Dergiler / Cedrus / 2026 / Cilt: 14

Mecidiye Kalesi ve İbrice Limanı: Geç Orta Çağ’dan Erken Modern Kıyı Savunmasına Bir Lokalizasyon Tartışması

Mecidiye Castle and İbrice Harbor: A Localization Discussion from the Late Middle Ages to Early Modern Coastal Defense

Hasan Sercan Sağlam(KOÇ ÜNİVERSİTESİ, GEÇ ANTİK ÇAĞ VE BİZANS ARAŞTIRMALARI UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ)0000-0002-6621-0436
Dergi
Cedrus
Sayfa
111–129
Yayın Tarihi
2026-06-23
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu yeni değerlendirme, yalnızca bölgenin doğru haritalandırılmasına katkıda bulunmakla kalmayıp, aynı zamanda bölgedeki kıyı savunma sistemlerini yöneten stratejik mantığa ilişkin daha geniş bilgiler de sunmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makale, arkeolojik kalıntılar, Orta Çağ portolan haritaları ve arşiv kayıtlarını birleştiren disiplinlerarası bir yaklaşımla Mecidiye Kalesi ve İbrice Limanı’nın tarihsel topoğrafyasını incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Öncelikle Geç Bizans Dönemi’ne odaklanan çalışma, bu kıyı yapılarının daha geniş denizcilik peyzajı içindeki tanımını, mekânsal organizasyonunu ve işlevsel ilişkilerini yeniden değerlendirmeyi amaçlamaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu yeni değerlendirme, yalnızca bölgenin doğru haritalandırılmasına katkıda bulunmakla kalmayıp, aynı zamanda bölgedeki kıyı savunma sistemlerini yöneten stratejik mantığa ilişkin daha geniş bilgiler de sunmaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Saros Körfezi · İbrice Limanı · Mecidiye Kalesi

Özet

Bu makale, arkeolojik kalıntılar, Orta Çağ portolan haritaları ve arşiv kayıtlarını birleştiren disiplinlerarası bir yaklaşımla Mecidiye Kalesi ve İbrice Limanı’nın tarihsel topoğrafyasını incelemektedir. Öncelikle Geç Bizans Dönemi’ne odaklanan çalışma, bu kıyı yapılarının daha geniş denizcilik peyzajı içindeki tanımını, mekânsal organizasyonunu ve işlevsel ilişkilerini yeniden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma; kartografik temsilleri fiziki kalıntılar ve yazılı kaynaklarla eleştirel bir şekilde karşılaştırarak, limanın ve ona bağlı savunma yapılarının konumu ve sürekliliğiyle ilgili devam eden belirsizlikleri açıklığa kavuşturmayı hedeflemektedir. Ayrıca makale, varlığı arşiv belgeleriyle kanıtlanmış ancak saha doğrulaması eksikliği nedeniyle kesin konumu varsayımsal kalmış olan, İbrice Limanı’ndaki 18. yüzyıl sonuna ait top tabyasının tartışmalı durumunu ele almaktadır. Yeni bir tarihsel topoğrafya araştırmasının yanı sıra dönemin barutlu topçuluk teknolojisi ve savunma stratejilerinin teknik analizinden yararlanan çalışma, tabya için revize edilmiş bir konum önermektedir. Bu yeni değerlendirme, yalnızca bölgenin doğru haritalandırılmasına katkıda bulunmakla kalmayıp, aynı zamanda bölgedeki kıyı savunma sistemlerini yöneten stratejik mantığa ilişkin daha geniş bilgiler de sunmaktadır.

Abstract

This article examines the historical topography of Mecidiye Castle and İbrice Harbor through an interdisciplinary approach combining archaeological remains, medieval portolan charts, and archival records. Focusing primarily on the Late Byzantine Period, it seeks to reassess the identification, spatial organization, and functional relationships of these coastal installations within their broader maritime landscape. By critically comparing cartographic representations with material remains and written sources, the study aims to clarify longstanding ambiguities regarding the location and continuity of the harbor and its associated defensive structures. Furthermore, the article addresses the debated case of the late 18 th century cannon battery at İbrice Harbor, whose existence has been established through archival documentation but whose precise location remains hypothetical due to a lack of field verification. Drawing on a new historical topography survey alongside a technical analysis of contemporary gunpowder artillery and defensive strategies, the study proposes a revised location for the battery. This reassessment not only contributes to the accurate mapping of the site but also offers broader insights into the strategic logic governing coastal defense systems in the region.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Sağlam, H. S. (2026). Mecidiye Kalesi ve İbrice Limanı: Geç Orta Çağ’dan Erken Modern Kıyı Savunmasına Bir Lokalizasyon Tartışması. Cedrus, Cilt: 14, 111–129. https://doi.org/10.5281/zenodo.20798124

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (58)

  1. VII. Konstantinos 1840, Constantinus Porphyrogenitus, De Thematibus et De Administrando Imperio, Accedit Hieroclis Synecdemus cum Bandurii et Wesselingii Commentariis (Vol. III). Ed. I. Bekker (CSHB 18). Bonn.
  2. Altı A. 2022, “Balkanlar’da Bektaşilik”. Ed. Ö. Özdemir, Uluslararası Hünkâr Hacı Bektaş Veli ve Birlikte Yaşama Kültürü Bilgi Şöleni Bildiriler Kitabı. Eskişehir, 261–287.
  3. Bostan H. 2020, Defending the Ottoman Capital Against the Russian Threat: Late Eighteenth Century Fortifications of Istanbul. Unpublished PhD Thesis, Istanbul Şehir University. İstanbul.
  4. Bunson M. 2014, Encyclopedia of the Roman Empire. New York.
  5. Çakılcı D. 2024, “Osmanlı Devleti’nin Saros Körfezi’nde Bir Asırlık Tahkimat Çabası (1730–1832)”. Belleten LXXXVIII/313, 811–844.
  6. Çoruh H. 2024, “The Actions of Ottoman State to Open the Port of Tekirdag to International Trade (1840–1920)”. DÜMAD – Dünya Multidisipliner Araştırmalar Dergisi VII/1, 1–22.
  7. Delatte A. 1947, Les Portulans Grecs (Vol. I). Liège.
  8. Demirli M. 2022, “Keşan, Mecidiye Kalesi”. Ed. İ. Türkoğlu, Edirne - Risk Altındaki Mimari Miras. İstanbul, 132–134.
  9. Dinç G. 2023, “Yunan İsyanı Sırasında Çanakkale Savunması (1821–1829)”. Eds. M. Demiryürek, F. Akın & H. Yazar, Türkiye Cumhuriyeti’nin 100. Yılında Prof. Dr. Zeki Arıkan Anısına Tarih Tasarımları. Istanbul, 219–238.
  10. Durmuş F. 2018, “Osmanlı Arşiv Belgeleriyle Muarız (Saros) Körfezi Cedid Kalesi”. Külliyat IV, 35–45.
  11. Evliyâ Çelebi 2011. Günümüz Türkçesiyle Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi (Vol. IX/1). Ed. S. A. Kahraman. İstanbul. Ferreiro L. D. 2006, Ships and Science: The Birth of Naval Architecture in the Scientific Revolution, 1600–1800. Cambridge MA.
  12. Foss C. & Winfield D. 1986, Byzantine Fortifications: An Introduction. Pretoria.
  13. Gautier-Dalché P. 1995, Carte marine et portulan au XIIe siécle: Le “Liber de existencia riveriarum et forma maris nostri Mediterranei” (Pise, circa 1200). Rome.
  14. Gibbon E. 2008, The History of the Decline and Fall of the Roman Empire (Vol. II). New York.
  15. Ginalis A., Heher D., Külzer A., Preiser-Kapeller J. & Simeonov G. 2019, “Harbours and landing places on the Balkan coasts of the Byzantine Empire (4th to 12th centuries)”, ID 614. Eds. L. Werther, H. Müller & M. Foucher, European Harbour Data Repository (Vol. IV). Jena, 1-59.
  16. Hatip S. M. 2013, Çanakkale Boğazı (Bahr-i Sefid Boğazı) Savunma Sistemi, 1770–1918. Unpublished PhD Thesis, Hacettepe University. Ankara.
  17. HGM (Turkish General Directorate of Mapping) 2001, Çanakkale–G17–d4. Ankara.
  18. Karagöz S. 2021, “Mühimme Defterlerine Göre XVI. Yüzyılın Son Çeyreğinde İstanbul İâşesinde Keşan’ın Yeri”. Eds. F. Çalik Orhun & B. İşçimen, Keşan Araştırmaları – Keşan’ın Kurtuluşunun 100. Yılı Anısına. Edirne, 47– 61.
  19. Keskin Ö. 2021, “On Dokuzuncu Yüzyılda Çanakkale Boğazı’nda Yeni Bir Savunma Noktası: Bigalı Kalesi”. Osmanlı Bilimi Araştırmaları XXII/2, 255–275.
  20. Kontogiannis N. D. 2022, Byzantine Fortifications: Protecting the Roman Empire in the East. Philadelphia.
  21. Kurtuluş İ. H. 2020, Edirne İl Sınırları İçindeki Kalelerin Tespit ve Değerlendirilmesi. Unpublished PhD Thesis, Istanbul University. İstanbul.
  22. Kurtuluş İ. H. 2021a, “Keşan Kaleleri”. Eds. F. Çalik Orhun & B. İşçimen, Keşan Araştırmaları – Keşan’ın Kurtuluşunun 100. Yılına. Edirne, 17–36.
  23. Kurtuluş İ. H. 2021b, “Edirne İli, Keşan İlçesi, Mecidiye Köyü, İtalyan Koyundaki Magarisi Kalesi”. Ed. E. Kavalçalan, 24. Uluslararası Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Kitabı. Nevşehir, 7–9 October 2020. Nevşehir, 428–450.
  24. Külzer A. 2007, “Die Küstengestade des Golfs von Saros und der thrakischen Chersones von der Antike bis zur frühen Neuzeit: einige Anmerkungen”. Eds. K. Belke, E. Kislinger, A. Külzer & M. A. Stassinopoulou, Byzantina Mediterranea: Festschrift für Johannes Koder zum 65. Geburtstag. Vienna, 353–363.
  25. Külzer A. 2008, Ostthrakien (Europe). Ed. J. Koder (TIB 12). Vienna.
  26. Manucy A. 1949, Artillery Through the Ages. Washington, D.C.
  27. Mediterranean Pilot 1987, Aegean Sea and Approaches with Adjacent Coasts of Greece and Turkey. London. Muller J. 1768, A Treatise of Artillery. London.
  28. Pehlivan E. 2023, “Onsekizinci Yüzyıl Akdeniz Dünyasının Azılı Korsanlarından: İsmiyle Meçhul, Lakabıyla Meşhur “Burunsuz”. Vakanüvis – Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi VIII/1, 787–823.
  29. Pîrî Reis 1973, Kitâb-ı Bahriyye – Denizcilik Kitabı (Vol. II). Ed. Y. Senemoğlu. İstanbul.
  30. Pîrî Reis 1988, Kitab-ı Bahriye (Vol. I). Ed. E. Z. Ökte. Ankara.
  31. Sağlam H. S. 2026, “Geç Bizans Dönemi’nde Saros Körfezi Kuzey Kıyılarında Limanlar ve Surlu Yerleşmeler”. Cihannüma Tarih ve Coğrafya Araştırmaları Dergisi (in press).
  32. Seeck O. (Ed.) 1876, Notitia dignitatum, accedunt Notitia urbis Constantinopolitanae et laterculi prouinciarum, Weidmannsche Buchhandlung. Berlin.
  33. Soustal P. 1991, Thrakien (Thrake, Rodope und Haimimontos). Ed. H. Hunger (TIB 6). Vienna.
  34. Tafel G. L. F. & Thomas G. M. (Eds.) 1856, Urkunden zur älteren Handels- und Staatsgeschichte der Republik Venedig (Vol. I). Vienna.
  35. Unger R. W. 2023, “Ships, shipping, technological change and global economic growth, 1400–1800”. Ed. G. Nigro, L’economia della conoscenza: innovazione, produttività e crescita economica nei secoli XIII–XVIII. Florence, 373–393.
  36. Veikou M. 2015, “Mediterranean Byzantine Ports and Harbours in the Complex Interplay between Environment and Society. Spatial, Socio-Economic and Cultural Considerations Based on Archaeological Evidence from Greece, Cyprus and Asia Minor”. Eds. J. Preiser-Kapeller & F. Daim, Harbours and Maritime Networks as Complex Adaptive Systems. Mainz, 39–60.
  37. Yaraş A., Üsküplü Akgül G., & Akgül H. 2023, “Saros Körfezi Kuzey Kıyısında Bir Kale: Mecidiye ve Çevresindeki Arkeolojik Araştırmalar Hakkında Ön Değerlendirme”. TÜBA-AR XXXIII, 111–128.
  38. Yıldırım H. O. et al. (Eds.) 2002, 85 Numaralı Mühimme Defteri (1040–1041 (1042) / 1630–1631 (1632), Özet – Transkripsiyon – İndeks. Ankara.
  39. Archival Sources
  40. Association for the Protection of Cultural Heritage (Kültürel Mirası Koruma Derneği – KMKD), Photo Archive.
  41. Biblioteca Apostolica Vaticana, Cod. Vat. Lat. 2972 (ca. 1321), https://medea.fc.ul.pt/view/chart/805.
  42. Biblioteca Riccardiana, Ricc. 3827 (1300–1325), https://medea.fc.ul.pt/view/chart/53
  43. Bibliothèque municipale de Lyon, MS 175 (ca. 1321), https://medea.fc.ul.pt/view/chart/463
  44. Bibliothèque nationale de France, CPL GE DD-687 (RES) (1313), https://medea.fc.ul.pt/view/chart/240
  45. Bibliothèque nationale de France, GE D-16648 (1780), https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8494366k
  46. Bibliothèque nationale de France, GESH 18 PF 98 DIV 2 P 22 (1785), https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b53100976g
  47. BOA (Directorate of State Archives, Ottoman Archives), BEO (Babıali Evrak Odası Evrakı), 3876-290673, H. 03.04.1329 (3 April 1911).
  48. BOA, DH.İD (Dahiliye Nezareti İdare Evrakı), 103-8, H. 06.03.1330 (24 February 1912).
  49. British Library, Add. 31318-A (1470), https://medea.fc.ul.pt/view/chart/142
  50. British Library, Add. MS 27376 (ca. 1321), https://medea.fc.ul.pt/view/chart/458
  51. Library of Congress, G5672.M4P5 13--.P6 (Vellum 3) (1325–1350), https://medea.fc.ul.pt/view/chart/144
  52. Museo Correr, Cl. XLIVa n. 0028 (1318), https://medea.fc.ul.pt/view/chart/462
  53. Österreichische Nationalbibliothek, Cod. 594 (Cimel. 20) (1318), https://medea.fc.ul.pt/view/chart/2274
  54. Zentralbibliothek Zürich, R.P.4 (1321), https://medea.fc.ul.pt/view/chart/513
  55. Internet Sources
  56. Google Maps, https://maps.google.com/
  57. Uslu M. 18 July 2021, “Sualtından Anadolu”. Hürriyet Seyahat. Source: https://www.hurriyet.com.tr/seyahat/sualtindan-anadolu-41854453
  58. Library of Congress, G5672.M4P5 13--.P6 (Vellum 3) (1325–1350), https://medea.fc.ul.pt/view/chart/144