Dergiler / e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi / 2025 / Cilt: 18 Sayı: 2

el-Fusûlu’n-Nasîriyye’nin Nasîruddîn et-Tûsî’ye Aidiyeti Problemi (Allah’ın Cüz’îlere Dair Bilgisi Bağlamında)

The Problem Attribution of al-Fusūl an-Nasīriyah to Nasīr al-dīn al-Tūsī (In the Context of Allāh's Knowledge of the Particulars [al-Juz'iyyāt])

Merve Boynueğri(BAYBURT ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-8003-6617
Sayfa
602–622
Yayın Tarihi
2025-12-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu minvalde olmak üzere Tûsî’nin ve başta İbnu’l-Mutahhar el-Hillî olmak üzere İbn Sînâ, Fahruddîn er-Râzî gibi müelliflerin eserlerinden orijinal pasajların karşılaştırmasına yer verilmekte; benzerlikler, farklılıklar ve çelişkili noktalar ortaya konmak suretiyle araştırma iddiasının kanıtlanması hedeflenmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Müteahhir dönemin velûd ve seçkin âlimlerinden biri olan Nasîruddîn et-Tûsî, matematik, astronomi, felsefe, kelâm, ahlâk gibi pek çok alanda eserler vermiş; ilmî kişiliği ve ılımlı yapısıyla Sünnî ve Şiî çevrelerin kabulüne mazhar olmuştur. el-Fusûlu’n-Nasîriyye adlı küçük hacimli bir eser de onun eserleri arasında sayılmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ancak Fusûl, dil, üslûp, görüşler ve meselelere yaklaşımı bakımından Tûsî’nin eserlerinde bariz olarak rastlanılan üslûp ve dilinden oldukça farklı bir doku teşkil etmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu minvalde olmak üzere Tûsî’nin ve başta İbnu’l-Mutahhar el-Hillî olmak üzere İbn Sînâ, Fahruddîn er-Râzî gibi müelliflerin eserlerinden orijinal pasajların karşılaştırmasına yer verilmekte; benzerlikler, farklılıklar ve çelişkili noktalar ortaya konmak suretiyle araştırma iddiasının kanıtlanması hedeflenmektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kelam · Nasîruddîn et-Tûsî · el-Fusûlu’n-Nasîriyye

Özet

Müteahhir dönemin velûd ve seçkin âlimlerinden biri olan Nasîruddîn et-Tûsî, matematik, astronomi, felsefe, kelâm, ahlâk gibi pek çok alanda eserler vermiş; ilmî kişiliği ve ılımlı yapısıyla Sünnî ve Şiî çevrelerin kabulüne mazhar olmuştur. el-Fusûlu’n-Nasîriyye adlı küçük hacimli bir eser de onun eserleri arasında sayılmaktadır. Ancak Fusûl, dil, üslûp, görüşler ve meselelere yaklaşımı bakımından Tûsî’nin eserlerinde bariz olarak rastlanılan üslûp ve dilinden oldukça farklı bir doku teşkil etmektedir. Görüşleri açısından ise çelişki ve zıtlıklar ihtiva etmektedir. Bundan dolayı eserin Tûsî’ye aidiyeti hakkında şüphe duyulmuş ve incelemeye konu edilmiştir. Araştırma kapsamında bu eserin otantiklik noktasında aidiyet problemi barındırıp barındırmadığı hususu da tespit edilmeye çalışılmıştır. Ancak mevcut yazma nüshaların tamamına ulaşılıp incelenmesi mümkün olamamıştır. Bu çalışma bağlamında ikisi Farsça ve üçü Arapça olmak üzere eserin elde edilebilen yazma nüshalarından beş tanesi incelenmiştir. Bu nüshaların zahriye ve ferağ kayıtlarında yahut metin içinde özellikle Tûsî tarafından “Bu eseri şu ihtiyaç veya filanca kişinin talebi üzerine kaleme aldım” şeklinde bir kayıt düşülüp düşülmediği araştırılmıştır. Ancak bu çalışmanın asıl ağırlık noktasını, içerik ve üslûp bakımından karşılaştırmalar oluşturmaktadır. Bu minvalde olmak üzere Tûsî’nin ve başta İbnu’l-Mutahhar el-Hillî olmak üzere İbn Sînâ, Fahruddîn er-Râzî gibi müelliflerin eserlerinden orijinal pasajların karşılaştırmasına yer verilmekte; benzerlikler, farklılıklar ve çelişkili noktalar ortaya konmak suretiyle araştırma iddiasının kanıtlanması hedeflenmektedir.

Abstract

Naṣīr al-dīn al-Ṭūsī who was one of the most prolific and prominent scholars of the later classical period (muta’akhkhir), produced in many fields such as mathematics, astronomy, philosophy, theology and ethics. With his scholarly personality and moderate approach, he was accepted by both Sunnī and Shiʿite circles. A small treatise entitled al-Fuṣūl an-Naṣīriyya is also counted among his works. However, al-Fuṣūl has a quite different structure in terms of language, writing style, views and handling the issues from what was seen commonly in Ṭūsī's works. Moreover, it contains obvious contradictions with Ṭūṣī's ideas and arguments. For this reason, doubts have been raised about the attribution of al-Fuṣūl to Ṭūṣī, and it has been subject to scrutiny. Within the scope of the research, an attempt was made to determine whether this work harbours an issue of authenticity in terms of its attribution. . Yet, it has not been possible to access and examine all existing manuscripts. In this study, we were only able to examine five available manuscript copies of al-Fuṣūl, two in Persian and three in Arabic. It has been investigated whether such entries particularly by Tûsî as ‘I wrote this work at the request of so-and-so’ or similar statements appear in the front (zahriyyah) and colophons (faragh) of these copies or within the text and dedication records of these copies. However, the main focus of this study is on comparisons in terms of content and style. In this vein, this study includes a comparison of original passages from the works of Tûsî and authors such as Ibn Sīnā (Avicenna) and Fakhr al-Dīn al-Rāzī, particularly Ibn al-Muṭahhar al-Ḥillī. The aim is to substantiate the research claim by highlighting similarities, differences and points of contradiction.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Boynueğri, M. (2025). el-Fusûlu’n-Nasîriyye’nin Nasîruddîn et-Tûsî’ye Aidiyeti Problemi (Allah’ın Cüz’îlere Dair Bilgisi Bağlamında). e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Cilt: 18 Sayı: 2, 602–622. https://doi.org/10.18403/emakalat.1794367

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (42)

  1. Adamson, Peter - Benevich, Fedor. Islamicate Intellectual History: The Heirs of Avicenna: Philosophy in the Islamic East, 12-13th Centuries. thk. Judith Pfeiffer vd. Leiden, Boston: Brill, ts.
  2. Bâbertî, Ebû Abdillah Ekmeluddîn Muhammed b. Mahmûd. Şerhu Tecrîdi’l-akâid. Türkiye Yazma Eserler Kütüphanesi, Nuruosmaniye Kütüphanesi, 02160. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/175150
  3. Bağdatlı İsmail Paşa İsmail b. Muhammed Emin b. Mîr Selim el-Bâbânî el-Bağdâdî. Hediyyetü’l-ârifin esmâü’l-müellefîn ve âsâru’l-musannifîn. 2 Cilt. Lübnan: Dâru İhyâi Türâsi’l-Arabî, 1951.
  4. Demirkol, Murat. Tûsî’nin İbn Sina Savunması. Ankara: Fecr Yayınları, 1. Basım, 2010.
  5. Ebu’l-Fidâ, el-Melikü’l- Müeyyed İmâduddîn İsmail b. Ali b. Mahmud el-Eyyûbî. Muhtasar fî ahbâri’l-beşer. 4 Cilt. el-Matbaatu’l-Huseyniyyeti’l-Masriyye, 1. Basım, ts.
  6. Esterâbâdî, Abdulvehhab b. Ali. Şerhu’l-Fusûli’n-Nasîriyye. Irak: el-Atebetu’l-Huseyniyyeti’l-Mukaddese, 1. Basım, 2012.
  7. Hanefî, Şemsüddîn Muhammed b. Ali b. Hamaruye b. Tolun ed-Dımaşkî es-Sâlihî. İbnâu’l-ümerâ bi-ebnâi’l- vüzerâ. thk. Mühennâ Hamd el-Mühennâ. Beyrut: Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, 1998.
  8. Hasenât, Ahmed. Tatavvuru’l-fikri’l-usûlî ınde’l-mütekellimîn. Amman: Dâru’n-Nûru’l-Mübîn li’d-Dirâsât ve’n-Neşr, 1. Basım, 2012.
  9. Hillî, Cemâlüddîn el-Hasen (el-Hüseyn) b. Yûsuf b. Alî İbnu’l-Mutahhar vd. Bâbu hâdî aşar li’l-Hillî ma‘a şerhayhi en-Nâfi‘ yevme’l-haşri li-Mikdâd b. Abdillah es-Süyûrî ve Miftâhi’l-bâb li-Ebilfeth b. Mahdûmi’l-Huseynî. thk. Mehdî Muhakkik. Meşhed: Müessese-i Çâp ve İntişârâtı Âsitân Kuds Radavî, 1989.
  10. Hillî, Cemâlüddîn el-Hasen (el-Hüseyn) b. Yûsuf b. Alî İbnu’l-Mutahhar. el-Esrâru’l-hafiyye fi’l-ulûmi’l-akliyye. Kum: Bustânı Ketâb, 2. Basım, 2003.
  11. Hillî, Cemâlüddîn el-Hasen (el-Hüseyn) b. Yûsuf b. Alî İbnu’l-Mutahhar. Keşfu’l-fevâid fî şerhi Kavâidi’l-akâid. Beyrut: Dâru’s-Safvet, 1. Basım, 1993.
  12. Hillî, Cemâlüddîn el-Hasen (el-Hüseyn) b. Yûsuf b. Alî İbnu’l-Mutahhar. Keşfu’l-murâd fî şerhi Tecrîdi’l-i‘tikâd. Beyrut: Menşûrâtu Müesseseti’l-Âlemî li’l-Matbûât, ts.
  13. Hillî, Cemâlüddîn el-Hasen (el-Hüseyn) b. Yûsuf b. Alî İbnu’l-Mutahhar. Menâhicu’l-yakîn fî usûli’d-dîn. thk. Muhammed Rızâ el-Ensârî el-Kummî. İran: el-Matbaatu Yârân, 1. Basım, 1995.
  14. Hillî, Cemâlüddîn el-Hasen (el-Hüseyn) b. Yûsuf b. Alî İbnu’l-Mutahhar. Tezkiratu’l-fukahâ. 17 Cilt. Kum: Müessesetu Âli’l-Beyt Aleyhimusselâm li-İhyâi’t-Türâ, 1. Basım, 1995.
  15. İbn el-A‘cemî, Ebu Zer Sıbt Muvaffakuddîn Ahmed b. İbrahim b. Muhammed b. Halil. Künûzü’z-zeheb fi târîhi Haleb. 2 Cilt. Halep: Dâru’l-Kalem, 1. Basım, 1997.
  16. İbn Kesîr, Ebu’l-Fidâ İsmail b. Ömer b. Kesîr el-Kuraşî el-Basrî. el-Bidâye ve’n-nihâye. 15 Cilt. Dâru’l-Fikr, 1986.
  17. İbn Sînâ, Ebû Alî el-Hüseyn b. Abdillâh b. Alî. İşaretler ve Tembihler. çev. Ali Durusoy vd. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2005.
  18. İbn Sînâ, Ebû Alî el-Hüseyn b. Abdillâh b. Alî. Kitâbu’ş-Şifâ el-İlâhiyyât. çev. Ekrem Demirli, Ömer Türker. 2 Cilt. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 1. Basım, 2014.
  19. İbn Sînâ, Ebû Alî el-Hüseyn b. Abdillâh b. Alî - Tûsî, Ebû Ca‘fer Nasîruddîn Muhammed b. Muhammed b. el-Hasen. el-İşârât ve’t-tenbîhât ma‘a şerhi Nasîriddîn et-Tûsî. 4 Cilt. Dâru’l-Maârif, 3. Basım, ts.
  20. İbnu’l-İbrî, Ebu’l-Ferec Cemaluddîn Yuhanna Mar Grigorius b. Taciddîn Ehrûn (veya Hârûn) el-Malatî - Yesûî, Antuvan Salihânî el-. Târîhu muhtasari’d-düvel. Beyrut: Dâru’ş-Şark, 3. Basım, 1992.
  21. İsfahânî, Mahmûd - Cürcânî, Seyyid Şerîf. Tesdîdü’l-kavâid fî şerhi Tecrîdi’l-akâid ve Hâşiyetü’t-Tecrîd. thk. Eşref Altaş vd. 3 Cilt. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, 1. Basım, 2020.
  22. Kâtip Çelebi, Mustafa b. Abdullah el-Kostantînî el-Osmanî Hacı Halîfe. Keşfü’z-zunûn an esâmi’l-kütübi ve’l-fünûn. 6 Cilt. Bağdat: Mektebetü’l-Müsennâ, 1941.
  23. Kâtip Çelebi, Mustafa b. Abdullah el-Kostantînî el-Osmanî Hacı Halîfe. Süllemü’l-vusûl ilâ tabakâti’l-fuhûl. 6 Cilt. İstanbul: IRCICA, 2010.
  24. Kınnevcî, Ebu’t-Tayyib Muhammed Sıddîk Hân b. Hasen b. Ali b. Lütfillah el-Hüseynî el-Buhârî. Ebcedü’l-ulûm. Dâru İbn Hazm, 2002.
  25. Kütübî, Ebû Abdillah Salâhuddîn. Fevâtu’l-vefeyât. 4 Cilt. Beyrut: Dâru Sadr, 1. Basım, 1973. Ni‘me, Abdullah. el-Edilletü’l-celiyye fî şerhi Fusûli’n-Nasîriyye. Beyrut: Dâru’l-Fikri’l-Lübnânî, 1. Basım, 1986.
  26. Öz, Mustafa. “Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi”. Hillî, İbnü’l-Mutahhar. 18/37-39. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, 1998.
  27. Râzî, Ebû Abdillâh (Ebü’l-Fazl) Fahruddîn Muhammed b. Ömer b. Hüseyn. Şerhu’l-İşârât ve’t-tenbîhât. thk. Ali Rıza Necefzâde. 2 Cilt. Tahran: Encümen-i Âsâr ve Mefâhiri Ferhengî, 2005.
  28. Sâfedî, Salâhuddîn Halil b. Übeyk b. Abdullah. el-Vâfî bi’l-vefeyât. thk. Ahmed el-Arnavut - Türkî Mustafa. 29 Cilt. Dâru İhyâi’t-Türâs, 2000.
  29. Şirinov, Agil. Nasîrüddin Tûsî’de Varlık ve Ulûhiyyet. İstanbul: İslam Araştırmaları Merkezi, 2011.
  30. Taşköprîzâde, Ahmed b. Mustafa b. Halil. Miftâhu’s-sa‘âde ve misbâhu’s-siyâde fi mevdûâti’l-ulûm. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 1. Basım, 2010.
  31. Tûsî, Ebû Ca‘fer Nasîruddîn Muhammed b. Muhammed b. el-Hasen. Ahlâk-ı Nâsırî. çev. Anar Gafarov - Zaur Şükürov. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2007.
  32. Tûsî, Ebû Ca‘fer Nasîruddîn Muhammed b. Muhammed b. el-Hasen. Ecvibetu’l-mesâili’n-Nasîriyye. thk. Abdullah Nûrânî. Tahran: Pejuhşegâh-ı Ulûm-ı İnsânî ve Mütâlaât-ı Ferhengî, 2004.
  33. Tûsî, Ebû Ca‘fer Nasîruddîn Muhammed b. Muhammed b. el-Hasen. el-Fusûlu’n-Nasîriyye (Tercüme). çev. Ruknuddîn Muhammed b. Ali el-Esterâbâdî. Ketâbhâne Merkezî Âsitân-ı Kuds Radavî, Vakf-ı Hourîdârî, 23835. Erişim 21 Kasım 2024. https://ketabpedia.com/%D8%AA%D8%AD%D9%85%D9%8A%D9%84/%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B5%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D9%87%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87%E2%80%8C%D9%80%D9%85%D9%86%D8%A8%D8%B9-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%86
  34. Tûsî, Ebû Ca‘fer Nasîruddîn Muhammed b. Muhammed b. el-Hasen. Fusûl. çev. Ruknuddîn Muhammed b. Ali el-Cürcânî. Ketâbhâne-i Âsitân-ı Kuds, 14981.
  35. Tûsî, Ebû Ca‘fer Nasîruddîn Muhammed b. Muhammed b. el-Hasen. Fusûl-i Nasîriyye. Ketâbhâne Merkezî Âsitân-ı Kuds Radavî, 24326.
  36. Tûsî, Ebû Ca‘fer Nasîruddîn Muhammed b. Muhammed b. el-Hasen. Fusûl-i Nasîriyye. Ketâbhâne-i Âsitân-ı Kuds, 15497. Erişim 27 Kasım 2024. https://ketabpedia.com/%D8%AA%D8%AD%D9%85%D9%8A%D9%84/%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B5%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D9%87
  37. Tûsî, Ebû Ca‘fer Nasîruddîn Muhammed b. Muhammed b. el-Hasen. Risâle fi’-tasavvuf. Türkiye Yazma Eserler Kütüphanesi, Süleymaniye Kütüphanesi, 02816-004. Erişim 24 Kasım 2024. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/332731
  38. Tûsî, Ebû Ca‘fer Nasîruddîn Muhammed b. Muhammed b. el-Hasen. Telhîsu’l-Muhassal ev Nakdi’l-Muhassal. thk. Muhsin Bîdarfer. Kum: Mektebetu Bîdâr, 1. Basım, 2018.
  39. Yılmaz, Sinan. Şiî Gelenekte Felsefe Karşıtlığı Mekteb-i Tefkîk Örneği. Ankara: Fecr Yayınları, 1. Basım, 2024.
  40. Yunûnî, Kutbuddîn Ebu’l-Feth Musa b. Muhammed. Zeylu Mir’âti’z-zamân. 4 Cilt. Kahire: Dâru’l-Kitâbi’l-İslâmî, 2. Basım, 1992.
  41. Zehebî, Şemsüddîn Ebu Abdullah Muhammed b. Ahmed b. Osman b. Kaymaz - Ma‘rûf, Beşşâr Avvâd. Târihu’l-İslâm ve vefeyâtu’l- meşâhîr ve’l-a’lâm. 15 Cilt. Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, 1. Basım, 2003.
  42. Ziriklî Hayruddîn b. Mahmud b. Muhammed b. Ali b. Fâris ed-Dımaşkî. el-A’lâm. 8 Cilt. Dâru’l-İlmi’l-Melâyîn, 15. Basım, 2002.