Dergiler / Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi / 2026 / Sayı: 12

Düven Kızağı Taşları: Anadolu’nun Son Yontmataş Geleneğinin Tipolojik Özellikleri

Flint Artefacts of Threshing Sledge: Typological Qualities of The Last Palaeolithic Tradition of Anatolia

Sayfa
39–53
Yayın Tarihi
2025-06-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Yontma düven taşlarının kendilerine özgü kriterlerinin bulunduğu, kullanım ve aşınma izlerinin farklılıkları tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Düven Taşı Yontma geleneği, avcı-toplayıcı insan topluluklarıyla tarım toplumları arasında dolaylı bir bağlantı oluşturmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Taş yontma geleneğinin son nesli olan düven taşı yontma ustalarının ürettikleri yontmataşların teknolojik ve tipolojik özelliklerinin belirlenmesi ve insanlık tarihinin en uzun dönemini kapsayan avcı- toplayıcı insan topluluklarının ürettikleri yontmataşlar ile farklılık ve benzerlik bağlamlarının kıyaslanması çalışmanın temel amacıdır.
💡
Sonuç & Katkı:Yontma düven taşlarının kendilerine özgü kriterlerinin bulunduğu, kullanım ve aşınma izlerinin farklılıkları tespit edilmiştir.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Yontmataş · düven geleneği · düven kızağı

Özet

Düven Taşı Yontma geleneği, avcı-toplayıcı insan topluluklarıyla tarım toplumları arasında dolaylı bir bağlantı oluşturmaktadır. Taş yontma geleneğinin son nesli olan düven taşı yontma ustalarının ürettikleri yontmataşların teknolojik ve tipolojik özelliklerinin belirlenmesi ve insanlık tarihinin en uzun dönemini kapsayan avcı- toplayıcı insan topluluklarının ürettikleri yontmataşlar ile farklılık ve benzerlik bağlamlarının kıyaslanması çalışmanın temel amacıdır. Eskişehir ve Tokat illerinden elde edilen düven kızaklarından sökülen yontma düven taşları, arkeoloji biliminin kullandığı litik analiz terminolojisine ve kuramsal çalışmalara göre yapılmıştır. Bu çalışma kapsamında yapılan analizler ve gözlemler sayesinde yontma düven taşlarının şekilsel özelliklerini, kullanım neticesinde meydana gelen olguları ve köken aldığı paleolitik dönem yontmataş geleneği ile arasındaki bağlantı incelenmiştir. Yontma düven taşlarının kendilerine özgü kriterlerinin bulunduğu, kullanım ve aşınma izlerinin farklılıkları tespit edilmiştir. Ayrıca paleolitik dönem insan topluluklarının kullandığı alet çeşitliliği ile arasındaki farklılık ve benzerlik kıyaslanabilmiştir. Yontma düven taşı araştırmalarında yaygın olarak düven kızaklarının ve düven taşı yontma geleneği etnoarkeolojik açıdan incelenmiştir. Düven taşlarının teknolojik ve tipolojik özelliklerini inceleyen çalışmaların sayısı oldukça azdır. Bu sebeple yontma düven taşlarıyla ilgili yapılan araştırmalar literatürde önemli bir eksikliği gidermektedir.

Abstract

The tradition of flaking for threshing sledge constitutes an indirect link between hunter-gatherer societies and agricultural societies. The main purpose of this research is to determine the technological and typological characteristics of the flint artefacts produced by the last generation of the stone knappers and to compare their differences and similarities with the lithics produced by hunter-gatherer human societies covering the longest period of human history. Lithics of threshing sledge obtained from the heifer sleds from Eskisehir and Tokat provinces were analysed according to the lithic analysis terminology used in archaeology and theoretical studies. Through the analyses and observations made within the content of this study, the shaped characteristics of the lithics, the effects of their use and the connection between lithics of threshing sledge and the Palaeolithic tradition from which they originated were examined. It has been determined that the flaking for threshing sledge has their own specific criteria and that there are differences in the traces of usage and abrasion. In addition, the differences and similarities between them and the diversity of lithics used by Paleolithic human communities were compared. In the researches on flint threshing sledge, the threshing sledge and the flaking of lithics for threshing sledge were examined in ethnoarchaeological terms. The number of scientific studies examining the technological and typological characteristics of flint artefacts of threshing sledge is rather small. Therefore, researches on flint artefacts of threshing sledge fill an important gap in literature.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Gülseven, B. (2025). Düven Kızağı Taşları: Anadolu’nun Son Yontmataş Geleneğinin Tipolojik Özellikleri. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, Sayı: 12, 39–53. https://doi.org/10.56387/ahbvedebiyat.1649062

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (19)

  1. Anderson, P. C., ve Inizan, M. L., (1994), Utilisation du Tribulum Au Debut du III Millenaire: Des Lames Cananeennes Lustrees A Kutan Ninive V Dans La Region De Mossoul, Iraq, Paleorient, 20/2.
  2. Anderson, P. C., (2014), Persıstence Of The Threshıng Sledge: The Tunısıan Trıbulum, içinde: Explaning and Exploring Diversity in Agricultural Technology, edt: Annelou van Gijn, John C. Whittaker and Patricia C. Anderson, Oxbow Books Volume 2, syf: 147-156.
  3. Bilge, S. M., (2017), Elinde Çıngıl Orak: Osmanlı Köylerinin Kullandığı Tarım Aletleri (Alat-ı Zira’at), Nakil Vasıtaları ve Kullanıldıkları Yerler, Kitapevi Yayınları, İstanbul.
  4. Boeda, E., (2023). Techno-Logic and Technology: A Paleo-History of Knapped Lithic Objects, Translated: Michael Chazan, Routledge, New York. DOI: 10.4324/9781003359081
  5. Bordes, F.H., (1961), Typologie Du Paléolithiqueancienetmoyen, Institut De Préhistoire De I’université De Bordeaux, Memoir No:1.
  6. Honerkamp, N., and Harris, N. (2005). Unfired Brandon Gunflints from the Presidio Santa María de Galve, Pensacola, Florida. Historical Archaeology, 39(4), 95–111. http://www.jstor.org/stable/25617285
  7. Kiriş, Ö. E., (2020). Kültepe Metinleri Işığında Eski Anadolu’Da Tarım ve Hayvancılık, Türk Tarih Kurumu, Ankara.
  8. Odell, G. H., (2004), Lithic Analysis, Springer New York, NY. DOI: 10.1007/978-1-4419-9009-9
  9. Özdoğan, M., (2019). Hammaddeden Ustalara: Tarihöncesi Arkeolojisinde Malzeme, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul.
  10. Inizan, M. L., Reduron-Ballinger, M., Roche, H. ve Tixier, J. (1999), Technology and terminology of knapped stone (J. Féblot- Augustins, Çev.), CREP.
  11. Johnson, L. L., Behm, J. A., Bordes, F., Cahen, D., Crabtree, D. E., Dincauze, D. F., Hay, C. A., Hayden, B., Hester, T. R., Katz, P. R., Knudson, R., McManamon, F. P., Malik, S. C., Müller-Beck, H., Newcomer, M. H., Paddayya, K., Price-Beggerly, P., Ranere, A. J., Sankalia, H. D., and Sheets, P. D. (1978). A History of Flint-Knapping Experimentation, 1838-1976. Anthropology, 19(2),337–372. http://www.jstor.org/stable/2741997
  12. Whallon, R., (1978). Threshing sledge flints. A distinctive pattern of wear, Paléorient, 1978, vol. 4. pp. 319-324. doi: https://doi.org/10.3406/paleo.1978.4234
  13. Weiner, J., (1980), Die Flintminen von Çakmak-Eine im Aussterben Beriffene,heute noch produzierende Feuersteinindustrie in Nordwestanatolien, 5000 Jahre Feuersteinbergbau. Die Suche nach dem Stahl der Steinzeit,Deustschen Bergbau- Museum Bochum vom 24. Oktober.
  14. Gurova, M., (2013), Trıbulum Inserts In Ethnographıc And Archaeologıcal Perspectıve: Case Studıes From Bulgarıa And Israel, Lithic Technology 38(3),179–201. https://doi.org/10.1179/0197726113Z.00000000020
  15. Gurova, M., (2014a), Ethnographıc Threshıng Sledge Use In Eastern Europe: Evıdence From Bulgaria, içinde: Explaning and Exploring Diversity in Agricultural Technology, edt: Annelou van Gijn, John C. Whittaker and Patricia C. Anderson, Oxbow Books Volume 2, syf: 145-147.
  16. Gurova, M., (2014b), Prehıstorıc Threshıng Sledges: A Case Study From Bulgarıa, içinde: Explaning and Exploring Diversity in Agricultural Technology, edt: Annelou van Gijn, John C. Whittaker and Patricia C. Anderson, Oxbow Books Volume 2, syf: 157-165.
  17. Whittaker, J., (1996). Athkiajas: A Cypriot Flintknapper and the Threshing Sledge Industry. LithicTechnology, 21(2),108–120. https://doi.org/10.1080/01977261.1996.11720924
  18. Whittaker, J. C., (2014), Explorıng Dıversıty In The Past: An Introductıon, içinde: Explaning and Exploring Diversity in Agricultural Technology, edt: Annelou van Gijn, John C. Whittaker and Patricia C. Anderson, Oxbow Books Volume 2, syf:133-136.
  19. Whittaker, j., Kamp, K., Yilmaz, E., (2009), Çakmak Revisited: Turkish Flintknappers Today, Lithic Technology, 34:2, 93-110, DOI: 10.1080/01977261.2009.11721075