayınlar arasındaki ilişkiler ve araştırma eğilimleri incelenerek sürdürülebilirlik okuryazarlığına dair anahtar temalar ve araştırma alanları belirlenmiştir. Eleştirel alanyazın derlemesi türünde olan bu çalışmada, uluslararası veri tabanlarından elde edilen veriler kullanılarak 2006-2024 yılları arasında yayımlanan 16 makale betimsel ve içerik analizine tabi tutulmuştur. Gerçekleştirilen betimsel analiz sonuçlarına göre, 2020 yılından itibaren çalışma sayılarındaki artışa işaret etmektedir. Çalışma grubundaki makalelerde yer alan değişken ile amaçlara ilişkin içerik analizi sonucunda 11 temaya ulaşılmış olup; sırasıyla en çok tekrar eden kodları bünyesinde barındıran “yükseköğretim”, “bilgi”, “pedagojik yaklaşımlar” ve “beceri” temaları öne çıkmaktadır. Makalelerde yer alan bulgular ile sonuçlar eğitim perspektifinde incelenmiş olup, öğretmen eğitimine yönelik bir eğitim çerçevesinin oluşturulması, yükseköğrenim düzeyinde incelemeler, sürdürülebilirlik okuryazarlık düzeyinin belirlenmesi, deneysel müdahalenin etkisi ve ekolojik çerçevenin geliştirilmesi temalarında çalışma bulgularına ulaşılmıştır. Araştırma kapsamında incelenen makalelerin önerileri analiz edildiğinde, kültür faktörü göz önünde bulundurularak eğitimciler ve politika yapıcılar tarafından uygulamaya dönük somut adımlarla hayata geçirilmesi ulusal ve uluslararası sürdürülebilirlik hedefleri bağlamında önem arz ettiği belirtilmektedir. Bu araştırmanın sonuçları, alanyazındaki mevcut duruma yönelik eleştirel bir değerlendirme sunarak, araştırmacılar ile uygulayıcılar için sürdürülebilirlik okuryazarlığının fen eğitiminde daha etkili bir şekilde yerleştirilmesine yönelik stratejiler geliştirilmesinde işevuruk öneriler sunmaktadır.

Abstract

ABSTRACT This study aims to adopt approaches accepted in the literature on sustainability literacy in science education and to reveal the variables that shape these approaches. In this context, key themes related to sustainability literacy were identified by examining the relationships between the publications included in the set of studies and research trends. In this critical literature review, 16 articles published between 2006-2024 were subjected to descriptive and content analysis. According to the results of the descriptive analysis, there has been an increase in the number of studies since 2020. As a result of the content analysis of the variables and objectives in the articles included in the set of studies, 11 themes were identified; the themes with the most frequently recurring codes are “higher education”, “knowledge”, “pedagogical approaches”, and “skills”. The findings and results presented in the articles were examined from an educational perspective, and the study findings were obtained on the themes of establishing an educational framework for teacher education, examinations at the higher education, determining the level of sustainability literacy, the impact of experimental intervention, and the development of an ecological framework. Upon analyzing the recommendations of the examined articles within the scope of the research, it was concluded that implementing them through concrete, action-oriented steps by educators and policymakers, while taking cultural factors into account, is important in the context of national and international sustainability goals. This research provides a critical assessment of the current state of the field and offers actionable recommendations to develop more effective strategies for integrating sustainability literacy into science education.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Erol, M., Çalışkan, İ. (2026). Fen Eğitiminde Sürdürülebilirlik Okuryazarlığına Kritik Bakış: Bir Eleştirel Derleme Çalışması. Fen Matematik Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi, Cilt: 9 Sayı: 1, 30–50. https://ajindex.com/articles/1483858

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (54)

  1. Agustina, I., Fathurohman, A., & Akhsan, H. (2025). Developing a digital tool to assess students’ sustainability literacy in Wetland contexts. Jurnal Penelitian Pendidikan IPA, 11(7), 303-311. https://doi.org/10.29303/jppipa.v11i7.11040
  2. Ansari, W., & Stibbe, A. (2009). Public health and the environment: what skills for sustainability literacy–and why?. Sustainability, 1(3), 425-440. https://doi.org/10.3390/su1030425
  3. Aung, T. S., Faria, C., Sousa, J., & Mendes, M. (2025). Digital science communication for sustainability literacy: A scoping review. Open Research Europe, 5(239), 1-23. https://doi.org/10.12688/openreseurope.20966.1
  4. Berkowitz, A. R., Ford, M. E., & Brewer, C. A. (2005). A framework for integrating ecological literacy, civics literacy and environmental citizenship in environmental education. In E. A. Johnson & M. J. Mappin (Eds.), Environmental Education and Advocacy: Changing Perspectives of Ecology and Education (pp. 227-266). Cambridge University Press. https://www.bioed.org/pubs/EE_chapter_berkowitz_et_al.pdf
  5. Chen, C., An, Q., Zheng, L., & Guan, C. (2022). Sustainability literacy: assessment of knowingness, attitude and behavior regarding sustainable development among students in China. Sustainability, 14(9), 4886. https://doi.org/10.3390/su14094886
  6. Colucci‐Gray, L., Camino, E., Barbiero, G., & Gray, D. (2006). From scientific literacy to sustainability literacy: An ecological framework for education. Science Education, 90(2), 227-252. https://doi.org/10.1002/sce.20109
  7. Corres, A., Rieckmann, M., Espasa, A., & Ruiz-Mallén, I. (2020). Educator Competences in Sustainability Education: A Systematic Review of Frameworks. Sustainability, 12(23), 9858. https://doi.org/10.3390/su12239858
  8. Çepni, S. (2021). Araştırma ve proje çalışmalarına giriş (9. Basım). Celepler Matbaacılık Yayın ve Dağıtım. David, T. G. (1974). Environmental literacy. The School Review, 82(4), 687-705. https://doi.org/10.1086/443162
  9. Décamps, A., Barbat, G., Carteron, J. C., Hands, V., & Parkes, C. (2017). Sulitest: A collaborative initiative to support and assess sustainability literacy in higher education. The International Journal of Management Education, 15(2), 138-152. https://doi.org/10.1016/j.ijme.2017.02.006
  10. Dere, İ. ve Çinikaya, C. (2023). Tiflis Bildirgesi ve BM 2030 sürdürülebilir kalkınma amaçlarının çevre eğitimi ve iklim değişikliği dersi öğretim programına yansımaları. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13(1), 1343-1366. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1218188
  11. Diamond, S., & Irwin, B. (2013). Using e‐learning for student sustainability literacy: Framework and review. International Journal of Sustainability in Higher Education, 14(4), 338-348. https://doi.org/10.1108/IJSHE-09-2011-0060
  12. Dupigny-Giroux, L. A. L. (2010). Exploring the challenges of climate science literacy: Lessons from students, teachers and lifelong learners. Geography Compass, 4(9), 1203-1217. https://doi.org/10.1111/j.1749-8198.2010.00368.x
  13. Gedvilaitė, D., Gudaitis, T., Lapinskienė, G., Brazaitis, J., Žižys, J., & Podviezko, A. (2022). Sustainability literacy and financial literacy of young people in the Baltic States. Sustainability, 14(21), 14013. https://doi.org/10.3390/su142114013
  14. Guerrero, G., & Sjöström, J. (2025). Critical scientific and environmental literacies: A systematic and critical review. Studies in Science Education, 61(1), 41-87. https://doi.org/10.1080/03057267.2024.2344988
  15. Güngör Cabbar, B. ve Özcan, H. (2021). Çevre okuryazarlığı ve sürdürülebilirlik. İçinde H. Tokcan ve Y. Topkaya (Eds.), Çevre Eğitimi (2. Baskı, s. 397-414). Pegem Akademi.
  16. Islamah, D., Suprapto, N., Suryanti, S., & Julianto, J. (2025). Integration of environmental sustainability learning and critical thinking: Educational strategies to foster awareness and solutions for global sustainable development. Journal of Innovation and Research in Primary Education, 4(2), 241-249. https://doi.org/10.56916/jirpe.v4i2.1225
  17. Kadarisman, I., & Pursitasari, I. D. (2023). Eco-literacy in science learning: A review and bibliometric analysis. Jurnal Pendidikan Indonesia Gemilang, 3(2), 134-148. https://doi.org/10.53889/jpig.v3i2.197
  18. Kuehl, C., Sparks, A. C., Hodges, H., & Smith, E. R. (2021). The incoherence of sustainability literacy assessed with the Sulitest. Nature Sustainability, 4(6), 555-560. https://doi.org/10.1038/s41893-021-00687-6
  19. Ledley, T. S., Gold, A. U., Niepold, F., & McCaffrey, M. (2014). Moving toward collective impact in climate change literacy: The climate literacy and energy awareness network (CLEAN). Journal of Geoscience Education, 62(3), 307-318, https://doi.org/10.5408/13-057.1
  20. Leiva-Brondo, M., Lajara-Camilleri, N., Vidal-Meló, A., Atarés, A., & Lull, C. (2022). Spanish university students’ awareness and perception of sustainable development goals and sustainability literacy. Sustainability, 14(8), 4552. https://doi.org/10.3390/su14084552
  21. Ling, S., Landon, A., Tarrant, M., & Rubin, D. (2021). The influence of instructional delivery modality on sustainability literacy. Sustainability, 13(18), 10274. https://doi.org/10.3390/su131810274
  22. Marcinkowski, T., Shin, D., Noh, K. I., Negev, M., Sagy, G., Garb, Y., McBeth, B., Hungerford, H., Volk, T., Meyers, R., & Erdogan, M. (2013). National assessments of environmental literacy: A review, comparison, and analysis. In R. Stevenson, M. Brody, J. Dillon, & A. Wals (Eds.), International Handbook of Research on Environmental Education (pp. 310-330). Routledge. https://www.taylorfrancis.com
  23. MEB (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı (3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar). Milli Eğitim Bakanlığı.
  24. Merritt, E., Hale, A., & Archambault, L. (2019). Changes in pre-service teachers’ values, sense of agency, motivation and consumption practices: A case study of an education for sustainability course. Sustainability, 11(1), 155. https://doi.org/10.3390/su11010155
  25. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2. edition). SAGE. Publications.
  26. Moseley, C. (2000). Teaching for environmental literacy. The Clearing House: A Journal of Educational Strategies, Issues and Ideas, 74(1), 23-24. https://doi.org/10.1080/00098655.2000.11478633
  27. Moss, A., Jensen, E., & Gusset, M. (2015). Evaluating the contribution of zoos and aquariums to Aichi biodiversity target 1. Conservation Biology, 29(2), 537-544. https://doi.org/10.1111/cobi.12383
  28. Nolet, V. (2009). Preparing sustainability-literate teachers. Teachers college record, 111(2), 409-442.
  29. Özdemir, O. (2024). The correlation between dimensions of sustainability literacy: The case of British and Turkish students. Science Insights Education Frontiers, 21(1), 3309-3327. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1418251.pdf
  30. Özdemir, O. (2023). Sürdürülebilirliğe geçiş: Ekolojik zekâ ve sürdürülebilir okuryazarlıkla yaşam tarzını dönüştürmek. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty (66), 213-233. https://doi.org/10.21764/maeuefd.1052544
  31. Özdemir, O. (2023). The sustainability literacy of students: A comparative study between Turkey and the UK. Science Insights Education Frontiers, 17(2), 2693-2713. https://doi.org/10.15354/sief.23.or375
  32. Özdemir, O. (2021). A scale development of the sustainability literacy. Education, Sustainability & Society (ESS), 4(2), 66-72. http://doi.org/10.26480/ess.02.2021.66.72
  33. Özer, A. ve Görgülü, Z. (2021). Bir bilimsel derlemenin planlanması ve yazımı. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(3), 698-713. https://doi.org/10.17556/erziefd.819971
  34. Payne, L. (2010). Motivating sustainability literacy. Innovation in Teaching and Learning in Information and Computer Sciences, 9(2), 1-10. https://doi.org/10.11120/ital.2010.09020005
  35. Patton, M. Q. (2002). Qualitative research and evaluation methods (3rd Ed.). London: Sage Publications, Inc.
  36. Putri, A. A., Hidayat, T., & Supriatno, B. (2023). Senior high school students perception on sustainability literacy in biology learning. Jurnal Penelitian Pendidikan IPA, 9(7), 5737-5744. https://doi.org/10.29303/jppipa.v9i7.3705
  37. Robson, C. & McCartan, K. (2022). Gerçek Dünya Araştırması. (Ş. Çınkır ve N. Demirkasımoğlu, Çev.; 3. baskı). Anı Yayıncılık.
  38. Ouellet Dallaire, C., Trincsi, K., Ward, M. K., Harris, L. I., Jarvis, L., Dryden, R. L., & MacDonald, G. K. (2018). Creating space for sustainability literacy: The case of student-centered symposia. International Journal of Sustainability in Higher Education, 19(4), 839-855. https://doi.org/10.1108/IJSHE-08-2017-0126
  39. Qureshi, S. M. Q. (2020). Learning by sustainable living to improve sustainability literacy. International Journal of Sustainability in Higher Education, 21(1), 161-178. https://doi.org/10.1108/IJSHE-01-2019-0001
  40. Roth, C. E. (1992). Environmental literacy: Its roots, evolution and directions in the 1990s. ERIC Clearinghouse for Science, Mathematics, and Environmental Education. https://eric.ed.gov/?id=ED348235
  41. Saarna, L., & Laius, A. (2025). The sustainability literacy assessment instruments: a systematic literature review. International Journal of Sustainability in Higher Education. https://doi.org/10.1108/IJSHE-01-2025-0048
  42. Sanchez, S-J., Piedrahita Guzman, Y., Sosa-Molano, J., Robertson, D., Ahern, S., & Garza, T. (2025). Systematic literature review: A typology of sustainability literacy and environmental literacy. Frontiers in Education, 10, 1490791. https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1490791
  43. Shidiq, A. S., Huda, Z. Z. U., Yamtinah, S., Ulfa, M., Masykuri, M., & Saputro, A. N. C. (2025). Inquiry based experiments to enhance sustainability literacy: A systematic literature review and bibliometric analysis. Journal of Environment and Sustainability Education, 3(2), 287-303. https://doi.org/10.62672/joease.v3i2.98
  44. Stone, M. K. (2017). Ecoliteracy and schooling for sustainability. In EarthEd: Rethinking education on a changing planet (pp. 35-47). Island Press. https://doi.org/10.5822/978-1-61091-843-5_3
  45. Temel Aslan, S. (2024). An examination of postgraduate these on literacy in science education. International Journal of Eurasia Social Sciences, 15(57), 1176-1192. https://doi.org/10.35826/ijoess.4478
  46. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO), (1978). Intergovernmental conference on environmental education final report. https://www.gdrc.org/uem/ee/Tbilisi-Declaration.pdf
  47. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO), (2005). United Nations decade of education for sustainable development (2005-2014): International implementation scheme. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000148654
  48. United Nations (2015). Global Sustainable Development Report. UNDESA. https://sustainabledevelopment.un.org/content/documents/1870GSDR%202015%20Briefs.pdf
  49. United Nations (2023). The sustainable development goals report 2023: Special edition. https://unstats.un.org/sdgs/report/2023/
  50. U.S. Global Change Research Program (2009). Climate literacy: The essential principles of climate sciences-A guide for individuals and communities. Department of Commerce, National Oceanic and Atmospheric Administration. http://www.globalchange.gov/resources/educators/climate-literacy
  51. Ünal, S. ve Dımışkı, E. (1999). UNESCO-UNEP himayesinde çevre eğitiminin gelişimi ve Türkiye'de ortaöğretim çevre eğitimi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(17), 142-154.
  52. Warren, A. E., Archambault, L. M., & Foley, R. W. (2014). Sustainability education framework for teachers: Developing sustainability literacy through futures, values, systems, and strategic thinking. Journal of Sustainability Education, 6(4), 23-28. http://susted.com/wordpress/wp-content/uploads/2015/01/Warren-et-al.-JSE-May-2014-With-Hyperlinks.pdf
  53. Wheaton, M., Kannan, A., & Ardoin, N. M. (2018). Environmental literacy: Setting the stage (Environmental Literacy Brief, Vol. 1). Social Ecology Lab, Stanford University.
  54. Winter, J., & Cotton, D. (2012). Making the hidden curriculum visible: Sustainability literacy in higher education. Environmental Education Research, 18(6), 783-796. https://doi.org/10.1080/13504622.2012.670207