Dergiler / Cedrus / 2026 / Cilt: 14

Asker, Din ve İktidar: 1682 Moskova Krizi Bağlamında Rusya’da Güç Mücadelesi

Military, Religion, and Power: Power Struggles in Russia in the Context of the Moscow Crisis of 1682

Mahir Aslan(MİMAR SİNAN GÜZEL SANATLAR ÜNİVERSİTESİ, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ)0000-0002-6345-7011
Dergi
Cedrus
Sayfa
25–46
Yayın Tarihi
2026-05-12
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Petro'nun gerçekleştireceği merkezîleştirici reformların zeminini hazırladığını ve bu reformların Rusya'nın Karadeniz ve Akdeniz'e yönelik uzun vadeli jeopolitik yöneliminin şekillenmesinde de belirleyici bir rol oynadığını savunmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, 1682 Moskova Krizi'ni askerî güçler, dinî hareketler ve birbiriyle rekabet eden saray içi hiziplerin etkileşimiyle şekillenen, çok katmanlı bir iktidar mücadelesi olarak ele almaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ayrıca Eski İnananların (Raskolniklerin) dinî mobilizasyonu ve Sofya Alekseyevna'nın bu güçleri kullanarak iktidarını pekiştirmek için izlediği stratejiler analiz edilmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Petro'nun gerçekleştireceği merkezîleştirici reformların zeminini hazırladığını ve bu reformların Rusya'nın Karadeniz ve Akdeniz'e yönelik uzun vadeli jeopolitik yöneliminin şekillenmesinde de belirleyici bir rol oynadığını savunmaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:1682 Moskova Krizi · Streltsy (Tüfekçiler) · Sofya Alekseyevna

Özet

Bu çalışma, 1682 Moskova Krizi'ni askerî güçler, dinî hareketler ve birbiriyle rekabet eden saray içi hiziplerin etkileşimiyle şekillenen, çok katmanlı bir iktidar mücadelesi olarak ele almaktadır. Çalışmada, Çar III. Fyodor'un ölümünün ardından ortaya çıkan veraset krizi, Miloslavski ve Narişkin aileleri arasındaki rekabet ile bu süreçte streltsy'nin (tüfekçilerin) siyasallaşması incelenmektedir. Ayrıca Eski İnananların (Raskolniklerin) dinî mobilizasyonu ve Sofya Alekseyevna'nın bu güçleri kullanarak iktidarını pekiştirmek için izlediği stratejiler analiz edilmektedir. Bu bağlamda, 1682 olaylarının yalnızca bir saray darbesi olarak değil, aynı zamanda Rus devlet yapısındaki yapısal zafiyetleri ortaya koyan daha geniş kapsamlı bir kriz olarak değerlendirilmesi gerektiği ileri sürülmektedir. Çalışma ayrıca, söz konusu krizin I. Petro'nun gerçekleştireceği merkezîleştirici reformların zeminini hazırladığını ve bu reformların Rusya'nın Karadeniz ve Akdeniz'e yönelik uzun vadeli jeopolitik yöneliminin şekillenmesinde de belirleyici bir rol oynadığını savunmaktadır.

Abstract

This study examines the Moscow Crisis of 1682 as a multi-layered struggle for power shaped by the interaction of military forces, religious movements, and competing court factions. It analyzes the succession crisis that followed the death of Tsar Feodor III, the rivalry between the Miloslavsky and Naryshkin families, and the politicization of the streltsy in this process. The study also explores the religious mobilization of the Old Believers (Raskolniki) and the strategies through which Sofia Alekseyevna utilized these forces to consolidate power. It argues that the events of 1682 should be understood not merely as a palace coup, but as a broader crisis that exposed structural weaknesses within the Russian state. Finally, it suggests that this crisis laid the groundwork for the centralizing reforms of Peter I and that these reforms also played a decisive role in shaping Russia’s long-term geopolitical orientation toward the Black Sea and the Mediterranean.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Aslan, M. (2026). Asker, Din ve İktidar: 1682 Moskova Krizi Bağlamında Rusya’da Güç Mücadelesi. Cedrus, Cilt: 14, 25–46. https://doi.org/10.5281/zenodo.20137059

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (26)

  1. Аристов Н. Я. 1871, Московские смуты в правление царевны Софьи Алексеевны. Варшава.
  2. Балдин А. В. 1915, Очерки по истории России XVII века: О причинах возникновения первого стрелецкого бунта (15 мая 1682 г.), Вып. 1. Петроград.
  3. Бергман В. 1840, История Петра Великого. Санкт-Петербург.
  4. Бобровский П. О. 1900, История лейб-гвардии Преображенского полка. Санкт-Петербург.
  5. Богословский М. М. 1940, Пётр I: Материалы для биографии, Т. 1. Ленинград.
  6. Бринкер А. Г. 1882, История Петра Великого, Т. 1. Санкт-Петербург.
  7. Буровский А. М. 2008, Пётр Первый – проклятый император. Москва.
  8. Валишевский К. Ф. 2005, Пётр Великий, Т. 1. Новгород.
  9. Горбенко А. А. б.г., Азов: древнейший порт России.
  10. Григорович Д. В. 1860, История царя Петра Великого. Санкт-Петербург.
  11. Гуськов А. Г. 2008, Пётр I. Москва.
  12. Ламбин Н. П. 1843, История Петра Великого. Санкт-Петербург.
  13. Майоровна Е. И. 2011, Личная жизнь Петра Великого: Пётр и семья Монс. Москва.
  14. Павленко Н. И. 2017, Пётр Первый. Москва.
  15. Петров П. Н. 1872, Пётр Великий: последний царь московский и первый император всероссийский (1672–1725). Санкт-Петербург.
  16. Погодин М. П. 1875, Семнадцать первых лет в жизни императора Петра Великого (1672–1689). Москва.
  17. Полевой Н. А. 1843, История Петра Великого, Т. 1. Санкт-Петербург.
  18. Сахаров И. П. (ред.) 1841, Записки русских людей: События времён Петра Великого, Ч. 1. Санкт-Петербург.
  19. Соловьёв С. М. 1895, История России с древнейших времён, Т. 11–15. Санкт-Петербург.
  20. Тихомиров Д. И. 1905, Державный вождь земли русской: император Пётр Великий. Москва.
  21. Труайя А. 2007, Пётр Первый. Москва.
  22. Устрялов Н. Г. 1858, История царствования Петра Великого, Т. 1. Санкт-Петербург.
  23. Хмыров М. Д. 1863, Стрельцы и первый стрелецкий бунт с раскольничьим Матвеем. Санкт-Петербург.
  24. Чистякова С. А. 1871, История Петра Великого. Петербург–Москва.
  25. Чистякова С. А. 1875, История Петра Великого. Петербург–Москва.
  26. Чернова М. Н. 2006, Личность в истории. Россия – XVII век. Москва. Шебальский П. К. 1856, Правление царевны Софьи. Москва. Шебальский П. К. 1873, Государь царь Пётр Великий: первый русский император. Варшава. Штраух А. Н. 1928, Стрелецкий бунт 1682 года. Научные труды.