Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBu bulgular, Balkanlar’da Arapça tasavvufî şiir yazan şairlerin klasik modelleri pasif biçimde taklit eden aktörler olmadığını; aksine, evrensel tasavvufî temaları bölgesel hassasiyetlerle, özellikle Müslüman azınlık tecrübesi, mezhepler arası birlikte yaşam ve sınır dindarlığı gibi konularla yaratıcı bir biçimde yeniden biçimlendirdiklerini ortaya koymaktadır.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Bu çalışma, on altıncı ve on dokuzuncu yüzyıllar arasında Balkanlar'da, özellikle Bosna ve Makedonya'da kaleme alınan Arapça tasavvufî (mistik) sûfî şiirinin üslup özelliklerini ve tematik içeriğini incelemekte ve İslâm edebiyatı tarihçiliği ile Balkan çalışmaları literatüründe önemli bir boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır. Osmanlı Türkçesi ve yerel Aljamiado edebiyatları akademik olarak ele alınmış olsa da, İslâm ilim geleneğinde prestij dili olarak merkezi bir konumda bulunan Arapça ile Balkanlar’da üretilen tasavvufî şiir neredeyse tamamen ihmal edilmiştir. Araştırma, Saraybosna ve Üsküp'te Nakşbendiyye, Kadiriyye, Mevlevîlik ve Halvetiyye tarikatlarına bağlı şairlere odaklanarak, yerel ve çok dinli sınır bölgelerinde ana dili Arapça olmayan şairlerin klasik tasavvufî temaları nasıl yeniden yorumladığını incelemeyi hedeflemektedir. Betimleyici-analitik bir yöntemle yapılan bu çalışma, seçilen şiirler üzerinde ayrıntılı üslup çözümlemeleri yaparak, retorik araçlar, sembolik sistemler, aruz ve vezin yapıları ile Kur'ânî metinlerarasılığı sistematik bir şekilde incelemektedir. Analizler, Balkan Arapça sûfî şiirinin ayırt edici bazı özelliklerini ortaya koymaktadır: vecd ve sukr temalarından ziyade, mânevî seyr ü sülûk vurgusu yapılmaktadır; çift kültürlü aidiyet meselesinde paradoks ve karşıtlık unsurları yoğun şekilde kullanılmıştır; tekke kurum kültürünü yansıtan semboller ve klasik belâgat kurallarına sadık kalınarak daha sade ve işlevsel bir sözdizimi tercih edilmiştir. Bu bulgular, Balkanlar’da Arapça tasavvufî şiir yazan şairlerin klasik modelleri pasif biçimde taklit eden aktörler olmadığını; aksine, evrensel tasavvufî temaları bölgesel hassasiyetlerle, özellikle Müslüman azınlık tecrübesi, mezhepler arası birlikte yaşam ve sınır dindarlığı gibi konularla yaratıcı bir biçimde yeniden biçimlendirdiklerini ortaya koymaktadır. Çalışma, Arapça edebî üretiminin bölgesel çeşitlenmesini daha derinlemesine anlamamıza katkı sağlamakta, İslâm edebiyatı tarihindeki merkez-çevre anlatılarını sorgulamakta ve periferik bağlamlarda ana dili Arapça olmayan yazarlar tarafından kaleme alınan Arapça şiirlerin incelenmesine yönelik metodolojik bir çerçeve sunmaktadır.
Abstract
This study examines the stylistic characteristics and thematic content of Arabic-language mystical Sufi poetry produced in the Balkan countries, particularly Bosnia and Macedonia, during the seventeenth and eighteenth centuries, addressing a significant gap in Islamic literary historiography and Balkan studies. While Ottoman Turkish and vernacular Aljamiado literatures have received scholarly attention, Arabic Sufi poetry from the Balkans remains virtually unexamined despite Arabic’s role as the prestige language of Islamic scholarship. Focusing on poets affiliated with the Naqshbandiyya, Qadiriyya, and Khalwatiyya sufi tarias in Sarajevo and Skopje, this research employs descriptive-analytical methods, accompanied by close stylistic analysis, to investigate how non-native Arabic writers adapted classical Sufi topoi within frontier, multi-confessional contexts. Through systematic examination of rhetorical devices, symbolic systems, prosodic features, and Qur’anic intertextuality in selected poems, the study reveals distinctive characteristics: heightened emphasis on spiritual wayfaring (sulūk) over intoxication (sukr), frequent deployment of paradox and antithesis to negotiate dual cultural positioning, localised symbolic imagery reflecting tekke institutional culture, and simplified syntactic structures that nonetheless maintain classical rhetorical conventions. These findings demonstrate that Balkan Arabic Sufi poets were not passive imitators but creative adapters who inflected universal mystical themes with regionally specific concerns related to Muslim minority experience, confessional coexistence, and frontier piety. This study contributes to understanding regional variations in transregional Arabic literary production, challenges centre-periphery narratives in Islamic literary historiography and establishes methodological frameworks for analysing Arabic poetry composed by non-native writers in peripheral contexts.