Dergiler / e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi / 2025 / Cilt: 18 Sayı: 2

Din ve Mezhebin Aynîleştirilmesi Sorunu: İran İlkokul İslam Dersi Kitaplarında Şiî Temalar

The Problem of Religious and Sectarian Homogenization: Shiite Themes in Iranian Elementary School Islamic Textbooks

Habip Demir(GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, İSLAM MEZHEPLERİ TARİHİ ANABİLİM DALI)0000-0003-4360-3410
Sayfa
368–386
Yayın Tarihi
2025-12-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Elde edilen verilerden hareketle İran İslam Cumhuriyeti din eğitimi uygulamalarının yalnızca bilgi aktarımıyla sınırlı olmadığı aynı zamanda mezhebî kimlik inşasını hedefleyen ideolojik bir yön taşıdığı ve mezhep temelli bir yapı arz ettiği sonucuna varılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Çalışmamızda İran İslam Cumhuriyeti ilkokul 2, 3, 4, 5, ve 6. sınıflarda okutulan “Hediyehâ-yı Âseman: Ta‘lim ve Terbiyet-i İslâmî” adlı ders kitapları temel alınarak üç ana tema çerçevesinde (inançlar, ritüeller, rol model şahsiyetler) değerlendirme yapılmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Kitapların, tüm İran’da okutulan zorunlu ders kitapları olması ve dersin adının “İslam” vurgusuna sahip olmakla birlikte kitaplarda Şiî inanç sistemi çerçevesinde özellikle İmamet, Mehdî inancı, Âşûrâ ve Kerbelâ anlatısı ve Şiî şahsiyetlerin yüceltilmesi gibi konulara yoğun biçimde yer verdiği görülmüştür.
💡
Sonuç & Katkı:Elde edilen verilerden hareketle İran İslam Cumhuriyeti din eğitimi uygulamalarının yalnızca bilgi aktarımıyla sınırlı olmadığı aynı zamanda mezhebî kimlik inşasını hedefleyen ideolojik bir yön taşıdığı ve mezhep temelli bir yapı arz ettiği sonucuna varılmıştır.
🔬Tür:Modelleme & Sayısal Simülasyon
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:İslam Mezhepleri Tarihi · İran · Mezhep

Özet

Çalışmamızda İran İslam Cumhuriyeti ilkokul 2, 3, 4, 5, ve 6. sınıflarda okutulan “Hediyehâ-yı Âseman: Ta‘lim ve Terbiyet-i İslâmî” adlı ders kitapları temel alınarak üç ana tema çerçevesinde (inançlar, ritüeller, rol model şahsiyetler) değerlendirme yapılmıştır. Kitapların, tüm İran’da okutulan zorunlu ders kitapları olması ve dersin adının “İslam” vurgusuna sahip olmakla birlikte kitaplarda Şiî inanç sistemi çerçevesinde özellikle İmamet, Mehdî inancı, Âşûrâ ve Kerbelâ anlatısı ve Şiî şahsiyetlerin yüceltilmesi gibi konulara yoğun biçimde yer verdiği görülmüştür. Ayrıca, kitaplarda öğrencilerin duygusal bağ kurmalarını sağlamak amacıyla İmamlar ve Şiî figürlerin insani yönleri ön plana çıkarılmıştır. Çalışmada, eğitim ve ders kitapları aracılığıyla devletin ideolojik ve mezhebî yöneliminin gelecek nesillere aktarılmasının hedeflendiği görülmüştür. Elde edilen verilerden hareketle İran İslam Cumhuriyeti din eğitimi uygulamalarının yalnızca bilgi aktarımıyla sınırlı olmadığı aynı zamanda mezhebî kimlik inşasını hedefleyen ideolojik bir yön taşıdığı ve mezhep temelli bir yapı arz ettiği sonucuna varılmıştır. Dersin adının “İslam” olmasına ve yapılan birçok vurgunun İslam üzerinden bütüncül bir bakışla yapılmasına rağmen verilen eğitimin Şiî mezhebine göre temellendirildiği, böylece din ve mezhebin bir bütün olarak anlaşılıp İslam ile Şiîliğin özdeş olarak görüldüğü tespit edilmiştir.

Abstract

Our study evaluated the textbooks ‘Hediyehâ-yı Âseman: Ta‘lim ve Terbiyet-i İslâmî’, taught in grades 2, 3, 4, 5, and 6 of primary schools in the Islamic Republic of Iran, within the framework of three main themes (beliefs, rituals, and role model figures). While these books are compulsory textbooks taught throughout Iran and the course title emphasizes “Islam”, they also extensively address topics within the Shia belief system, particularly the Imamate, the Mahdi belief, the narrative of Ashura and Karbala, and the exaltation of Shia figures. Furthermore, the books emphasize the human aspects of Imams and Shia figures to foster emotional connection between students and the textbooks. The study demonstrated that the goal of transmitting the state’s ideological and sectarian orientation to future generations through education and textbooks is to ensure the proper transmission of the state’s ideological and sectarian orientation to the next generation. Based on the data obtained, it was concluded that religious education practices in the Islamic Republic of Iran are not limited to the transfer of knowledge but also possess an ideological dimension aimed at building sectarian identity and exhibit a sectarian-based structure. It was determined that although the course is titled “Islam” and many of the emphasis is placed on a holistic perspective on Islam, the education provided is based on the Shia school of thought, thus understanding religion and sect as a whole, and viewing Islam and Shiism as identical.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Demir, H. (2025). Din ve Mezhebin Aynîleştirilmesi Sorunu: İran İlkokul İslam Dersi Kitaplarında Şiî Temalar. e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Cilt: 18 Sayı: 2, 368–386. https://doi.org/10.18403/emakalat.1800320

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (22)

  1. Bilgin, Beyza. “Örgün Din Eğitiminde Yeni İhtiyaçlar ve Yönelişler”. Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi 6 (1999), 187-200.
  2. Bozan, Metin. “Tarihi Hadiselerin Konjonktürel İnşası (Şia’da Kerbela Örneği)”. Şarkiyat 9/2 (2017), 802-822. https://doi.org/10.26791/sarkiat.341880
  3. Büyükkara, M. Ali. “Kerbela’dan İnkılab’a: İmami-Şii Şehadet Düşüncesi ve Problemleri”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 43/2 (2002), 211-247. https://doi.org/10.1501/Ilhfak_0000000103
  4. Çapcıoğlu, Fatma. Din Öğretiminde Yeni Yaklaşımlar Çerçevesinde İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programlarının İncelenmesi. Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2006.
  5. Demir, Habip. “Günümüz İran Şiiliğinde Kutsal Gün ve Geceler”. e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi 10/2 (2017), 315-351. https://doi.org/10.18403/emakalat.356099
  6. Demir, Habip. Horasan’da Şiilik: İran’da Şiiliğin Tarihsel Arka Planı. Ankara: Otto Yayınları, 2017.
  7. Doğan, Pınar Usta. Din Öğretimi Modelleri ve Mezhepler Üstü Bir Program Tasarımının Nitelikleri. Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora, 2015.
  8. Hakyemez, Cemil. Şîa’da Gaybet İnancı ve Gaip On İkinci İmam el-Mehdî. İstanbul: İSAM Yayınları, 3. Basım, 2017.
  9. Kutlu, Sönmez. “Din Öğretiminde Mezhepler Üstü Yaklaşım”. Malatya: İnönü Üniversitesi Yayınları, 2005.
  10. Mûsevipur, Nimetullah. “Tehavvulât-ı Bernâme-i Dersî-yi Âmuziş-i Dinî-yi Dovre-i İbtidâyî”. Faslnâme-i Dâniş 3 (1382/2003), 69-81.
  11. Onat, Hasan. İslam Ortak Paydası ve Mezhep Gerçeği. İstanbul: Endülüs Yayınları, 2019.
  12. Ramazani, İbrahim. İran Ders Kitaplarında Şiileştirilmiş Pers Kimliği. Ankara: Nobel Yayınları, 2024.
  13. Tabatabaî, Allame Seyyid Muhammed Hüseyin. Şîa der İslam. Kum: Bustân-ı Kitâb, 9. Basım, 1390.
  14. Yürük, Tuğrul. “İlk ve Orta Öğretimde Din Öğretimi: Din Dersleri”. Din Eğitimi El Kitabı. ed. Recai Doğan - Remziye Ege. Ankara: Grafiker Yayınları, 9. Basım, 2022.
  15. “Bernâme-i Ders-i Millî-yi Cumhuri-yi İslâmî-yi İran”. Vezâret-i Âmuziş ve Perveriş, 2012.
  16. Hediyehâ-yı Asemân: Ta‘lîm ve Terbiyet-i İslâmî (Çeharrom Debistân). Tehran: Sâzmân-ı Pejûhiş ve Bernâmerîzî-yi Âmuzişî, 10. Basım, 1402/2023. http://www.chap.sch.ir/books/12116
  17. Hediyehâ-yı Asemân: Ta‘lîm ve Terbiyet-i İslâmî (Dovvom Debistân). Tehran: Sâzmân-ı Pejûhiş ve Bernâmerîzî-yi Âmuzişî, 14. Basım, 1402/2023. http://www.chap.sch.ir/books/12116
  18. Hediyehâ-yı Asemân: Ta‘lîm ve Terbiyet-i İslâmî (Pencom Debistân). Tehran: Sâzmân-ı Pejûhiş ve Bernâmerîzî-yi Âmuzişî, 9. Basım, 1402/2023. http://www.chap.sch.ir/books/12116
  19. Hediyehâ-yı Asemân: Ta‘lîm ve Terbiyet-i İslâmî (Sevvom Debistân). Tehran: Sâzmân-ı Pejûhiş ve Bernâmerîzî-yi Âmuzişî, 1402/2023. http://www.chap.sch.ir/books/12116
  20. Hediyehâ-yı Asemân: Ta‘lîm ve Terbiyet-i İslâmî (Şişşom Debistân). Tehran: Sâzmân-ı Pejûhiş ve Bernâmerîzî-yi Âmuzişî, 8. Basım, 1402/2023. http://www.chap.sch.ir/books/12116
  21. Şahin, Hanifi. Şiilerin Gözüyle Sünniler. İstanbul: Mana Yayınları, 2016.
  22. Volkan, Vamık D. Körü Körüne İnanç: Kriz Dönemlerinde Geniş Gruplar ve Liderleri. İstanbul: Okuyan Us, 2005.