Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightSon olarak ise dežmek sözü ve varyantlarının ölçünlü Sırpça, Boşnakça ve Hırvatçadaki biçim ve varyantları irdelenerek bunların Balkan coğrafyasına gelişine ve buradaki anlamsal değerine dair çeşitli tespitler yapılacaktır.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Balkanlar, Türkçenin tarihî seyri içerisinde geçirdiği değişim, dönüşüm ve bıraktığı izler itibarıyla en önemli coğrafyalardan biridir. Türkçe yüzyıllar boyunca onlarca dilin konuşulduğu bu kozmopolit coğrafyada varlığını prestijli bir biçimde sürdürmüştür. Türkçedeki pek çok dilsel öge, tarihsel süreçte Balkan dillerine kopyalanmıştır. Türkizm adı verilen bu kopyalar zamanla o dillerin vazgeçilmez bir unsuru hâline gelmiştir. Sırpça, Boşnakça ve Hırvatçada hayatın hemen hemen her alanında Türkizmleri görmek mümkündür. Bugün ölçünlü Türkiye Türkçesinde kullanılmayan birçok söz, Türkizm olarak Balkan dillerinde varlığını sürdürmektedir. Bu çalışmanın amacı, eski Türkçede teşik biçiminde görülen, ölçünlü Türkiye Türkçesinde kullanılmayan ancak Sırpça, Boşnakça ve Hırvatçada görülen dežmek sözü ile varyantlarını ses, biçim ve anlam bilimsel açıdan incelemektir. Doküman inceleme yönteminin kullanıldığı çalışmada ilk olarak tarihsel metinlerden hareketle dežmek sözünün köken bilgisine değinilecek ve tarihî Türk metinlerindeki biçim ve kullanımları art zamanlı bir bakış açısıyla sunulacaktır. Daha sonra dežmek sözünün belli başlı çağdaş Türk lehçe ve ağızlarındaki kullanımları, sözün geçirdiği ses, biçim ve anlam özellikleri bağlamında eş zamanlı bir bakış açısıyla incelenecektir. Son olarak ise dežmek sözü ve varyantlarının ölçünlü Sırpça, Boşnakça ve Hırvatçadaki biçim ve varyantları irdelenerek bunların Balkan coğrafyasına gelişine ve buradaki anlamsal değerine dair çeşitli tespitler yapılacaktır.
Abstract
The Balkans are one of the most significant regions in the historical development of the Turkish language, reflecting the changes, transformations, and lasting traces it has left. For centuries, Turkish has maintained a prestigious presence in this cosmopolitan area, where dozens of languages are spoken. Many linguistic elements of Turkish were historically copied into Balkan languages. These copies, known as Turkisms, became indispensable components of these languages. In Serbian, Bosniak and Croatian, it is possible to observe Turkisms in almost every thematic area of daily life. Many words that are no longer used in standard Turkish still persist as Turkisms in Balkan languages. The aim of this study is to examine the word dežmek, which appears in Old Turkish in the form teshik. Although it is not used in standard modern Turkish, it is found in Serbian, Bosniak, and Croatian, along with its derivatives. The study analyzes it from phonological, morphological, and semantic perspectives. In this study, which employs the document analysis method, the etymology of the word dežmek will first be addressed based on historical texts, and its forms and usages in historical Turkish texts will be presented from a diachronic perspective. Subsequently, the usage of dežmek in major modern Turkish dialects and subdialects will be analyzed from a synchronic perspective in terms of its phonological, morphological, and semantic features. Finally, by examining the forms and variants of the word dežmek in standard Serbian, Bosniak and Croatian languages, various observations will be made regarding their introduction into the Balkan region and their semantic value there.