Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightDolayısıyla bu çalışmamızda, Sultan Sancar devrinde Büyük Selçuklu İmparatorluğu’na tâbî devletler ve atabegliglerden; Gazneliler, Batı Karahanlılar, Irak Selçuklu Devleti, Bâvendîler, Fars Atabegliği, Musul Atabegliği ve Dimaşk Atabegliği’nin bastırdıkları paralardan bazılarını inceleyerek tâbîlik metbûluk münasebetlerinin sikkeler üzerindeki şeklini ve mahiyetini ortaya koymaya çalışacağız.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Ortaçağ İslâm coğrafyasında siyasî yapılar arasındaki tâbîlik-metbûluk münasebetlerinin tam ve doğru olarak anlaşılmasında sikkeler önemli bir yer teşkil etmektedir. Bu devirde tâbî bir hükümdar veya emîrin hutbede olduğu gibi darp ettirdiği sikkelerde de halifeden sonra metbû hükümdarı ad lakap ve unvanlarıyla birlikte zikrettirmek zorunda olması tâbîlik (vasallık) hukukunun gereklerinden biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu şekilde adının zikredildiği sikkelere bakılarak bir metbû hükümdarın hâkimiyet sahasının genişliği de tespit edilebilmektedir. Sancar, 490/1097 yılında ağabeyi Sultan Berkyaruk tarafından Horâsân melikliğine tayin edilmesinden itibaren bir yönetici olarak altmış yıl hüküm sürmüştür. Bu sürenin ilk 22 yılını Horâsân Meliki unvanıyla vasal bir statüde, son 38 yılını ise Büyük Selçuklu tahtında oturan metbû bir hükümdar olarak geçirmiştir. Nitekim Sancar’ın darp ettirdiği sikkelerde de bu durumu müşahede etmek mümkündür. Melik Sancar, hutbelerde ve sikkelerde tâbîlik hukukunun bir gereği olarak sırasıyla Büyük Selçuklu tahtına oturan ağabeyleri Sultan Berkyaruk ve Sultan Muhammed Tapar’ın isimlerini zikrettirmiştir. Öyle görünüyor ki, Sancar’ın Büyük Selçuklu İmparatorluğu’nun başına geçmesiyle birlikte kestirdiği sikkelerde belirgin değişiklikler olmuştur. Artık o, vasal bir melik değil, sınırları doğuda Kaşgar’dan batıda Bizans ve Mısır’a kadar uzanan Büyük Selçuklu İmparatorluğu’nun En Büyük Sultan’ı olmuştur. Bundan böyle darp ettirdiği sikkelerde halifeden gayri hiçbir hükümdarın adını zikrettirmek mecburiyetinde olmadığı gibi bilakis onlarca tâbî hükümdar ve melikin, paralarında ismine yer vermek zorunda oldukları metbû bir hükümdar haline gelmiştir. Dolayısıyla bu çalışmamızda, Sultan Sancar devrinde Büyük Selçuklu İmparatorluğu’na tâbî devletler ve atabegliglerden; Gazneliler, Batı Karahanlılar, Irak Selçuklu Devleti, Bâvendîler, Fars Atabegliği, Musul Atabegliği ve Dimaşk Atabegliği’nin bastırdıkları paralardan bazılarını inceleyerek tâbîlik metbûluk münasebetlerinin sikkeler üzerindeki şeklini ve mahiyetini ortaya koymaya çalışacağız.
Abstract
In understanding the precise and accurate nature of the vassalage-suzerainty relations among political structures in the medieval Islamic geography, coins play a significant role. In this era, one of the requirements of vassalage law appears to be that a subordinate ruler or emir must mention the name, epithets, and titles of the suzerain monarch after the name of the caliph in the khutbah and on the coins he mints. By examining the coins on which his name is mentioned, one can determine the extent of a suzerain ruler's sphere of influence. Sancar, appointed as the ruler of Horasan by his brother Sultan Berkyaruk in 490/1097, ruled for sixty years as a governor from that moment on. He spent the first twenty two years of this period in a vassal status with the title of Horasan Malik, and the last thirty eight years as a suzerain ruler sitting on the throne of the Great Seljuk Empire. Indeed, this situation can be observed on the coins minted under Sancar's authority. Malik Sancar, as a requirement of vassalage law in khutbahs and coins, mentioned the names of his brothers Sultan Berkyaruk and Sultan Muhammad Tapar, who successively ascended the throne of the Great Seljuk Empire. It seems that noticeable changes occurred in the coins minted after the Battle of Sāveh (513/1119) when Sancar ascended the throne of the Great Seljuk Empire. He was no longer a vassal ruler of the Eastern territories but became the Greatest Sultan of the Great Seljuk Empire, stretching from Kashgar in the East to the Eastern Roman Empire and Egypt in the West. Henceforth, as a suzerain ruler, he was not obliged to include the names of any rulers other than the caliph on the coins he minted. On the contrary, he became a suzerain ruler, requiring dozens of vassal rulers to include his name on their coins. Therefore, in this study, we will attempt to elucidate the form and nature of vassalage-suzerainty relations on coins by examining some coins minted by vassal states and atabegates of the Great Seljuk Empire during the Sultan Sancar period, including the Ghaznavids, Western Karahanids, Seljuk Sultanate of Iraq, Bawandids, Atabegate of Fars, Atabegate of Mosul, and Atabegate of Damascus.